Кіріспе
Бриони немесе Бриони аралдары (Брион аралдары деп те аталады) – Адриатика теңізінің солтүстік бөлігіндегі Хорватияға қарасты он төрт шағын аралдар тобы. Олар Истрия түбегінің батыс жағалауынан тар Фазана бұғазы (Фасана арнасы) арқылы бөлінген. Ең ірі арал – Велики Бриони аралы (5,6 км²), жағалауға жақын орналасқан. Екінші ірі арал – Мали Бриони (1,07 км²), және одан әлдеқайда кішірек он екі арал бар. Аралдар әсем табиғатымен танымал, демалыс орны және Хорватияның ұлттық паркі болып табылады. 1956 жылы өткен Бриони кездесуі аралдарды әлемге танытты. Бұл кездесуде Нетараптанбау қозғалысының жетекшілері Югославия президенті Титомен кездесіп, қозғалыстың саясатына негіз болған Бриони декларациясын қабылдады. Наполеонның шақыруымен аралдар Иллирия провинцияларының құрамына кірген. 1815 жылы аралдар Австрия империясының, кейіннен Австрия-Мажарстанның бір бөлігіне айналды. Осы кезеңде аралдардағы карьерлер Вена мен Берлинге тас жеткізді. Пула портындағы теңіз базасының құрылысымен бірге австриялықтар Велики Бриони аралында "Форт Тегеттофф" бекінісін және басқа аралдарда кішігірім бекіністер салды. Австрия-Мажарстан флоты бекіністен бас тарды, ал 1894 жылы Веналық кәсіпкер Пол Купельвизер архипелагты сатып алып, эксклюзивті жағажай ашты. 1900 жылы Купельвизер белгілі микробиолог Роберт Кохты Бриониде малярияны жою жөніндегі тәжірибелер жүргізуге шақырды. Кох және оның әріптестері сәттілікке жетті, 1901 жылы арал маляриядан құтырылған деп жарияланды. Кейін аралға жоғары сапалы қонақүйлер, мейрамханалар, жағажайлар, казино және яхта порты салынды, ол Австрия Ривьерасының әлеуметтік өмірінің орталығына айналды. Купельвизер желкенді регата, гольф алаңы және австрия мәдениетінің өркендеуіне байланысты әртүрлі музыкалық концерттер мен әдеби шаралар ұйымдастырды. Бриони аралдары Венаның жоғарғы топтары үшін танымал болды, императорлық отбасы мүшелері және басқа да бай еуропалық буржуазия мен аристократтар осы аралдарға келіп қайтты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдарда Австрия-Мажарстан теңіз флотының суасты кемелерінің базасы орналасқан. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бриони Италияның бір бөлігіне айналды. Қожалықтың негізін қалаушының ұлы Карл Купельвизер бұрынғы сәнін сақтап қалуға тырысты, бірақ 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан кейінгі экономикалық дағдарыс салдарынан қожалық банкротқа ұшырады, ал Карл өзін-өзі өлтірді. 1930 жылы Италия үкіметі банкроттықтан кейін аралдардың иелігін алды, және 1943 жылғы капитуляцияға дейін Италияның бір бөлігі болып қалды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бриони Югославияның құрамына кірді, ал президент маршал Иосип Броз Тито Бриони аралдарын өзінің жеке жазғы резиденциясы етіп белгіледі. Словениялық сәулетші Жоже Плечник Тито үшін павильон жобалады. Титоның аралдарына 100-ге жуық шетелдік мемлекет басшылары, сондай-ақ Элизабет Тейлор, Ричард Бертон, София Лорен, Карло Понти және Джина Лоллобригида сияқты киножұлдыздар келді. Бриони аралдары бастапқыда Нетараптанбау қозғалысының бірінші саммитін қабылдауға жоспарланған, бірақ Югославия астанасындағы халықаралық байланыс және медиа құрылымдарының шоғырлануына байланысты Белград қаласы таңдалды. 1987 жылы Бриониде Жерорта теңізі аймағындағы одақтаспаған елдердің министрлік кездесуі де өтті. 1991 жылы Хорватия тәуелсіздік алды және Бриони аралдарын Халықаралық конференция орталығына айналдырды (Бриони келісіміне қараңыз). Велики Бриони аралында төрт қонақ үй қайта ашылды, сондай-ақ Титоға сыйға берілген жануарларды, мысалы, Индира Ганди сыйлаған екі үнді пілін – Сони мен Ланканы ұстайтын Сафари паркі құрылды. 1970 жылы Титоға екі жасар бұзау ретінде сыйға берілген Сони 2010 жылы қайтыс болды. 1924 жылы Карл Купельвизердің австро-итальяндық Брионисінде басталған Халықаралық Бриони поло турнирі 2004 жылдан бері қайта жандандырылды.
the Croatian islands
The Brijuni or the Brijuni Islands (also known as the Brionian Islands; ) are a group of fourteen small islands in the Croatian part of the northern Adriatic Sea, separated from the west coast of the Istrian peninsula by the narrow Fažana Strait (a. k. a. Fasana Channel). The largest island, Veliki Brijun Island (also known as or ), (5.6 km2), lies off the coast. The second largest island is Mali Brijun with an area of 1.07 km2, and twelve much smaller islands. Known for their scenery, the islands are a holiday resort and a Croatian National Park. The islands gained worldwide fame in 1956 during the Brioni Meeting when the main leaders of the Non Aligned Movement met with the host, Yugoslav president Tito, to form the Brioni Declaration which served as the foundation for the policies the movement would follow. The islands were part of the Illyrian Provinces after Napoleon's brief annexation. In 1815 the islands became part of the Austrian Empire, which later became Austria Hungary. During this period the islands' quarries first supplied stone to Vienna and Berlin. With the erection of a naval base in the harbour of Pula, the Austrians built a strong fortress, "Fort Tegetthoff," on Veliki Brijun Island Island, together with minor fortifications on some of the others. The Austro Hungarian Navy abandoned the fortress, and in 1894 the Viennese business magnate Paul Kupelwieser bought the whole archipelago and created an exclusive beach resort. In 1900 Kupelwieser invited Robert Koch, the renowned microbiologist, to conduct his malaria eradication experiments on Brijuni. Koch and his associates were successful, and in 1901 the island was declared malaria free. The estate was supplemented with first class hotels, restaurants, beach resorts, a casino and a yacht harbour and became a focal point in social life on the Austrian Riviera. Kupelwieser also established a sailing regatta, a golf course and – due to the flourish of Austrian Culture – various musical concerts and literature events. The Brijuni islands became popular as a destination for the Viennese upper class and were visited by members of the Imperial family and other wealthy European bourgeois and aristocrats. During The Great War the Austro Hungarian navy had a submarine base here. In 1918 after World War I Brijuni became part of the state of Italy. Karl Kupelwieser, the son of the founder of the estate tried to maintain the former splendor, but after the economic crisis following the Wall Street Crash of 1929, the estate went bankrupt and Karl committed suicide. In 1930 ownership of the islands was acquired by the Italian government due to the bankruptcy, and they remained part of Italy until the capitulation in 1943. In 1945 after World War II the Brijuni became part of Yugoslavia and President Marshal Josip Broz Tito made the Brijuni Islands his personal State Summer Residence. Slovenian architect Jože Plečnik designed a pavilion for Tito. Almost 100 foreign heads of state visited Tito on his islands, along with film stars including Elizabeth Taylor, Richard Burton, Sophia Loren, Carlo Ponti, and Gina Lollobrigida. Brijuni Islands were initially considered to host the 1st Summit of the Non Aligned Movement yet the City of Belgrade was ultimately selected due to Brijuni's insufficient venues and concentration of the international communication and media facilities in the capital city of Yugoslavia. Brijuni hosted the 1987 Mediterranean Non Aligned Countries Ministerial Meeting as well. In 1991 Croatia gained independence and made the Brijuni Islands an International Conference Center (see Brioni Agreement). Four hotels on Veliki Brijun Island were re opened, as well as a Safari Park, which holds animals given to Tito, such as Sony and Lanka, two Indian elephants donated by Indira Gandhi. Sony, who was donated to Tito in 1970 as a two year old calf, died in 2010. The International Brijuni Polo Tournament, dating back to Karl Kupelwieser's Austro Italian Brijuni in 1924, has been re continued since 2004.
Флора
Бриони аралдары архипелагындағы флораның көп бөлігі типостық Жерорта теңізі сипаттамасына ие. Велики Бриюн аралында шамамен 600 аборигендік өсімдік түрі бар. Бұл жерде шаған, бамбук және пирамида формалы ыроқ ағаштары бейімделген, ал Ванга аралында нан шыршасы өседі. Титоға шетелдік мемлекет басшылары көптеген экзотикалық өсімдіктерді сыйға берген. Олардың саны келесі онжылдықтарда артып, аралдың төңірегінде еркін жүріп-тұрғанын көруге болады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында еуропалық қоян, читал, дала бұғысы және муфлон әкелінді, сондықтан олардың ұрпақтары әлі күнге дейін Брионидің орман, саябақтары мен жайылымдарын сәндеп, оның ерекшелігін құрайды. Автохтонды құстар жеткілікті түрде өкілдік етілген. Кішігірім аралдардың кейбіреулері шағалалар мен теңіз қанағаттары үшін тамаша орта, сондай-ақ кейбір сирек кездесетін құстардың мекені болып табылады. Бриони аралдары солтүстік құс түрлерінің маңызды маусымдық тобы болып табылады, ал ең қызықтысы – Салин жері. Бұл үш батпақты көлі бар, өте ылғалды аймақ. Орнитологиялық қорық құру мақсатымен қоршалған аумақ. Ең үлкен көл қамыспен өсіп, көптеген құстарға ұя салуға қолайлы жағдай жасайды. Аралда Сафари паркі де бар, онда дипломатиялық әріптестердің сыйлықтары ретінде берілген әртүрлі экзотикалық жануарлар мекендейді. Нилгай, зебу және азиялық піл Үндістаннан сыйға берілді, жазық зебра мен тау зебрасын Гвинеядан Ахмед Секу Туре сыйлады, ал су буқасы Эфиопиядан келді. Бриони архипелагының жағалау сулары Солтүстік Адриатиканың типостық теңіз организмдері үшін маңызды шағылысу орындары және теңіз парктері болып табылады. Бриони суларында қоршаған ортаны қорғау заңымен қорғалатын теңіз организмдерінің ішінде қаламшар және құрма қабығын кездестіруге болады. Теңіз тасбақалары мен дельфиндер, қорғалатын теңіз омыртқалылары, Бриони суларында кейде көрініп тұрады. Сондай-ақ, қара танг, Ядрански брачич және туникат, Ядрански циганин сияқты эндемикалық түрлер де бар. Теңіз түбінде губкалар, моллюскалар, теңіз кірпілері, шаяндар, балықтар және т.б. көптеп кездеседі. Бұрын Бриони теңіздерінде Адриатикада ешқашан кездеспеген түрлер, сондай-ақ ғалымдарға бұрын белгісіз болған түрлер табылды, мысалы, жұмсақ коралл Alcyonium brionense немесе губканың түрі Ircinia variabilis fistulata.
Туризм
Бриониде бірнеше археологиялық және мәдени орындар бар. Велики Бриюн аралының төрт жерінде 200-ден астам динозаврдың іздері табылды, олар Бор дәуіріне жатады, содан Бриюн Бор паркі осылай аталған. Аралда бірнеше археологиялық ескерткіштер кездеседі. 13 ғасырда тамплиерлер орнатып салған Әулие Мария шіркеуі бар. Бұдан бұрынғы б.з.б. 2 ғасырға жататын екі ежелгі римдік вилланың қиратылыстары және Византия бекінісінің қалдықтары да сақталған. Аралдағы соңғы ескерткіш – Бронза дәуіріндегі елді мекеннің б.з.б. 14 ғасырға дейінгі қоныс екенін көрсететін Hill fort. Аралда Иосип Броз Титоға арналған көрме ұйымдастырылған, онда аралға жасалған жүзден астам мемлекеттік сапарлардың суреттері қойылған. Пікірлерге сүйенсек, көптеген келушілер бұл көрмені өткен заманға жатқан немесе тіпті мазасыздық тудыратын деп санайды. Мұражайдың төменгі қабаты аралдың зообағынан әкелінген жануарлардың салынған түрлеріне арналған. Сонымен қатар, табиғи тарих, өнер көрмелері және археологиялық жинақтар сияқты бірнеше көрмелер де бар.