Кіріспе
Америкалық өнеркәсіпкер Амаса Стоун, кіші (27 сәуір, 1818 – 11 мамыр, 1883) – 1860 жылдан 1883 жылға дейін АҚШ-тың Огайо штатында орталықтанған аймақтық теміржол империясын құрған американдық өнеркәсіпкер. Ол 1840 жылдары Жаңа Англияда жүздеген көпірлер салғандығы үшін танымал болды, олардың көпшілігі Хоу конструкциялы көпірлер (оның патентын ойлап тапқан адамнан лицензия алған). 1848 жылы теміржол құрылысына көшкеннен кейін, Стоун 1850 жылы Кливлендке (Огайо штаты) көшіп келді. Төрт жыл ішінде ол Кливленд, Колумбус және Цинциннати теміржолының, сондай-ақ Кливленд, Пейнесвилл және Аштабула теміржолының директоры болды. Екіншісі Көл жағалауы және Мичиганның оңтүстік теміржолымен бірікті, және Стоун оның директоры болып тағайындалды. Стоун Огайо, Нью-Йорк, Пенсильвания, Индиана, Иллинойс, Айова және Мичиган штаттарындағы көптеген теміржолдардың директоры немесе президенті болды. Стоун Standard Oil компаниясының монополия құруына көмектесуде маңызды рөл атқарды және Кливлендтің банк, болат және темір өнеркәсібіндегі маңызды тұлға болды. Стоунның беделі 1876 жылы Аштабула өзеніндегі теміржол апатында оның жобалап салған Аштабула өзеніндегі теміржол көпірі құлағаннан кейін айтарлықтай төмендеді. Стоун өмірінің соңғы жылдарын көптеген қайырымдылық істерге арнады. Оның ең танымал ісі – Western Reserve College (кейін Case Western Reserve University) колледжінің Хадсоннан Кливлендке көшірілуіне мүмкіндік берген сыйы.
Amasa Stone, Jr. (April 27, 1818 – May 11, 1883) was an American industrialist who is best remembered for having created a regional railroad empire centered in the U. S. state of Ohio from 1860 to 1883. He gained fame in New England in the 1840s for building hundreds of bridges, most of them Howe truss bridges (the patent for which he had licensed from its inventor). After moving into railroad construction in 1848, Stone moved to Cleveland, Ohio, in 1850. Within four years he was a director of the Cleveland, Columbus and Cincinnati Railroad and the Cleveland, Painesville and Ashtabula Railroad. The latter merged with the Lake Shore and Michigan Southern Railway, of which Stone was appointed director. Stone was also a director or president of numerous railroads in Ohio, New York, Pennsylvania, Indiana, Illinois, Iowa, and Michigan. Stone played a critical role in helping the Standard Oil company form its monopoly, and he was a major force in the Cleveland banking, steel, and iron industries. Stone's reputation was significantly tarnished after the Ashtabula River railroad bridge, which he designed and constructed, collapsed in 1876 in the Ashtabula River railroad disaster. Stone spent many of his last years engaging in major charitable endeavors. Among the most prominent was his gift which allowed Western Reserve College (later known as Case Western Reserve University) to relocate from Hudson, Ohio, to Cleveland.
Ерте өмір
Амаса Стоун кіші 1818 жылдың 27 сәуірінде Массачусетс штатының Чарлтон қаласына жақын жердегі фермада Амаса мен Эстер (Бойден) Стоун отбасында дүниеге келді. Ол 10 баланың тоғызыншысы, ал төрт ұлының үшіншісі болды. Оның әулетінен Грегори Стоун есімді шаруа 1635 жылы Англияның Саффолк графтығындағы Ипсвичтен Жаңа Англияға пуритандық көші-қонның бір бөлігі ретінде Массачусетске көшіп келген. Оның қарт атасы Джонатан Стоун 1775 жылдың 19 сәуірінде Лексингтон шайқасында және одан кейінгі Америка Тәуелсіздік соғысында қатысқан. Стоун егін уақыты мен жинау кезеңінде отбасылық фермада жұмыс істеді, ал ауыл шаруашылығы жұмыстарына қатыспағанда жергілікті мемлекеттік мектептерге барып білім алды. 17 жасқа келгенде Стоун ферманы тастап, Массачусетс штатының Вурчестер қаласына көшіп, ағасымен бірге ағаш шеберлігі мен құрылыс саласында оқушылыққа түсті. Денесі өте күшті болғандықтан, ол өте жылдамдамамен кәсібінде өркендеді. 21 жасқа толғанға дейін ол бригадир болып, аймақтағы бірнеше үйлердің және Шығыс Брукфилдтегі шіркеудің салынуын қадағалады.
Көпір салушы ретінде танымал
Амаса Стоун 1839 жылы қайын інісі Уильям Хоу үшін жұмыс істей бастады. Келесі жылы Хоу Массачусетс штатының Спрингфилд қаласында Коннектикут өзенінің үстінен теміржол көпірін салуға кірісті. Бұл атақты көпір жаңа, ықпалды дизайнға ие болды – Хоу фермалық көпірі. Хоу 1840 жылы осы дизайнға патент алды. Уильям Хоудың сіңілі баласы Элиас Хоу, кіші, алғашқы қолданылатын тігін машинасына патент алды. Уильямның бауыры Тайлер Хоу серіппелі төсекті ойлап тапты. Сол жылы екеуі «Боуди, Стоун және Ко.» көпір салу компаниясын құрды, ол Жаңа Англияда көптеген Хоу фермалық көпірлерін тұрғызды. 1845 жылы Стоун жаңа құрылған Нью-Хейвен, Хартфорд және Спрингфилд теміржолының (NHH&S) құрылыс басқарушысы болып тағайындалды. Оның құрылыс бизнесінің талаптары 1846 жылы теміржол қызметінен кетуге мәжбүр етті. Бірақ сол жылы NHH&S көпірі Коннектикут өзенінің үстінен Енфилд Фолс (Спрингфилдке жақын) тұсында ағысынан қирады. Бұл көпір теміржолдың көп бөлігін тасымалдады, сондықтан оны жылдам қайта құру өте маңызды болды. Теміржол компаниясы Стоунмен көпірді қайта салуға келісімшарт жасасты, оның ұзындығы 0,25 шақырым (0 км) болды. Стоун жұмысты бар болғаны 40 күнде аяқтады, бұл көптеген инженерлер мүмкін деп ойлағаннан әлдеқайда аз уақыт. Кейіннен ол осы керемет жетістікті өзінің құрылыс мансабындағы ең маңызды жетістік деп санады. Теміржол оған 1000 доллар (доллармен) сыйлық берді. Стоун 1846 жылдың соңында немесе 1847 жылдың басында «Боуди, Стоун және Ко.» компаниясын таратып жіберді. Хоудың бизнес әріптесі Дэниел Л. Харриспен бірге ол Хоу көпір зауытын сатып алды (оның негізін 1840 жылы Уильям Хоу салған). Бұл фирма 1849 жылға дейін Коннектикут, Массачусетс және Род-Айленд штаттарында көпірлер салуды жалғастырды. 1850 жылы Огайо штатының Кливленд қаласына қоныстанған кезде Стоун Жаңа Англиядағы ең көрнекті көпір салушы және теміржол мердігері ретінде танылды.
КК&К және ЛС&МС
Кливленд, Колумбус және Цинциннати темір жолы (CC&C) 1836 жылы тіркелді. Құрылыстың бірнеше сәтсіз әрекеттерінен кейін, 1848 жылдың қараша айында компания Кливлендтен Колумбусқа, Огайо штатына дейінгі желінің бірінші бөлігін салу бойынша ұсыныстарды қабылдау туралы ресми хабарлама жасады. 1847 жылы Огайо штатындағы бірнеше темір жолдардың саршысы және инженері Фредерик Харбах жаңа тармақтың маршрутын зерттеді. Стоун Харбахпен және тағы бір теміржол инженері Стиллман Виттпен бірге Жаңа Англияда теміржол көпірлерін салғанда жұмыс істеген. Альфред Келли, адвокат, бұрынғы штат заң шығарушысы, канал комиссары, банкир және теміржол салушы, теміржолдың президенті болды, және ол да Стоунды шығыстағы теміржол саласындағы тәжірибесінен жақсы білген. Келли және CC&C басшылары Стоунға, Харбахқа және Виттке хабарласып, жобаға үсыныс беруді сұрады. Стоун, Харбах және Витт 1848 жылдың соңында келісімшартты жеңіп алу үшін компания құрды. Желінің құрылысы 1849 жылдың қараша айында басталды, ал соңғы шеге 1851 жылдың 18 ақпанында қағылды. Стоун, Харбах және Витт жалақысының бір бөлігін теміржол акцияларымен алуға келісті. Аймақтың құны аяқталғаннан кейін күрт өсті, бұл Стоунды өте бай етті. 1849 жылы Стоун, Харбах және Витт Беллефонтейн және Индиана теміржолын салу бойынша келісімшартты жеңіп алды. Желінің Индиана бөлігі 1852 жылы, ал Огайо бөлігі 1853 жылдың шілдесінде аяқталды. 1850 жылы Стоун CC&C құрылыс бастығы болып тағайындалды және Кливлендке көшті. 1852 жылы ол теміржолдың директоры болып сайланды. 1850 жылы Стоун тағы бір теміржолдың құрылыс бастығы болды, ол кейін Көл жағалауы және Мичиган оңтүстік темір жолы (LS&MS) деп аталды. Бұл желі 1833 жылы бірнеше шағын, тәуелсіз теміржолдардан басталып, кейін үлкен компанияларға біріктірілді. Бұл кіші желілердің бірі 1848 жылы Кливлендтен Пенсильвания штатының шекарасына дейін жол салу үшін тіркелген Кливленд, Пейнесвилл және Аштабула темір жолы (CP&A) болды. Альфред Келли оның директорларының бірі болды. 1850 жылдың 26 шілдесінде CP&A өздерінің 95 мильдік (153 км) желісін салу бойынша келісімшартты Стоун, Харбах және Витт фирмасына тапсырды. Желі 1852 жылдың күзінде аяқталды, ал 1853 жылдың тамызында Стоун жылына 4000 доллар жалақымен (доллармен) теміржолдың директоры болып тағайындалды. Ол осы лауазымда корпорацияның 1869 жылдың мамырында LS&MS-ке қосылуына дейін қызмет етті және 1858 жылдың тамызынан 1859 жылдың наурызына дейін CP&A президенті болып жұмыс істеді. Стоун директор болып қызмет еткен кезде, CP&A 1864 жылдың наурыз айында Джеймстаун және Франклин теміржолын (J&FR) 20 жылға жалға алды. Ол 1866 жылы Пенсильвания штатының Эри қаласындағы Юнион Депоның (қаладағы барлық теміржолдар бір стансаны пайдаланғандықтан осылай аталды) құрылысын қадағалады және 1868 жылы J&FR директоры болды (мүмкін, бір жылға ғана). 1869 жылдың тамызында Стоун қайтадан LS&MS директоры болып сайланды және 1873 жылдың шілдесінде LS&MS бас менеджері болып тағайындалды (1875 жылдың маусымына дейін қызмет етті). Теміржол 1873 жылдың ортасына қарай қаржылық қиындықтарға тап болды, ал Стоунды тағайындау негізінен оны тұрақтандыру үшін жасалды. Стоун бас менеджер болып тағайындалғаннан кейін бір ай өткен соң, ол 1873 жылғы дивидендтің (2 миллион доллар тұрады) Union Trust Company (Кливленд банкі) несиесімен төленгенін білді. Тамыз айында экономика нашарлаған кезде банк несиені талап етті. LS&MS банкротқа жақын болды, бірақ Корнелиус Вандербильт (жолдың басқа директоры) қарызды өз қаражатынан төледі. 1875 жылы денсаулығы нашарлаған кезде Стоун директор және бас менеджер лауазымынан кетті. Стоун 1853 жылдың шілдесіне дейін CP&A құрылыс бастығы болып, 1854 жылға дейін CC&C құрылыс бастығы болып жұмыс істеді, содан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты екі лауазымнан да (директорлық қызметін сақтап) отставкаға кетті. Келесі жылы Стоун мен Витт Уисконсин штатының шекарасына дейін Иллинойс штатының Уокеган қаласынан Чикаго мен Милуоки теміржолының 72,6 шақырымдық қашықтығын тазарту және дайындау туралы келісімшартқа қол қойды. 1858 жылы олар жол салу бойынша екінші келісімшартқа қол қойды. 1859 жылдың маусымында Стоун Кливленд және Толедо теміржолының директоры болып тағайындалды. Жолдың директорлары бір жылдық мерзімге сайланды, ал Стоун бір мерзім қызмет етті. Ол 1863 жылдың маусымында және 1867 жылдың маусымында қайта сайланды және компанияның президенті болып 1868 жылдың қаңтарынан маусымына дейін жұмыс істеді. Оның соңғы мерзімінде (CP&A директоры болып қызмет еткен кезде) CP&A 1867 жылдың 8 қазанында Кливленд және Толедоны 99 жылға жалға алды, бұл теміржолды тиімді басқаруға мүмкіндік берді. 1868 жылдың 17 маусымында CP&A өз атауын Көл жағалауы теміржолы деп өзгертті және 1869 жылдың 11 ақпанында Кливленд және Толедоны сіңіріп алды.
Азаматтық соғыс
Америка Азамат соғысы (1861-1864) кезінде Стоун өзінің барлық назарын Одақтың соғыс қажеттіліктері үшін темір жолдарын басқаруға жұмсады және миллионер атанды. Ол президент Авраам Линкольннің ынталы қолдаушысы болды, ал Линкольн оған жабдықтау және көлік мәселелері бойынша кеңес сұрады. Олар дос болып, Одақ үшін әскер жинап, жарақаттады. 1863 жылы Линкольн Стоунға Кентуккиден Ноксвиллге (Теннесси) әскери темір жол салмаса, бригадир-генерал шені ұсынды. Стоун шеннен бас тартып, президентті осы жобадан бас тартуға көндірді (ол жоба мүмкін емес және қажетсіз болды). Бәлкім, Линкольнді көру үшін Вашингтонға сапар барысында Стоун Линкольннің жеке хатшысы Джон Хеймен танысып, дос болған. Азамат соғысы кезінде Кливлендтің жалғыз темір жол станциясы – 1853 жылы Кливленд Флатстағы Бат-стрит (қазіргі Фронт-авеню) тұсында салынған шағын ағаш құрылысы – қаланың өсіп келе жатқан темір жол қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайтыны анық болды. 1864 жылы станция толығымен өртеніп кетті, содан кейін Амаса Стоун теміржолдар тарапынан жаңа станция салуға шақырылды. Стоун сәнді әрі ірі Кливленд Юнион Депосының жобасын жасап, құрылысын қадағалады, ол 1866 жылдың 10 қарашасында ашылды. 1868 жылға қарай Стоунның жылдық табысы 70 000 долларға жетті (ақша сомасы долларда), ал бірнеше жылдан кейін оның мүлкі кем дегенде 5 миллион долларға (ақша сомасы долларда) бағаланды.
Корнелиус Вандербильтпен байланысы
Корнелиус Вандербильт 1865-1867 жылдар аралығында Нью-Йорк орталық теміржолын бақылау үшін ұзақ және қатал соғыс жүргізді. "Албань регенттігі" деп аталатын адамдар тобы басқарған Орталық, Нью-Йорк қаласының сыртындағы теміржол қозғалысының көп бөлігін бақылады. Бірақ Вандербильттің Гудзон өзені теміржолы ғана Албани, Нью-Йорк пен Нью-Йорк арасында тікелей байланыс емес, сонымен қатар Манхэттеннің оңтүстік бөлігіне дейінгі жалғыз теміржол желісі болды. Вандербильт өз желісіне жүк тасымалын беру үшін Орталықпен келісім жасады. Бұл келісім бойынша Орталық Гудзон өзені теміржолына жылына 100 000 доллар (доллармен) төлеуге міндеттелді, жаз айларында солтүстіске қарай жүк ағыны артып, қосымша вагондарды қолда ұстау үшін. Нью-Йорк инвесторлары тобы – банкир ЛеГранд Локвуд, "Американ Экспресс" және "Уэллс Фарго" компанияларын құрған Уильям Фарго, сондай-ақ Мичиганның оңтүстік және солтүстік Индиана теміржолының президенті Генри Кип – Орталықты бақылауға алуды шешті. Олар компания акцияларының үштен екісін жылдам жинап, "Албань регенттігін" құлатты. Орталықтың президенті болып сайланған Кип жылдық төлемді дереу тоқтатты. Ашуланған Вандербильт Орталықтың барлық жүгін тасымалдауды тоқтатты. Қатты қыс салдарынан Гудзон өзені мұзға айналғандықтан, жүктерді кемелермен тасымалдау мүмкін болмады. Жүктер Албаниде жиналды, ал Нью-Йорк қаласы теміржол арқылы тиімді түрде бөлініп қалды. Орталықтың акциялары құлдырады. Осы жағдайдан пайда табуға тырысқан Кип, акцияларды қысқа сату үшін үлкен сомада қарыз алды. Нарыққа акцияларды көптеп шығару бағаны одан да төмендетті, ал Вандербильт пен оның одақтастары осы акцияларды жылдам сатып алды. Бұл Кипті өз қаражатынан несие берушілерге төлеуге мәжбүр етті, оған қаржылық зиян келтірді және Вандербильт тобына Орталықты бақылауға мүмкіндік берді. Кип отставкаға кетті, ал 1866 жылдың желтоқсан айында Хорас Генри Бакстер президент болып тағайындалды. Вандербильт 1867 жылдың желтоқсан айында қайтадан билігін көрсетіп, өзін Орталықтың президенті етіп тағайындады. Нью-Йорк орталық теміржолының енді Чикаго, Кливленд, Детройт және Сент-Луис сияқты Орта Батыс қалаларына жету үшін байланысқан желілерге үлкен тәуелді екенін түсінген Вандербильт, Амасса Стоунды Орталықтың директорлар кеңесіне қосуға шешім қабылдады. Стоун алғаш рет 1867 жылы кеңеске тағайындалды және, мүмкін, 1868 жылдың желтоқсанына дейін қызмет етті. 1868 жылдың сәуір айында Стоун Корнелиус Вандербильтті және мұнай магнаты Джон Д. Рокфеллерді біріктіруде маңызды рөл атқарды. Вандербильт Рокфеллер тасымалдайтын шикі және тазартылған мұнайды Нью-Йорк орталық теміржолымен тасымалдауды қатты қалады. 1868 жылдың 18 сәуірінде Вандербильт Рокфеллерден (сол кезде Нью-Йоркке келген) кездесуге шақырды. Рокфеллер бас тартты, тек өзінің визиткасын ғана жіберді. Ол Вандербильттің өте жоғары жүк тасымалы тарифтерін талап ететініне сенді, ал Рокфеллер мұнайын Вандербильттің көмегінсіз де мұнай өңдеу зауыттарына және тұтынушыларға жеткізе алатынын білді. Алайда Вандербильт табандылық танытты және сол күні кешірек Рокфеллердің қонақүйіне Стоунды Рокфеллермен кездесуге жіберді. Екі кливлендтік бірнеше сағат сөйлесіп, Стоун Рокфеллерді Вандербильтті көруге көндірді. Екі адам сол түні кездесіп, ұзақ және жемісті іскерлік қарым-қатынас орнатты. Вандербильт кейіннен Амасса Стоунның теміржол мансабында да маңызды рөл атқарды. Вандербильт 1868 жылдың 31 наурызында Огайо, Индиана және Иллинойс теміржолдарының бірігуінен құрылған Лейк-Шор теміржолын бақылауды қалады. 1868 жылдың мамырында Вандербильттің өкілдері Лейк-Шордың алғашқы акционерлер жиналысына қатысып, ЛеГранд Локвудтың компанияға үлкен қаржылық мүддесі бар екенін анықтады. Вандербильт Лейк-Шордың президентіне өзінің адал адамын тағайындауға тырысқанда жеңілді. Келесі бірнеше айда Локвуд инвестор және қарақшы барон Джей Гулдпен бірге жұмыс істеді, ол Эри теміржолын бақылау үшін Эри соғысына қатысып, Лейк-Шордың барлық трафигін Эриге аударуды қалады. 1869 жылдың 19 тамызында Локвуд пен Гулд өз жоспарларын Лейк-Шордың директорлар кеңесі арқылы өткізді. Вандербильт олармен күресті, бірақ оның жалғыз жеңісі – Амасса Стоунды Лейк-Шор кеңесінің мүшесі етіп сайлау болды. Стоун 1875 жылы денсаулығы нашарлағанға дейін қызмет етті, содан кейін ол отставкаға кетті. Алайда, Вандербильтке Стоунның пайдалылығы көп ұзамай тоқтады. 1867 жылдың 18 қазанында Стоун мен Кливлендтің Екінші Ұлттық банкінің кассирі Дж. К. Буэлл Кливленд қаласының Бас алаңында ашық арыққа соқтығып, көлігінен құлап кетті. Стоун ауыр жарақат алды және қалған өмірі бойы күшті ақсап жүрді. Стоун 1868 жылы отбасымен бірге Еуропаға емделуге кетті және 13 ай шетелде болды. Бұл оның шетелде өткізген екі ұзақ сапарының біріншісі болды.
LS&MS тағы да және басқа соғыстан кейінгі темір жол мансабы
Амаса Стоун 1860-шы жылдардың соңында және 1880-шы жылдардың басында Орта Батыс аймағындағы темір жолдарға қатысты кең ауқымды мүдделерге ие болды. 1868 жылы ол Хирам Гарретсон, Джефта Уэйд және Стиллман Виттпен бірге Кливленд және Ньюбург теміржолын салуға инвестиция жасады. Бұл бумен жүретін трамвай жолының құрылысы 68 000 долларға (доллармен) бағаланды және Уилсон даңғылы (қазіргі Шығыс 55-ші көше) және одан кейін Кинсман жолы арқылы Ньюбургке (қазіргі Оңтүстік Бродвей маңы) дейін 5 шақырымға созылды. 1878 жылы ол банкротқа ұшырады. 1870 жылдың 2 шілдесінде Лейк-Шор және Таскаравас аңғары теміржолы (LS&TV) Огайо штатының Берея қаласынан Огайо штатының Таскаравас округіне теміржол салу мақсатымен құрылды, онда ол Питтсбург, Цинциннати, Чикаго және Сент-Луис теміржол желісімен қосылатын еді. Элирия қаласындағы (Огайо штаты) филиалды салуға да рұқсат берілді. 1871 жылдың ақпанында Стоун желіні салудың мүмкіндігін зерттеуге тағайындалған бірнеше адамның қатарында болды. Құрылыс басталды, бірақ LS&TV басқа теміржолдан алған ипотеканы төлемегендіктен 1874 жылдың шілдесінде банкротқа ұшырады, ал 1875 жылдың 30 қаңтарында Стоун және тағы төрт инвестор Кливленд, Таскаравас аңғары және Уилинг теміржолын (CTV&W) LS&TV активтерін иелену үшін құрды. 1877 жылы Стоун CTV&W директоры болып тағайындалды және 1882 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. CTV&W 1883 жылдың ақпан айында қайтадан банкротқа ұшырады. Кливленд инвесторы оны сатып алғаннан кейін, ол тағы бір инвесторлар тобына – тағы да Стоун басқарып отырған – сатылды, ол 1883 жылдың 1 наурызында Кливленд, Лорейн және Уилинг теміржолын (CL&W) құру туралы жарғыны тіркеді, ол CTV&W активтерін қабылдады. Бұрынғыдай, Стоун осы жаңа жолдың директоры болып тағайындалды. 1870 жылы Еуропаға 13 айлық сапарынан оралғаннан кейін Стоун тағы бір рет LS&MS директоры болып сайланды. Ол 1871, 1872, 1873, 1874, 1875, 1876 және 1879 жылдары осы лауазымда болды. Корнелиус Вандербильт 1873 жылдың шілдесінде "Лейк-Шор" компаниясының президенті болды және Стоуннан теміржолдың басқарушы директоры және де-факто президенті болуын сұрады. Стоун 1873, 1874 және 1875 жылдары желінің басқарушы директоры болды. Оның директорлық лауазымына үзіліс және басқарушы директор лауазымынан босатылуы 1875 жылдың маусым айында денсаулығының нашарлауына байланысты 18 айға шетелге кеткеннен кейін болды. 1871 және 1872 жылдары Стоун Толедо, Уабаш және Батыс теміржолының (TW&W) директоры болып тағайындалды. Бұл жол 1865 жылы Толедо және Уабаш теміржолы, Иллинойстың Ұлы Батыс теміржолы, Иллинойс және Оңтүстік Айова теміржолы, Квинси және Толедо теміржолы және Варшава мен Пеория теміржолы біріккенде құрылды. Корнелиус Вандербильт Эри соғысының бір бөлігі ретінде жолдағы үлкен акциялар пакеттерін сатып алды, ал TW&W және LS&MS 1869 жылы бірігуге келісті. Кейін Вандербильт өзінің ең сенімді бизнес серіктестерін TW&W директорлары етіп тағайындады, бұл Стоунның тағайындалуын түсіндіреді. 1872 жылдан бастап Стоун Мичиганның үш теміржолында да рөл атқарды. Біріншісі – Солтүстік Орталық Мичиган теміржолы, оның акцияларын 1871 жылы LS&MS сатып алды. LS&MS жолды басқарып, өзінің директорларын Солтүстік Орталықтың директорлары мен лауазым иелері ретінде тағайындады. 1872 жылдан бастап 1876 жылдың соңына дейін Стоун осы жолдың директоры болды. Ол 1876 жылдан кейін Еуропаға 18 айлық сапарына байланысты кеңестен шықты. Сол сияқты, LS&MS Детройт, Монро және Толедо теміржолының барлық акцияларын сатып алып, басқарды. Стоун 1872 жылдан бастап 1883 жылы қайтыс болғанға дейін осы жолдың директоры және президенті болды. Соңында, LS&MS Каламазуо және Уайт Пиджон теміржолын да сатып алып, басқарды. Стоун 1872 жылдан бастап 1883 жылы қайтыс болғанға дейін үзіліссіз осы жолдың директоры болды. 1873 жылдан бастап Стоун Махонинг көмір теміржолында (MCR) маңызды рөл атқара бастады. Компания 1871 жылы Огайо штатының Йонгстаун қаласынан (дамып келе жатқан болат өнеркәсібінің орналасқан жері) Огайо штатының Трамбулл округіне жататын Брукфилд қалашығына дейін желі салу үшін құрылды. Сондай-ақ, LS&MS-тің Аштабула филиалынан Либерти қалашығынан (Трамбулл округінде орналасқан) тармақ желісі де құрылуға рұқсат берілді. MCR кең көлемді көмір шахталарына қолжетімділікті жақсартты, ал оның жылжымалы құрамдары арнайы көмір тасымалдауға арналған еді. LS&MS желісін 1873 жылдың 1 мамырынан бастап 99 жылға жалға алды. Стоун өмірінің соңына дейін (1875 және 1876 жылдары 18 айлық кезеңнен басқа, ол денсаулығын қалпына келтіру үшін Еуропада болған) MCR директоры болды.
Денсаулық сақтау мәселелері және Аштабула көпіріндегі апат
1873 жылғы үрей кезінде Стоун 1 миллион долларға ($ доллармен) дейін шығынға ұшырады, бұл несиелерді талап еткен әрекетсіз банкирлер мен достарға төлемдер жасауға, сондай-ақ достары мен бизнес серіктестерін қаржылық тұрғыдан қолдауға кетті. Ол LS&MS және Western Union акцияларын паникалық бағамен сату арқылы да көп ақша жоғалтты. Стоун өзінің қаржылық қиындықтарының ауқымын көптеген адамдардан жасырды, бірақ күйеу баласы Джон Хей Стоунның банкротқа жақындағанын сезді. Дегенмен, Стоун қаржылық дағдарыстан аман қалды және байлығының көп бөлігін қайтарып алды. Стоунның қаржылық жағдайы жақсарды, ол Миссисипи алқабы мен Батыс темір жолына инвестиция жасауға мүмкіндік алды. Бұл темір жол (22 мамыр 1871 жылы құрылған) 20 қаңтар 1873 жылы Миссисипи алқабы мен Батыс темір жолы және Кларксвилл мен Батыс темір жол компаниясымен бірігіп, Миссисипи алқабы мен Батыс темір жолы атауын алды. Амаса Стоун 20 қаңтар 1873 жылы жаңа компанияға инвестиция салды. Темір жол облигацияларын төлеуге қабілетсіз болды, соның салдарынан Стоун жолдың тең иесі ғана емес, сонымен қатар 7 тамыз 1874 жылы желі директоры болып тағайындалды. Банкроттық сот темір жолды сатуға шығарды, ол 14 сәуір 1875 жылы Андрос Стоунға сатылды. Алты күннен кейін Андрос Стоун темір жолды банкрот болған желінің активтерін сатып алу үшін Андрос Стоун және басқалар құрған Сент-Луис, Кеокук және Солтүстік-Батыс темір жолына (SLK&NW) сатты. 1879 жылғы желтоқсанда Стоун SLK&NW директоры болды. Стоун қайтыс болғанға дейін SLK&NW кеңесінде қызмет етті. Стоун 1875 жылы тағы бір темір жолға, Киокук, Айова Сити және Сент-Пол темір жолына инвестиция салды. 1870 жылы құрылған бұл темір жолдың 48 шақырымы Стоун 1875 жылғы мамырда сатып алған кезде әлі толыққан жоқ еді. Директорлар кеңесі құрылды (оның құрамына Стоун кірмеді), бірақ осыдан кейін темір жол тарихы белгісіз болып қалды. 1875 жылдың көктемінде Стоун денсаулығының күрт нашарлағанын сезді, ол әйелімен бірге 1875 жылдың соңында 18 айға Еуропаға сапарлады. Бұл оқиға Стоунның көптеген бизнес жобаларынан зейнетке шығуына итергіш күш болды. Шетелде жүргенде ол кәсіпорындарының басқаруын күйеу баласы Джон Хейге тапсырды. Оның болмаған кезінде 1877 жылғы Ұлы теміржол ереуілі болды, ол оның теміржолдарына ауыр соққы берді. 1876 жылы Стоун шетелде болғанда, өміріндегі маңызды оқиғалардың бірі орын алды. 29 желтоқсанда сағат 19:30-да LS&MS көпірі Аштабула өзенінен құлады, бұл Аштабула өзені теміржол апаты деп белгілі болды. LS&MS-тің екі локомотивінің бірі мен 11 жолаушы вагоны мұзбен толы өзенге құлады. Ағаштан жасалған вагондар керосинмен қыздырылатын пештері аударылғаннан кейін өртке ұшырады, бірақ құтқару қызметкерлері өртті сөндіруге тырыспады. Апат салдарынан 92 адам қаза тауып, 64 адам жарақат алды. Олардың барлығы Кливленд банктерінде офицерлер болып жұмыс істеген. Олар 1871 жылғы желтоқсанда Standard Oil акцияларын номиналды құнмен сатып алу үшін осы банктерді пайдаланған. Стоун және басқа банкирлер өздерінің және басқа банктердегі ықпалын Рокфеллерге қажетті қаржылық қолдау көрсету үшін пайдаланды. Стоун енді Standard Oil компаниясының барлық акцияларының 5 пайызына ие болды. 1872 жылғы наурызда SIC консорциумы құлады, бірақ 1872 жылғы 17 ақпан мен 28 наурыз аралығында Рокфеллер Кливлендтегі 26 ірі мұнай өңдеу зауытының 22-сін сатып ала алды, бұл оқиға тарихшылар "Кливленд қырғыны" деп атады. Стоун оқиғаның сәтті аяқталуына үлкен үлес қосты. Рокфеллер егер ол әлсіз мұнай өңдеу зауыттарын бірінші болып сатып алса, қарсылық тудыратынын және үлкен, табысты зауыттарды сатып алуға мүмкіндік болмайтынын білген. Сондықтан ол өзінің ең мықты бәсекелесін, Оливер Хазард Пейн басқарған және бай Дж. Г. Хасси отбасы қолдаған Кларк, Пейн және компания фирмасын сатып алуға кірісті. 1871 жылғы желтоқсанда Рокфеллер Пейнді Кливлендтегі Екінші Ұлттық банкте банк қызығушылық танытатын іскерлік мәселелерді талқылау үшін кездесуге шақырды. Стоун мен Стиллман Витт екеуі де банкте офицерлер болып жұмыс істеді. Пайн Рокфеллермен өз мүдделерін біріктіруге тез келісті, ал мәміле 1872 жылғы қаңтар айының басында аяқталды. Оқиғалар соншалықты жылдам өрбігендіктен, қосымша капитал қажет болды, ал Рокфеллер Кливленд банктеріне өзінің несие сұрақтарын құпия ұстауға болатынына сенбеді. 1872 жылғы 2 қаңтарда Standard Oil компаниясы дивиденд түрінде 4000 жаңа акция шығарды. Акциялар пропорционалды негізде шығарылды, бұл Стоунға тағы 200 акция берді. Сол күні тағы бір акция шығарылды. Бұл 11000 акцияны құрады, оның 3000-ы Джон Д. Рокфеллерге, 1400-і Генри Флаглерге, 4000-ы Кларк, Пейн және Компанияның (Кливлендтегі ең ірі мұнай өңдеу зауыттарының бірі) иелеріне, 700-і мұнай өңдеуші Ябез А. Боствикке, 200-і мұнай өңдеуші Джозеф Стэнлиге және 500-і Питер Уотсонға (бұл кезде SIC президенті болды) берілді. Ал тағы 1200 акция Джон Д. Рокфеллерге резерв ретінде берілді. 1872 жылғы 2 қаңтарда үшінші жаңа акция, 10000 акция шығарылды, ол Рокфеллерге резервте ұстау үшін берілді. Бұл жаңа акциялар Стоунның инвестициясын Standard Oil акцияларының барлық акциясының 2 пайызына дейін азайтса да, оған компанияға қатты қаржылық мүдделі болуға және Джон Д. Рокфеллерге Стоун басқарған теміржолдарға ықпалын күшейтуге мүмкіндік берді. Стоунды Standard Oil мүдделерін қанағаттандыруға одан әрі ынталандыру үшін Рокфеллер 1871 жылы Стоунды Standard Oil директорлар кеңесіне қосты. 1872 жылға қарай Амаса Стоунның жеке капиталы 6 миллион долларға ($ доллармен) бағаланды.
Рокфеллермен ажырасу
Стоунның Standard Oil компаниясымен байланысы 1872 жылдың ортасынан аспады. Бұл үзіліс 1872 жылдың басында Рокфеллер Стоун директор болып жұмыс істеген Екінші Ұлттық банкке үлкен сомада несие алу үшін келген кезде болды. Стоун Рокфеллердің өте жас екенін ескеріп, оның құрметпен және жалбарынумен келетінін күтті, бірақ ол солай істемеді. Стоун банк директорлар кеңесінің мәжілісінде несие беруге ашуланып қарсылық көрсетті. Рокфеллер мәселені басқармаға түсіндіргеннен кейін Стоун Пэйн мен Виттке дауды шешуді ұсынды. Екі шенеунік Рокфеллерді қолдады. Стоун мен Рокфеллер арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады, және Стоун Рокфеллерді әлеуметтік ортада жиі сындырды. Басқа директорлар сияқты, Стоунға да Standard Oil акцияларын қосымша сатып алу құқығы берілді. 1872 жылдың маусым айында бұл құқық мерзімі бітіп, Стоун жаңа акцияларды сатып алуға шара қолданбады. Содан кейін Стоун Генри Флаглерден акцияларды сатып алу үшін мерзімін ұзартуды сұрады. Флаглер оны жасады, бірақ Рокфеллер бұл өзгеріс туралы білгенде Флаглердің әрекетін жоққа шығарды. Флаглер Стоунның қолдауы пайдалы екенін және оны жұбату қажет екенін айтты. Рокфеллер келіспеді, Стоунға "мойынсұнудың" қажеті жоқ деді. Ашуға еріккен Стоун Standard Oil компаниясының барлық акцияларын сатты, бұл оны директорлар кеңесінде жұмыс істеуге құқықсыз етті. Рокфеллер өз әрекеттеріне ешқашан өкінген жоқ. Кейін ол Стоуннан құтылу арқылы "екі-үш миллион доллар пайда тапқанын" айтты. 1872 жылдың 30-31 шілдесінде Standard Oil компаниясының Нью-Йорктегі Хантерс-Пойнт терминалында қорқынышты өрт болды. Компанияның сақтандыру компаниясы тергеуден кейін ғана төлеуден бас тартқандықтан, Standard Oil компаниясы қайта құру үшін шұғыл түрде ақшаға мұқтаж болды. Компания шенеуніктері Рокфеллерден Екінші Ұлттық банкте несие алуын сұрады. Рокфеллер мен банк директорларының кездесуінде Стоун Standard Oil компаниясының бағалануын және қаржылық жағдайын тексеруді талап етті. Ашуланған Стиллман Витт несиені мақұлдады, ал Стоунның жолы кесілді.
Біріккен құбыр желілері
Стоун Рокфеллер мен «Стандарт Ойл» компаниясымен тағы бір рет байланыс жасады. «Стандарт Ойл» мұнайын нарыққа жеткізу үшін теміржолдармен жасалған жеңілдік шарттарына тәуелді болды. «Вандергрифт пен Форман» және «Америка трансфер компаниясы» есімді екі компания бұл шартқа қауіп төндірді. Олар Пенсильвания штатының батыс өңіріндегі мұнай кендерінен Нью-Йорк қаласына құбырлар салуды жариялады. Уильям Вандербильт, Корнелиус Вандербильттің ұлы және «Нью-Йорк орталық темір жолының» вице-президенті де бұл қауіпті байқады. 1873 жылы Амаса Стоун мен Уильям Х. Вандербильт «Вандергрифт пен Форман» компаниясын бақылауға алуға тырысты, олардың әрқайсысы фирманың алтыннан бір бөлігін иеленді. Рокфеллер компанияның үштен бір бөлігін сатып алды, содан кейін компанияның атауы «United Pipe Lines» деп өзгертілді. Рокфеллер кейін «Америка трансфер» компаниясын сатып алып, Стоун мен Вандербильттің жаңа құбыржол индустриясын бақылауға алуына тосқауыл қойды. «Стандарт Ойл» 1877 жылы «United Pipe Lines» жаңа компаниясын құрып, «United» және «Америка трансфер» екеуін де жаңа фирмаға біріктірді. Стоунның жаңа компанияның 1000-нан астам акциясы болғанымен, оның меншік үлесі Рокфеллер мен басқалардың үлесімен салыстырғанда шағын болды.
Банктік және қаржы
Стоунның темір жолдардан басқа өнеркәсіптер мен қызметтерге деген қызығушылығы Кливлендке көшкеннен кейін ерте пайда болды. 1856 жылы Стоун, Хинман Херлбут, Стиллман Витт, Джозеф Перкинс, Джеймс Мейсон, Генри Перкинс, Моррисон Уэйт және Сэмюэл Янгпен бірге Огайо штатының мемлекеттік банкінің Толедо бөлімшесін сатып алды. Стоун 1857 жылдан, шамамен 1864 жылға дейін банк президенті қызметін атқарды. 1866 жылы Толедо бөлімшесі ұлттық банк ретінде қайта ұйымдастырылды. Содан кейін Стоун 1863 жылы Стиллман Витт, Джордж А. Гарретсон, Джефта Уэйд және Джордж Б. Эллимен бірге Кливленд банктік компаниясын құруға көмектесті және оның алғашқы директорлар кеңесіне сайланды. 1868 жылы ол Екінші Ұлттық банкпен бірікті, ал 1873 жылдың қаңтарында Стоун мұрагер банк президенті болып сайланды. 1874 жылдың қаңтарында ол қызметтен кетті. Стоун 1865 жылдың 1 наурызында, оның бастапқы 20 жылдық мерзімі біткеннен кейін Коммерциялық банкты қайта ұйымдастыруға көмектесті. Коммерциялық Ұлттық банк ретінде қайта құрылған Стоун банк директоры болып сайланды және 1879 жылы вице-президент қызметін атқарды. Стоун сонымен қатар Коммерциялық банк директоры болды (бірақ ол директор болып қашан кіргені нақты емес). Ол 1873 жылы банк президенті болып сайланды, бірақ 1874 жылдың соңында отставкаға кетті, оның орнына Хирам Гарретсон тағайындалды. Ол сондай-ақ Мерчэнтс Банкінің директоры болды (бірақ оның қызмет мерзімі нақты емес).
Металл өңдеу
Стоунның қызығушылығы металлургия және металл өндірісіне де зор болды. 1863 жылы Стоун, Джордж Б. Элли және басқалар Пенсильвания штатының Мерсер округінде Мерсер темір және көмір компаниясын ұйымдастыруға көмектесті. Стоун компанияның директоры, кейіннен президенті болып тағайындалды (бірақ осы соңғы лауазымдағы мерзімі нақты белгілі емес). Стоун сондай-ақ ағасы Андрос Стоунмен және тау-кен саладағы ірі кәсіпкер Джей С. Морспен бірге Чикагода «Юнион Айрон Компани» (кейіннен «Юнион Айрон энд Стил Компани») компаниясын құрды. Стоун бизнесті ұйымдастыру үшін ағасына 800 000 доллар (доллармен) қарыз берді. Стоун ұйымдастырған үшінші болат зауыты – Кливленд дөңгелек зауыты (кейіннен «American Steel & Wire Co.» деп аталды), ол 1863 жылдың 9 қарашасында құрылды. Фирма 1857 жылы «Чишолм, Джонс және Компания» ретінде тіркелді, ал 1860 жылы отбасылық бизнес Амаса Стоун, Генри Чишолм, Андрос Стоун, Стиллман Витт, Джефта Уэйд және Генри Б. Пейнеден маңызды инвестициялар алғаннан кейін «Стоун, Чишолм және Джонс» деп қайта ұйымдастырылды. Андрос Стоун фирманы басқарды. Ол өзінің атын «Кливленд Ролинг Милл Компаниясына» өзгертті, 1866 жылы «Кливленд сым зауытын» сатып алды және 1871 жылы Чикагодағы «Юнион Ролинг Милл Компаниясының» бақылауын иеленді. Бір кезде Стоун Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы «Канзас-Сити Ролинг Милл Компаниясына» да елеулі сома инвестициялады. Кейін Стоун 1872 жылы Андрос Стоун, Уильям Чишолм, Генри Чишолм және Генри Б. Пэйнмен бірге «Юнион Стил Скриу Компаниясын» құрды. Кливлендтегі Кейс және Пэйн даңғылдарында орналасқан зауыт сол кезде АҚШ-та ағашқа арналған болат бұрандаларды шығаратын жалғыз кәсіпорын болды. 1881 жылдың қаңтар айында Стоун және басқалар Огайо штатының Лорейн қаласындағы Жоел Хейденнің мыс зауытын құруға қаржылай көмек көрсетті. Шамамен 1875 жылы Стоун Янгстаун, Огайо штатындағы «Браун, Боннелл және Компанияның» жаңа темір құю зауытына 500 000 доллар инвестициялады. Ол фирманың директорлар кеңесіне енді (бірақ оның кеңестен кету күні белгісіз).
Басқа да бизнес-жобалар
Стоун банктік және металлургиялық іс-әрекеттен басқа да көптеген бизнес мүдделері мен кәсіпорындарына ие болды. 1850 жылы Кливлендке келгеннен кейін Стоун Паркер Хенди, Дж. П. Бишоп, Уильям Э. Беквит, Ф. Т. Бэкус, Дж. Х. Морли, Х. К. Рейнольдс, Рубен Хитчкок және Джон Кейспен бірге «Кливленд Стоун Дрессинг» компаниясын құрды. Компания Береядағы («ескі Элдридж карьері») және Индипенденс қалаларындағы ірі тас карьерлерін сатып алып, тасты Кливлендке тасымалдау үшін шағын теміржол салды. Олар Куяхога өзенінің батыс жағалауында тас кесетін орын (stoneyard) салды және өзенді тереңдетіп, кемелерге тас тасымалдауға қолайлы етті. «Кливленд Стоун Дрессинг» Кливлендтегі бірнеше ірі сарайларға, Шығыс Кливлендтің Бірінші пресвитериан шіркеуіне, Канаданың Онтарио провинциясының Торонто қаласындағы Онтарио заң шығарушы ғимаратына және сенатор Генри Б. Пейннің резиденциясына тас жабдықтап берді. 1854 жылы сұраныс жетіспеуіне байланысты фирма жабылды. Кейіннен тас кесетін орынды ірі көмір дистрибьюторы «Роудс және Ко.» сатып алды. Стоунның басқа да бизнес мүдделеріне 1861 жылы құрылған Кливленд жүн фабрикасы және «Букей» сақтандыру компаниясы директорлар кеңесіндегі лауазымы (ол 1869 жылы болған) кірді. 1870 жылдың 26 ақпанында Стоун, Джефта Уэйд, Ворти С. Стреатор, Дж. П. Робинсон және басқалар штаттың Огайо штатының жәрмеңкесін Кливленд қаласында өткізуге рұқсат бермегенінен кейін «Солтүстік Огайо жәрмеңкесін» құрды. Топ Гленвилл ауданындағы Сент-Клэр даңғылында жер сатып алып, онда жәрмеңке ғимараттарын тұрғызды. Стоун жәрмеңкенің алғашқы президенті болды. 1877 жылы Стоун Кливлендтің қойма ауданындағы Сент-Клэр даңғылында ғимарат салып, жылжымайтын мүлікпен айналысты. Бұл ғимаратта «Кох, Голдсмит, Джозеф және Компания» киім фирмасы орналасқан, кейін («Джозеф және Фейсс Компаниясы» ретінде) елдегі ең ірі киім сатушылардың біріне айналды. Тарихи және қазіргі дереккөздер Амаса Стоун автомобильдер, теміржол вагондары және көпірлер шығаратын зауыттарды қоса алғанда, көптеген зауыттарға инвестиция салғанын айтады. Стоун сонымен қатар «Western Union» телеграф компаниясының директорлар кеңесінде қызмет етті. 1866 жылы Джефта Уэйд «Western Union» компаниясының президенті болды, ал Стоун осы уақытта компанияға инвестиция салған болуы мүмкін. 1880 жылы Корнелиус Вандербильт фирманың ірі инвесторы болды және тіпті оған бақылау үлесі бар деген қауесет тарады. 1881 жылы Стоунды «Western Union» директорлар кеңесіне тағайындаған Вандербильт болды. Стоун 1883 жылы қайтыс болғанға дейін кеңесте қызмет етті.
Өлім
1875 жылдан кейін Амаса Стоунның көптеген кәсіпорындары ауыр қаржылық соққыға ұшырады, ал кейбіреулері банкротқа ұшырады. Ол асқазан жарасынан зардап шегіп, түнде екі сағат бойы ұйықтамайтын болды. Көпшілік Аштабула өзеніндегі теміржол апаты Стоунға зор эмоционалдық күйзеліс әкелгенін және оның денсаулығы 1876 жылдан кейін нашарлағанын жақсы білді. 1882 жылы Стоун ұйқысыздықтан қиналды. Сол жылы оның күйеу баласы Джон Хей әйелі Клара Стоун Хейді 18 айға созылған Еуропа сапарына алып кетті. Джон Хейдің биографы Патриция О’Тул Амаса Стоун сол кезде ауыр депрессияға шалдыққан деген қорытындыға келді. Ол Хейге үнемі хат жазатын, оның «екіұшты» хаттары көңілсіздікке толы «көмекке шақырулармен» мазмұндалған. 1883 жылдың алғашқы үш айында бірнеше кәсіпорыны банкротқа ұшырағанда Стоунның депрессиясы күшейді. Біріншіден, 1882 жылы Кливлендтегі «Rolling Mill Co.» компаниясы қызыл жолға шығып, оған елеулі қаржылық қиындықтар туғызды. 1883 жылдың 2 ақпанында Канзас-Ситидегі «Роллинг Милл» компаниясы құлдырады. «Union Iron & Steel Co.» бірнеше күннен кейін таратылды, содан кейін 19 ақпанда «Brown, Bonnell & Co.» жабылды. Стоун бұл сәтсіздіктерге еңбекақының жоғары болуын кінәлады, бірақ 1882–1885 жылдардағы экономикалық депрессия одан да ықпалды себеп болды. Одан кейін Стоун Хейден сапарынан оралмасын және Кливлендке қайтуын өтінді, бірақ Хей (мамыр айында АҚШ-қа оралатын болған) бас тартты. 1883 жылдың 11 мамырында сағат 14:00-де Стоун Эвклид даңғылындағы үйінде жұмыс істеп отырды. Ол өзінің кеңсе хатшысымен бірнеше рет сөйлесіп, әйелі оған демалуға кеңес берді. Содан кейін Стоун жатын бөлмесіне шегінді. Сағат 16:00-де Джулия Стоун күйеуін тексеруге барды, төсегі бос, ал ванна бөлмесінің есігі құлыпталған екен. Ол үй қызметшісін шақырды, ол терезе арқылы кіріп, Стоунның денесін тапты. Ол жүрегіне оқ атып, алдына құлап, басы мен иығы ваннаға түскен. Жанында тапанша жатты. Баспасөз және жұртшылық оның 1867 жылғы ат жарыс апатынан туындаған денсаулығының нашарлауы, Аштабула өзеніндегі теміржол апатынан болған өкініш және шамадан тыс жұмыс істеуі салдарынан өзін-өзі өлтіргеніне сенді. Стоун Кливлендте танымал емес еді. Көптеген адамдар үшін оның өлімі әділдік деп есептелді. Марк Твен сарказммен: «Көрінетін болса, Құдайға ешнәрсе де көркем суреттер сияқты ұнамайды» деді. Амаса Стоун уақытша Брэйнард отбасының мазараттағы қабіршесіне жерленді. Джон мен Клара Хей Еуропадан оралғанша денесі шірімеу үшін мұзбен қапталды және үнемі толықтырылып тұрды. Кейіннен ол өлер алдында сатып алған жерге жерленді.
Жеке өмір
Амаса Стоунды көпшілік мақтаншақ, талапкер, ашуы қатты адам деп санаған. Оның іскерлік серіктестері мен достары да оны суық, қатал және жақындасуға қиын адам деп есептеді. Ол өршіл, билігі жоғары, үстемдік танумен белгілі болды, сондай-ақ ашуымен және өткір тілімен танымал еді. Ол қымбат киім мен тамақты ұнатпады, ішімдікті де шамалы ішті. Стоун пресвитериан дінінің өкілі және Кливленд қаласының орталығындағы Қоғамдық алаңда орналасқан Бірінші пресвитериан (Ескі Стоун) шіркеуінің белсенді мүшесі болды. Бірнеше жыл бойы ол шіркеудің сенімдісі болды және кедейлерге, қарттарға, жетімдерге және балалы жалғыз әйелдерге көмектесетін түрлі шіркеу ұйымдарына жомарттықпен қайырымдылық жасады. Республикалық партия саясаты Стоун үшін тағы бір қызығушылық тақырыбы болды. Авраам Линкольнмен достығынан басқа, ол 1880 жылы республикалық партияның кандидаттығына үміткер Джеймс Гарфилдтің негізгі қаржылық демеушісі болды. Гарфилд Стоунды Юнион Пасифик Теміржолының директорлар кеңесінде АҚШ үкіметінің өкілі етіп тағайындауды жоспарлады, бірақ Стоун одан бас тартты (осы лауазымда сенатор Бенджамин Уэйд болды, ол одан бас тартуға ниет білдірмеген). Стоун 1850 жылы Огайо штатының Кливленд қаласында Супериор даңғылы мен Бонд көшесінің (қазіргі Шығыс 6-шы көше) бұрышында үй сатып алды. Ол бұл үйде 1858 жылға дейін тұрды (кейіннен Холленден қонақ үйінің орны болды), содан кейін Кливлендтегі 1255 Евклид даңғылында (Евклид және Шығыс 13-ші көше) жер учаскесін сатып алды. Евклид даңғылы сол кезде бүкіл әлемге "Миллионерлер қатары" деп белгілі болды, себебі онда көптеген өте бай адамдар тұрғын үйлер салды немесе сатып алды. Жергілікті сәулетші Джозеф Ирландия екі қабатты, итальяндық стильдегі сарайды жобалады, ол заманауи жайлылықтармен және инновациялық қауіпсіздік мүмкіндіктерімен жабдықталған. Стоун өмірінің соңына дейін сарайда тұрды, содан кейін оны әйелі Джулия, қызы Флора Стоун Мэтер және оның күйеуі Сэмюэл Мэтер пайдаланды. Джулия 1900 жылы, Флора 1909 жылы қайтыс болды. Флораның қайтысынан кейін сарай Флораның өлімінен кейін төрт (кейін бес) қабатты Хигби дүкенінің құрылысына орын беру үшін бұзылды, ол 1910 жылы аяқталды. 1931 жылы Хигби компаниясы ғимаратты Public Square-дегі жаңа, үлкен ғимаратқа көшірді. Бұл ғимаратты содан кейін Стерлинг Линднер Дэвис дүкені пайдаланды. Стерлинг Линднер Дэвис ғимаратты 1968 жылы босатты, содан бері ол кеңсе ғимараты болып табылады. Стоун аң аулауға аса құштар емес, бірақ оны жоғарғы таптың демалыс әрекеті ретінде қарастырды. Сөйтіп, 1873 жылдың 19 сәуірінде Стоун Нью-Йорк штатының Элко және Ред Хаус ауылдарына жақын бірнеше жүз акр жер сатып алды. Ол келесі бірнеше жылда қосымша сатып алулар жасауға барлығы 40 000 доллар ($) жұмсады, оның орман шаруашылығы шамамен Stone-ға дейін жетті. Ол бұл жерді аң аулау үшін және қысқа мүйізді мал өсіру үшін пайдалануды жоспарлады.
Неке және балалар
Амасса Стоун 1842 жылдың 12 қаңтарында Массачусетс штатының Уоррен қаласында тұратын Джулия Энн Глисонға үйленді. 1818 жылдың 21 желтоқсанында дүниеге келген ол Джон Барнс пен Синтия (Гамильтон) Глисонның қызы болды. 1838 жылы Амассаның ағасы Даниэль Джулияның үлкен әпкесі Хулдаға үйленген еді. Джулия Уорренде тігінші болып жұмыс істеді. Джулия 1900 жылдың 21 шілдесінде өкпе туберкулезінен қайтыс болды. 1844 жылдың 28 шілдесінде Стоунның тұңғыш баласы Адельберт Барнс Стоун дүниеге келді. Ол Йель университетінде геология мамандығы бойынша білім алды. Адельберт 1865 жылдың 27 маусымында Коннектикут өзенінде суға батып, суға түскеннен кейін қайтыс болды. Жұптың екінші баласы Клара Луиза 1849 жылдың 29 желтоқсанында дүниеге келді. Ол Джон Хейге 1874 жылдың 4 ақпанында тұрмысқа шықты, сол кезде Амасса оларға 10 000 долларлық бағалы қағаздар сыйлады. 1875 жылдың көктемінде, Амассаның денсаулығы нашарлаған кезде, Стоун оларды Кливлендке көшуге көндірді. Ол Хейге "қамқорлықты қажет етпейтін қауіпсіз" инвестицияларды басқаруды тапсырды. Стоун сондай-ақ 1235 Евклид даңғылында, өзінің үйінің жанында Виктория стиліндегі сарай салып, оны Хейлерге өз үйлері ретінде берді. Сарай 1875 жылдың маусымында аяқталды. Стоун Хейдің өміріне зор әсер етті, оған Линкольнның өмірбаянын аяқтау үшін қажетті жағдай жасады, сондай-ақ оны өте бай адамға айналдырды. Кейін Хей 1877 жылғы ереуіл кезінде Стоунның теміржол саласындағы істерін басқару тәжірибесін өзінің 1883 жылғы "Нан жеңімпаздары" романының негізі ретінде пайдаланды. Романның болат зауытының вице-президентінің образы Амасса Стоунға негіделген. Жұптың үшінші баласы Флора Амелия 1852 жылдың 6 сәуірінде дүниеге келді. Ол 1881 жылдың 19 қазанында кемешілік және темір кен өндіруші магнаты Сэмюэл Мэзерге үйленді. Флора өмірінде әкесі берген көптеген ақшалай сыйлықтар мен бағалы қағаздардың арқасында ғана емес, сонымен қатар күйеуінің үлкен байлығының арқасында да бай әйел болды. Амасса Стоунның қайтысынан кейін Флора одан үлкен мұра ғана емес, сонымен қатар оның көптеген мүліктерін басқаруға көмектесті. Флора Огайо штаты тарихындағы ең ірі меценаттардың біріне айналды. Ол Кейс-Уэстерн Резерв университетіне және Гудрич Хаустың әлеуметтік орталығына үлкен үлес қосты, Тынығу лигасы, Тұтынушылар лигасы, күндізгі балабақша және балабақша қауымдастығы, Балаларға көмек қоры және Қарт әйелдер үйін қолдады. Амасса Стоунның шөбересі Амаса Стоун Бишоп, Констанс Стоун (Мэзер) Бишоптың ұлы (Флора Стоун Мэзердің қызы). Ол АҚШ Атом Энергиясы Комиссиясының директоры және Біріккен Ұлттар Ұйымының Еуропа экономикалық комиссиясының қоршаған ортаны қорғау жөніндегі директоры болды.
Мұра
Өлген кезде Амасса Стоунды баспасөз Кливлендтегі ең бай адам деп таныған, ал қазіргі тарихшылар оны ұлттық экономиканың көрнекті көшбасшысы деп атаған. Өмірінде ол жұмысшы табынан шығып, өте үлкен байлық жинаған және теміржол "империясын" құрғандығымен танымал болды. Оның 1872 жылғы байлығы баспасөзde 6 миллион долларға (доллармен) бағаланды. Стоун бірнеше қайырымдылық істі тұрақты түрде қолдады. Ол қыздарын 1848 жылы құрылған қыздар мектебі Кливленд академиясында оқытты, ал 1865 жылы капитал жинау науқанын және мектептің алғашқы ғимаратын салуды қадағалады. 1876 жылы Кеннард жолындағы 194 мекенжайындағы Қарт протестант әйелдер үйін салуға және оған қаражат тартуға ақша берді. Кейіннен ұйым 1931 жылы осы құрылыстан Уильям Г. Поллоктың 975 Шығыс бульварына сыйға тартқан мүлкіне көшіп барды және ол Амаса Стоун үйі ретінде белгілі болды. Кейіннен ол Макгрегор қорымен бірікті, ал 2014 жылы үй Монтессори даму серіктестігіне мектеп ретінде пайдалануға берілді. Ол сондай-ақ ақша берді, бұл 1881 жылы Балалар көмек қоғамының жастарға арналған үйіне 1745 Детройт көшесінде Кливленд қаласында қосымша құрылысқа әкелді. Бәлкім, Стоунның ең үлкен мұрасы Кейс-Уэстерн Резерв Университеті ретінде белгілі болғанның негізіне әкелген сыйлық болды. 1870 жылдары Кливленд қаласында жоғарғы білім берудің ірі мекемесі болмаған, ал 1880 жылы қоғамдық комиссия бірін құруды немесе оған көшуді ұсынған есеп шығарды. Хадсондағы (Огайо штаты) Батыс резерв колледжінің басқарушы мүшесі және Бірінші пресвитериан (Ескі тас) шіркеуінің пасторы доктор Хайрам С. Хайдн бұл идеямен Амаса Стоунға жақындады, ол оны қолдағанын білдірді. 1880 жылы 20 қыркүйекте Стоун Кливлендке көшіруді қамтамасыз ету мақсатында Батыс резервтік колледжіне $500,000 (доллармен) берді. Ол өзінің сыйлығына үш шарт қойды: Біріншіден, мектеп университетке айналсын және оның либералды өнер колледжіне ұлының атымен Адельберт колледжі деп аталсын; Екіншіден, Стоунға Батыс Резерв колледжінің сенімгерлер кеңесінің көпшілігін атауға мүмкіндік берілсін; Үшіншіден, Стоунға жаңа университет ғимараттарының құрылысына бақылау жасауға рұқсат етілсін. Қамқоршылар оның шарттарына келісті. Колледж Кливлендтегі қазіргі Университет шеңберінің маңында жер сатып алу үшін қаржыны табысты жинады, ал Стоун университеттің басқармасына 11 жаңа сеніп тапсырылған адамды тағайындады. Олардың арасында Джон Хей, АҚШ-тың бұрынғы президенті Рутерфорд Б. Хейс және АҚШ-тың жаңадан сайланған президенті Джеймс А. Гарфилд бар еді. (Гарфилд мектеп ашылмас бұрын, кісі өлтірушінің оғынан қайтыс болды.) Стоун Бас ғимараттың (қазіргі Адельберт залы) және ерлер жатақханасының құрылысын қадағалады. 1882 жылы 26 қазанда Батыс резерв университетінің жаңа негізгі кампусы ашылды, ашылу салтанатында Хейс басты баяндамашы болды. 1883 жылы Стоун қайтыс болғаннан кейін, оның отбасы Батыс резервтік университетіне қосымша 100 000 доллар (доллармен) берді. Көп ұзамай ерлер университеті жыныстық білім беруді аралас өткізді, бірақ бұл үлкен қарсылық тудырды. Әйелдерге білім беруді қамтамасыз етуге бел буған Флора Стоун Мазер Батыс резервте тек әйелдер колледжі құру үшін үлкен ақшалай қаражат берді. Оның қайырмасы Гилфорд залын (Кливленд академиясындағы мұғаліміне арналған) және Хайдн залын (Бірінші пресвитериандағы пасторына және қазір Батыс резервтің президентіне арналған) төледі. Әйелдер колледжі 1889 жылы ашылды және 1929 жылы оның құрметіне Флора Стоун Матер колледжі деп қайта аталды. Әделберт залы - университеттің әкімшілік ғимараты. Амасса Стоунның қайтыс болған кездегі жеке мүлкінің қанша екені белгісіз. Тарихшы Джон Талияферроның бағалауы бойынша, оның құны 6 - 22 миллион долларға тең болған. Тарихшы Глэдис Хаддад үлкен бағаларды шашыраңқы деп есептейді және мүлк 6 миллионнан 8 миллион долларға дейін (доллармен доллармен доллар) тұратынын айтады. Стоунның күйеу баласы Джон Хей мен Сэмюэл Мэзер оның жазасын орындаушылар ретінде аталды. Стоун әйеліне 500 000 долларлық бағалы қағаздар қалдырды (доллармен), бұл үлкен мөлшерде пайызды тудырады деп күтілді. Өсиет бойынша, Джулия осы табыстан жылына 25000 доллар (доллармен) алуға тиіс еді. Ол әр қызына 600 000 доллар (доллармен) және Джон Хей мен Сэмюэл Мэзерге 100 000 доллар (доллармен) қалдырды. Басқа да мұралар мен сыйлықтар барлығы шамамен 137 000 долларды құрады. 1921 жылы Амаса Стоунның бұрынғы аңшылық қонысы Алегани мемлекеттік саябағының өзегін құрады. 1904 жылдан кейін...
Танымал мәдениетте
Стоун Джон Хейдің 1883 жылғы кәсіподаққа қарсы "The Breadwinners" романындағы маңызды кейіпкердің негізі болды. Хейдің романына жауап ретінде журналист Генри Фрэнсис Кинан (Хейдің «New York Tribune» газетіндегі бұрынғы әріптесі) 1885 жылы «Ақша жасаушылар» романын жариялады. Роман қарақшы барондары мен өнеркәсіпшілерді сынады, ал басты кейіпкері бай отбасына үйленетін және ашкөздік, билік және материализм үшін прогрессивті құндылықтарынан бас тартатын идеалист журналист болды. Джон Хей басты кейіпкерге әрине шабыттандырды, ал Амаса Стоун, сөзсіз, қатыгез өнеркәсіпші Аарон Гримстоунның негізі болды. 1884 жыл шамасында Стоун отбасы Амаса Стоун еске алу терезесін – Бірінші Пресвитериан (Ескі Тас) шіркеуінің ғибадатханасындағы витражды терезенің құнына төлеп, ашты. 1905 жылы Пикандс Матердің (Самуэль Матер 1883 жылы құрған компания) еншілес компаниясы – Месаба Бульбаштық компаниясы Амаса Стоунның құрметіне Ұлы көлдерде жүк таситын кеменің салтанатты түрде іске қосылуын өткізді. Кейіннен жүк кемесі Пикандс Матердің «Интерлейк» кеме компаниясына берілді. «Амаса Стоун» 1960 жылға дейін белсенді жүк кемесі болып жұмыс істеді. 1965 жылы «Амаса Стоун» және «Чарльз С. Хебард» жүк кемелері Мичиган штатының Шарлевоикс қаласының жанында суға батырылды. Қазір ол Сент-Мэри цемент зауытының кеме терминалы үшін жартас ретінде қызмет етеді. 1910 жылы Стоун отбасы Батыс резервтік университетіне жаңа шіркеу салуға ақша сыйлады. Амаса Стоун шіркеуінің құрылысы 1910 жылы басталды және 1911 жылдың 13 маусымында ашылды.