Кіріспе

1981 жылғы қыркүйек айы

1981 жылғы қыркүйекте келесі оқиғалар болды:

1981 жылдың 2 қыркүйегі (сәрсенбі)

Мохаммад Реза Махдави үш айдың ішінде Иранның үшінші премьер-министрі болып тағайындалды.

1981 жылдың 5 қыркүйегі (сенбі)

Египеттік копт христиан шіркеуінің басшысы Папа Шенуда III, президент Анвар Садат тарапынан қызметінен алынды. Садат, мұсылман және христиан экстремистері үкіметті құлату үшін сөз байласып отыр деген айып тақты. Садаттың қазасынан үш жыл өткен соң, Сент-Бишои монастырына жер аударылған Шенудаға президент Хосни Мубарак Каирге оралуға рұқсат берді. Кейін Англияның ең ұлы қара терілі футболшысы болатын Джон Барнс 17 жасында кәсіби дебютін жасады, "Уотфорд" футбол клубының "Олдхэм Атлетик" командасына қарсы ойынының соңғы 15 минутында ойнады. Коммунистік елдегі ең ірі түрмеден қашу оқиғасы Польшаның Быдгощ қаласында болды. Бұл жаппай қашу 17 жастағы қарақшылық күдікті қашуға тырысқанда атылып түскеннен кейін басталған тәртіпсіздіктерден кейін орын алды.

1981 жылдың 6 қыркүйегі (жексенбі)

Навал Эль Саадави Садаттың қарсыластарын ұстау акциясы кезінде тұтқындалды және 25 қарашаға дейін Бараж түрмесінде қамауда болды. Кейіннен ол осы оқиғаны "Мозакерати фи сигнел нисса" ("Әйелдер түрмесінен естеліктер", 1983) кітабында баяндады.

1981 жылдың 7 қыркүйегі (дүшәмбе)

Халық соты АҚШ-тың 39 телеарнасында тұңғыш рет көрсетілді. Продюсер Ральф Эдвардстың жасаған шоуында, сот процесін тоқтатуға және Лос-Анджелес жоғары сотының зейнеткер судьясы Джозеф А. Вапнердің алдына баруға келісетін дауласушы тараптар ұсынылды. Әрбір іс бойынша өндірушілер ұсынған 800 доллардың ішінде, талапкерге берілмеген сома (максималды 750 доллар) екі тарапқа тең бөлінетін болды. Алғашқы істе үй иесі 614 доллар ұтып алды. Малайзия үкіметі, Жаңа экономикалық саясат бағдарламасы және премьер-министр Махатхир Мохамадтың күш-жігерінің нәтижесінде, британдық Гутри Груп Лтд каучук плантациялары компаниясын иелігіне көшірді. Үкіметтік инвестициялық компания, Пермодалан Насионал Берхад (ПНБ), Лондон қор биржасында таңғы саудада Гутри акцияларының басым бөлігін сатып алып, кейін "Таңғы шабуыл" деп аталған оқиғаны іске асырды. Бұл мақсатына нарық ашылғаннан кейін төрт сағаттың ішінде қол жеткізді. Гутри тобының 809 км² жері үкімет тарапынан Малайзия фермерлеріне қайта бөлінді. Нью-Мексико штатындағы Руидосо Даунс ат жарыс жолында екі жасар бие, Special Effort, All American Futurity жарысын жеңіп, квартал аттары жарысындағы алғашқы AQHA Triple Crown иегері атанды. Бұл жолдан бұрын Special Effort "Kansas Futurity" және "Rainbow Futurity" жарыстарында да жеңіске жеткен болатын. Америкалық апталық жаңалықтар журналы Education Week-тің бірінші саны жарық көрді. Қайтыс болды: Эдвин Линк, 77 жас, алғашқы ұшу симуляторын ойлап тапқан американдық өнертапқыш.

1981 жылғы 10 қыркүйек (сенбі)

Пикассоның "Герника" картинасы 1939 жылдан бері Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайында сақталғаннан кейін Мадридтегі Прадо мұражайына қайтарылды. Картинаның жеткізілуі құпия сақталды және оның келгеніне дейін жарияланбады. Мысырлық сайлаушылар асыққан референдумда Садаттың діни және саяси қарсыластарына қарсы шараларын үлкен қолдау көрсетті, шамамен 11 миллион бюллетеньнің 99,45% -ы мақұлдады, ал 33 561 адам қарсы дауыс берді. Нью-Йорк штатының Нью-Рошель қаласынан шыққан, 35 жастағы жұмыссыз тас қалаушы Джон Карта Дүниежүзілік сауда орталығына парашютпен түскен алғашқы адам болды. Карта 3048 метр биіктіктен ұшақтан секіріп, екінші мұнараның бақылау алаңына басқарып қонды.

1981 жылдың 13 қыркүйегі (жексенбі)

Норвегияда екі күндік сайлау өтті, нәтижесінде Еңбек партиясы 155 мүшелі Стортингтегі көпшілігін жоғалтты. Гро Харлем Брунтланд басқаратын Еңбек партиясы 67 орынды сақтап қалды, бірақ Каре Виллох басқаратын консерваторлар 54 орынмен жеңіске жетті және 79 орындық коалиция құру мүмкіндігіне ие болды.

1981 жылдың 14 қыркүйегі (дүшәмбе)

Entertainment Tonight әртүрлі телеарналарда синдикациялық тұсаукесер жасады. Кеңес Одағының Мемлекеттік бағалар комиссиясының төрағасы Николай Глушков дүкендерде асығу тудырған қауесеттерді растады, ертеңгі күні бағалардың күрт өсетінін хабарлады, бензин бағасын бір галлоны 1,06 доллардан 2,12 долларға дейін екі есеге көтерді. Глушков темекі мен алкоголь бағасын да өсірді, бұл жұмысшылардың "оларға деген сұранысты азайту" туралы тілектеріне жауап екенін айтты. Ол сондай-ақ синтетикалық маталар, тұрмыстық техника, дәрі-дәрмектер және кейбір сағаттардың бағасы 37%-ға дейін төмендейтінін мәлімдеді, ал ет, сүт және нан бағасы соңғы 20 жылда өзгермегенін атап өтті.

1981 жылдың 18 қыркүйегі (жұма)

ЕО-ның ЕЭКБ-і (Еуропалық коммерциялық химиялық заттардың тізімі) Еуропалық қауымдастықпен шығарылды және ол ЕО елдеріндегі әр химиялық заттың алғашқы тізімін қамтиды. Этторе Соттас басқарған инновациялық постмодерн жиһаз дизайнерлерінің тобы – «Мемфис» тобы Италияның Милан қаласында өз жұмыстарын таныстырды. 33 жолаушысы бар «Аэрофлот» компаниясының ұшағы Ресейдің Железногорск-Илимский қаласына қонуға дайындалып келе жатқанда, оқу миссиясын орындап ұшып өткен Кеңес әскерінің тікұшағымен соқтығысты. Ұшақтағы 33 адам мен тікұшақтағы 7 адам қаза тапты.

1981 жылдың 19 қыркүйегі (сенбі)

Саймон мен Гарфункел «The Concert in Central Park» концертімен қайта бірігіп, Нью-Йоркте шамамен жарты миллион адамның алдында тегін концерт берді. «Солидарлық күні» шеруі Вашингтон қаласында өтті. 80 жылдық бразилиялық өзен кемесі «Собраль Сантос» Амазонка өзенінде, Бразилияның Обидос қаласының жанында құлап, кем дегенде 300 адам қаза тапты.

1981 жылдың 20 қыркүйегі (жексенбі)

Қытай алғаш рет үш спутникті Жер орбитасына зымыранмен шығарды, бұл іс Жюцюань спутниктік ұшыру орталығынан жасалды. Бұл оқиға кейбір сарапшыларды Қытайдың бірнеше ядролық оқ-дәрілерді ұшыруға қабілетті болғаны, немесе зымырандық шабуылға қарсы ерте ескерту жүйесін құрғаны туралы пікірге келтірді. World Airways рейсі 32-дегі DC 10 ұшағының борт әуе қызметкері Карен Уильямс Балтимор қаласынан Лондонға бағыт алған кезінде ұшақтың сервистік лифтісінде қаза тапты.

1981 жылғы 24 қыркүйек (сенбі)

АҚШ-тың мемлекеттік хатшысы Александр Хейг пен КСРО-ның сыртқы істер министрі Андрей Громыко алғаш рет кездескеннен кейін бір күн өткен соң, екі ел Еуропадағы ядролық қарудың өсуін бақылау мәселесі бойынша келіссөздерді 30 қарашада Женевада қайта бастайтынын бірлескен мәлімдеме арқылы жариялады. АҚШ-тағы тасқынды жүгіру жарысына (greyhound racing) жиналған ең көп көрермен – 21 мың адам – Арканзас штатының Батыс Мемфис қаласындағы Саутленд тасқынды жүгіру паркіне келді, бұл жарысқа қатысқан иткелерге 1,3 миллион доллар салды.

1981 жылдың 25 қыркүйегі (жұма)

Сидней мұнарасы, әлемдегі бесінші ең биік ғимарат, көпшілікке ашылды. The Rolling Stones өзінің 40 қалалық Tattoo You турын Филадельфиядағы JFK стадионында 90 000 көрерменнің алдында бастады. Сандра Дей О'Коннор АҚШ Жоғарғы Сотының алғашқы әйел судьясы қызметін бастады.

1981 жылдың 29 қыркүйегі (сексенбі)

Президент Рейган Гаитиден АҚШ-қа келетін босқындардың ағынын тоқтату үшін 12324-ші жарлық шығарды. 1978 жылдан бері шамамен 50 000 гаитилік азамат Жан-Клод Дювалье режимінен қашып кетті, олардың көпшілігі Оңтүстік Флоридада ұсталды. Рейган АҚШ жағалау күзет қызметіне босқындар кемелерін тоқтатып, тексеруді және оларды өз елдеріне қайтаруды бұйырды. АҚШ сенаторы Уильям Проксмайр (Висконсин штатының демократы) сағат 10:27-де филибюстерді аяқтады, бұрынғы күні 16 сағаттан астам сөйлегеннен кейін сөзді ұсынды. Проксмайр ай сайынғы "Алтын жүн сыйлығымен" танымал, ол мемлекеттік қаражатты ысырап етуге қарсы болды және АҚШ Сенатының қарыз шегін 1 триллион доллардан асыру туралы заң жобасын мақұлдауына қарсы шықты. Оның сөйлеуінің салық төлеушілерге құны, оның көп бөлігі Конгресс жазбасына басылып шығуға кеткен шығын, 64 674 долларға бағаланды. 17 жасар Можахед содыр Иранның Машхад қаласындағы партия штаб-пәтеріне кіріп, Иранның шиит дін ғалымы Абдолкарим Хашеминеджадты, жергілікті Ислам Республикалық партиясының жетекшісін, өзімен бірге өлтірді. Қайтыс болды: Билл Шенкли, 68 жас, Ливерпуль футбол клубы үшін бірнеше чемпиондық жеңіс одны жеткізген британдық футбол жаттықтырушысы.