Кіріспе

Австралиялық крикетші (1909–1933)
ағылшын футболшысы

Арчибальд Джексон (5 қыркүйек 1909 – 16 ақпан 1933), кейде Арчибальд Александр Джексон деп те аталатын, 1929 және 1931 жылдар аралығында сегіз тестілік матчты арнайы соққышы ретінде ойнаған австралиялық халықаралық крикетші. Жасөспірім кезіндегі дарынды ойыншы, ол 15 жасында бірінші сыныптық крикет ойнады және 17 жасында Жаңа Оңтүстік Уэльс құрамасына ілікті. 1929 жылы 19 жасында Джексон Англияға қарсы алғашқы тестілік матчын өткізіп, бірінші таймда 164 ұпай жинап, тестілік матчта жүз ұпай жинаған ең жас ойыншы атанды. Оның әдемі соққы стилімен танымал болған Джексон, ұлы австралиялық Виктор Трумпер және оның досы мен ұстазы Алан Киппакс сияқты ойнады. Оның тестілік және бірінші сыныптық мансабы Дон Брэдманның карьерасының бастапқы жылдарымен бірге өтті, олармен оны жиі салыстырды. 1930 жылы Австралия құрамасының құрамында Англияға аттанған кезде, кейбір сарапшылар Джексонды жақсы соққышы деп есептеді, ол ойынды ашып немесе кейіннен тұруға қабілетті болды. Джексонның мансабы нашар денсаулықпен қиындыққа тап болды; ауру және жергілікті жағдайлармен таныс болмауы Англияға жасаған турына кедергі келтірді, ол бес тестілік матчтың тек екеуінде ғана ойнады. Содан кейін, сол жылы Батыс Индияға қарсы серияда Джексон Аделаидадағы алғашқы тестіде сәтті өнер көрсетіп, 70 ұпай жинады, бірақ нашар формасы оны бесінші тестіге қатысудан шеттетуге әкелді. 1931–1932 жылғы маусымның басында Джексон қан құсып, Квинслендке қарсы Шеффилд Шилд матчының алдында есінен танып құлады. Кейіннен Сиднейдің батысындағы Көк Таулардағы санаторийге жатқызылған Джексонға туберкулез диагнозы қойылды. Денсаулығын жақсарту және сүйікті қызына жақындау үшін Джексон Брисбенге көшіп келді. Дәрігерлердің кеңесіне қарамастан, Джексон жергілікті командамен крикетке қайта оралды; алайда денсаулығы нашарлай берді және ол 23 жасында қайтыс болды. Егер ол тірі қалғанда, Дон Брэдменмен теңдес болатындығы туралы болжамдар бар.

Балалық шақ

Александр мен Маргарет Джексонның тұңғыш ұлы және үшінші баласы 1909 жылы Шотландияның Глазго қаласына жақын Ратгергленде дүниеге келді. Оның әкесі балалық шағының бір бөлігін Австралияда өткізіп, 1913 жылы отбасымен Сиднейдің Балмен ауданына қоныстанды. Методтық дінде тәрбиеленген Джексон өмір бойы ішімдік ішпеді және темекі тартпады. Ол Бёрчгроув мемлекеттік және Розельдің кіші техникалық мектептерінде оқыды, сондай-ақ футбол мен крикеттен Жаңа Оңтүстік Уэльс мектеп құрамасының құрамында өнер көрсетті. Оның отбасында футболға қабілеттілік мұрагерлікпен берілді: оның ағалары Эндрю мен Джимми, және Арчи, Энди және Джеймс ағайындары Шотландия мен Англияда кәсіби футболшылар болды, соңғысы Ливерпуль командасының капитаны болды. Балмен аудандық крикет клубының үй алаңына жақын өскен Джексон, жасөспірім шағында клубқа қосылды, ол тез арада капитан және Тест боулингшісі Артур Майлидің назарына ілікті. Жас крикетшілерге белгілі қайырымдылық жасаған Еңбек саясаткері "Док" Эватт, Джексонға крикетке қажетті жабдық сатып алып, оның мансабына көмектесті. Джексон осы кезде мектепті бітіріп, Джексон мен Макдональд (ешқандай қатысы жоқ) атты қойма фирмасында жұмыс істеді, бірақ крикетке деген талаптар оны отставкаға шығуға мәжбүр етті. Тест ойыншысы Алан Киппакс Джексонды өзінің спорттық тауарлар дүкенінде жұмысқа алып, оның ұстазы болды.

Жаңа Оңтүстік Уэльске іріктеу

Джексон 1926–1927 жылғы маусымды Сент-Джорджға қарсы 111, Батыс Сиббске қарсы 198 және Мосманға қарсы 106 ұпаймен бастады. Осының нәтижесінде ол Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) құрамасы үшін Квинслендқа қарсы Брисбенде өткен бірінші сыныптық дебютін жасады және екінші иннингте 86 ұпай жинады. Ол СКГ-да Квинсленд командасына қарсы өткен қайырымды матчта 100-ден астам ұпай жинады. Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік штаттарға жасаған туры барысында Джексон Солтүстік Тасманияға қарсы бірінші сыныптық емес ойында 100-ден астам ұпай жинады, содан кейін Оңтүстік Австралияға қарсы 104 ұпай жинады. Бұл көрсеткіштерінен кейін бұрынғы австралиялық капитан Клем Хилл Джексонды "Понсфордтан бері табылған ең үлкен талант" деп сипаттады. 1927–1928 жылдары Тест матчтары жоспарланбаған, бірақ Жаңа Зеландия құрамасы Англиядан оралғанда Австралияда қысқа турне жасады. Джексон келуші командаға қарсы 104 ұпай жинады және Киппакспен бірге 30 минуттан астам уақытқа созылған 100-ден астам ұпайлық серіктестік құрды. Ұзаққа соқпаған төмен нәтижелерден кейін Джексонның тізесіндегі ісік Аделаидадағы Оңтүстік Австралияға қарсы матчтан шығуына себеп болды. Оның орнына сол матчта бірінші сыныптық дебютін жасаған жас Дональд Брэдман келді. Командаға оралғаннан кейін Джексон баттингтің басына шығарылды және Оңтүстік Австралияға қарсы өткен қайырымды матчта екі иннингте де 100-ден астам ұпай жинады. Маусым соңында ол Австралияның екінші құрамасымен Жаңа Зеландияға сапар шекті, ал Брэдман бұл турнеге қатыспады. Құрамаға бірнеше тәжірибелі ойыншылармен қатар, жас үміткерлер де енді. Австралия турнеде жеңіліссіз болды және Джексон төрт матчта 49.50 орташа есеппен 198 ұпай жинады.

Сынақты таңдау

1928–1929 жылғы маусымда Перси Чэпман басқарған Англия құрамасы Австралияға бес матчтық Тест-Эш сериясі үшін келді. Австралия құрамасына ілігіп қалуға тырысқан Джексон Мельбурнде өткен сынақ матчында екі рет сәтсіз өтті. Келесі матчта, Англияға қарсы Нью-Саут-Уэльс үшін ойнағанда, ол 4 және 40 ұпай жинады, ал оның командаластары Брэдман мен Киппакс екеуі де жүздікке жетті. Брэдман мен Киппакс Брисбендегі көрме алаңындағы бірінші Тестке шақырылды, ал Джексон қатыса алмады. Іріктеушілердің назарында қалу үшін ол Оңтүстік Австралияға қарсы 162 және 90 ұпай жинады. Австралия алғашқы үш Тест пен Эшті жоғалтқаннан кейін, іріктеушілер Джексонға мүмкіндік берді, оны Аделаида Овалдағы төртінші Тестке дебюттік ойынға шақырды. Артур Майли, оның клуб капитаны және сол кездегі Балмен КК-нің жалғыз Тест ойыншысы, Джексонға жақсы жаңалықты жеткізу үшін Сиднейдегі "The Sun" газетінен Мартин-Плейстегі Киппакс спорт дүкеніне асықты. Англия бірінші болып соғып, 334 ұпай жинады. Жауап ретінде Джексон Билл Вудфуллмен бірінші қадамды жасады. Тест алдында Австралия капитаны Джек Райдер Джексон сияқты жас ойыншыға соққы беру жауапкершілігін беру туралы Киппакстан пікір сұрады. Киппакс: "Мен оның бірінші қадамды жасауын күтемін" деді. Ертесі күні Райдер шығып кетті, ал Джексонға Брэдман қосылды. Екі жас ұшқыш ұзақ серіктестік құрды, сессия соңында Джексон 97 ұпай жинады. Үзілістен кейін қайтып келгенде, Брэдман жас әріптесіне жүздікке жету үшін сақтықпен ойнауға кеңес берді. Джексон жауап бермеді, бірақ Ларвудтан келген алғашқы допты шекараға соғып, төрт ұпай алды, доп Мүшелер трибунасының алдындағы алаңға қайта секірді. Содан кейін ол жылдам доптардан шеберлікпен соққыларды жасап, Чарли Маккартнеиді еске түсіретін соққыларды орындады. Джексон 164 ұпайға шығарылды, ол оны Тестте жүздік соққан ең жас австралиялық ұшқыш етті, бұл рекорд 1948 жылы Нил Харви бұзды. Бұл - австралиялықтардың алғашқы Тестіндегі екінші ең жоғары көрсеткіші, Чарльз Баннерменнің 1877 жылғы алғашқы Тестідегі 165 ұпайынан бір ұпайға кем. Осы ойыннан кейін Джексон ұлттық батыр атанды және оған көптеген құрмет көрсетілді, оның ішінде Бальмен қаласының мэрі оның құрметіне қоғамдық жиын өткізді. 1929–30 жылдары Джексонның денсаулығы нашарлағандықтан ол бірінші сыныптық бес матчқа және Балмен үшін бес иннингке ғана қатыса алды. Денсаулығына қарамастан, Джексон сәтті маусым өткізді және Артур Гиллиган басқарған Англия құрамасына қарсы 168 ұпай соқты, ол Жаңа Зеландияға бара жатқанда Австралияда қысқа турне жасады. Ол 1930 жылғы Англияға сапардағы Эш турниріне автоматты түрде ілікті. Ол сынақ матчында 182 ұпай жинап, өзінің таңдалуын растады, көптеген адамдар оны ойнаған ең жақсы ойын деп санайды. Тағы бір аурудан қорқып, ол Рождество матчынан кейін Аделаидада ауруханаға жатты, келесі екі штаттық матчты жіберіп алды. Оның денсаулығындағы проблемалар миндальдерін алып тастау операциясынан кейін де жалғасты, Джексон бұрын миндальдерінде ешқандай проблемалар болмаған болса да, Австралия Бақылау кеңесі ұйымдастырған процедура. Билл Понсфорд алдыңғы тур кезінде тонзиллитпен ауырған, ал Кеңес осындай жағдайлардың алдын алуға тырысты. Операциядан кейін туындаған асқынулар Джексонның салмағын 6,4 килограммға төмендетті. 1926 жылы Англияға сапардағы құрамадан тек төрт ойыншы қалған жаңа құрамда олардан көп нәрсе күтілді. Бірақ Джексон жиі ауырып, ағылшын тіліндегі соғуларды білмеуі оның формасын тұрақсыз етті. Дегенмен, ол кезде Англияның бұрынғы ойыншысы Сесил Паркин оны "Брэдменнен жақсы ұшқыш" деп сипаттады. Ол Трент-Бридждегі бірінші Тестке қатыспады, бұл - австралиялықтардың барлық турдағы жалғыз жеңілісі. Екінші Тесттен кейін Джексон қалпына келді. Понсфорд пен Фэрфакс екеуі де ауырып қалды, нәтижесінде Джексон Лидстегі үшінші Тестке шақырылды. Ол өзінің жалғыз иннингінде бір ұпай жинады, ал Брэдман сол кездегі рекордтық 334 ұпай соқты. Джексон төртінші Тестке қатыспады, бірақ Сомерсетке қарсы жүздік соғып, оған Овалдағы бесінші және шешуші Тестке оралуға көмектесті. Жалпы, Джексонның турнесі сәл табысты болды, ол Сомерсетке қарсы соққан жүздік есебінен 34.28 орташа есеппен 1097 ұпай жинады. "Уисден Крикетс Альманахы" 1930 жылғы Австралия құрамасы туралы есепте Джексонды "құраманың үлкен көңіл көшіргені" деп сипаттады, "[оның] стильдің әдемілігіне лайықты репутациясымен Англиядағы адамдар нағыз Джексонды ешқашан көрген жоқ". 1930–31 жылғы маусымда Австралияға оралғаннан кейін Джексон Батыс Индияға қарсы алғашқы төрт Тестке шақырылды. Аделаидадағы бірінші Тестте 70 ұпай жинағаннан кейін, оның формасы төмендеді және алғашқы төрт Тестте 31.00 орташа есеппен 124 ұпай жинады, нәтижесінде ол Сиднейдегі бесінші және соңғы Тесттен шығарылды. Джексонның қатысуынсыз Батыс Индия Тестте Австралияны алғаш рет жеңді. Батыс Индия капитаны Жекки Грант, батыл қадам ретінде, үй командасын "ылғалды қақпақта" ұстау үшін екі рет өз командасының иннингін жапты. Джексон, он екінші ойыншы ретінде, соңғы күні жарақат алған ұшқышқа жүгіруші ретінде шықты, бұл оның бірінші сыныптық крикеттегі соңғы ойыны болды. Осы Австралия маусымында, Брисбенде өткен матч кезінде Джексон Филис Томаспен танысты, ол кейін оның нике қызы болды. 1931 жылдың наурыз айында Джексон денсаулығы жеткілікті жақсарғанын сезіп, Алан Киппакс басқарған Солтүстік Квинслендке сапарға шықты. Ол турне шаршатарлық болды, қиын саяхаттар мен ылғалды ауа-райымен, бірақ ол 93.00 орташа есеппен 1100-ден астам ұпай жинап, жақсы ойнады. Жастық шағындағы досы және Жаңа Оңтүстік Уэльс командаласы Билл Хантқа жазған хатында ол: "Солтүстік Квинслендке сапарымыз аяқталды және құдайға шүкір! Мен осындай сапарды 100 фунт кепілдік берілмесе қайтадан жасамаймын, тіпті ол жеткіліксіз!" деп жазды.

Ауру және өлім

Джексон 1931–1932 жылғы маусымды жақсы формада және денсаулығы орнында бастады, Гордонға қарсы Балмен үшін 183 ұпай жинады. Ол Брисбенде Квинсленд командасына қарсы ойнау үшін Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) құрамасына шақырылды. Матч басталмас бұрын Джексон қан құсып құлап, дереу ауруханаға жеткізілді. Джексон өзін гриппке шалдыққан деп ойлады және ол бес күннен кейін, Сиднейге оралған соң, ауруханадан шығарылды. Бір аптадан кейін Бақылау кеңесі Джексонды Көк Таулардағы (Blue Mountains) Вентворт-Фолс санаторийіне жатқызды. Бірнеше ай санаторийде болғаннан кейін Джексон жақын жердегі Леурадағы шағын үйге көшіп, оның қарындасы оны күтуге алды.

Туберкулез

Псориазға ем іздеу үшін Джексон 1932 жылдың шілдесінде Аделаидаға сапарлады. Сол уақытта ол өзін жеткілікті жақсы сезініп, кейде желіде жаттығулар жасады. Осы кезде Нью-Саут Уэльс крикет қауымдастығына Джексонның "өкпе туберкулезі, өкпелердің кең аумағына тараған" деген құпия хабарлама жіберілді. Ол Леураға оралып, Брисбенге көшуді жоспарлады, себебі жылы климат оның жазылуына көмектеседі және Филиске жақындауға мүмкіндік береді деп сенді. Медиа және қоғам оны ағылшын командасына қарсы алғашқы тур ойындарына іліккенін көруге асықты; алайда, медициналық кеңес оның қатысуына кедергі келтірді. Джексон спорт дүкенінде сатушы болып жұмыс істеді және Брисбен поштасына баған жазды. Ол жаз бойы ағылшын командасы қолданған Bodyline тактикасы туралы кеңінен жазды. Джексон Bodyline заңды екенін, ойынға ешқандай қауіп төндірмейтінін және оған қарсы тұруға болатынын мәлімдеді – бұл сол кезде Австралиядағы азшылық пікір еді.

Өлім

1933 жылдың ақпан айының басында Джексон крикет ойнап жатқанда құлап, ауруханаға түсті. Ауруының қатты екенін және өліміне мүмкіндік барын сезінген Джексон мен Филис күйерге келісім шақты. Австралия мен Англия арасындағы Брисбендегі сынақ ойыны басталғанда Джексон өкпеден қатты қан кетуге ұшырады. Оның ата-анасы Брисбенге жол тартты, ал ағылшын және австралиялық командаларының көптеген мүшелері оның соңғы күндері ауруханаға барып қайтты. 1933 жылдың 16 ақпанында Джексон 2007 жылы Манжурал Ранадан бұрын қайтыс болған ең жас тестілік крикетші болды. Джексонның денесі Сиднейге пойызбен жеткізілді, сол пойызбен келесі сынақ ойынына Австралия мен Англия командалары да сапар шекті. Оның жаназасына Сидней көшелерінде мыңдаған адам аза тұрды, табын көтергендер Вудфулл, Понсфорд, Маккейб, Берт Олдфилд, Вик Ричардсон және Брэдман болды.

Стиль

Джексон стильді әрі сәнді соққышы ретінде танылды, уақытты және орналасуды тиянақты ұстауға шебер болған. Оның аяқ қозғалысы жеңіл, ал иілгіш білегі шарды тура және кешіктіріп бағыттауға мүмкіндік берді. Ол соққыны жоғары ұстап, оның қорғаныс соққысы балеттік әдемілікпен орындалды. Брэдман Джексонды "ұзын бойлы, арық, бірқатар жалқау және осал қимылдармен сымбатты" деп сипаттады. Джексон шарға барынша жылдамдықпен, ең аз күш жұмсап соққы беруді ұнатқанын айтты. Оның бір ғана анық кемшілігі – сыртқы соққыға қатысты қателіктері, ол қажетсіз қимылдар жасап, тайғақтар аймағында ұсталып қалуы мүмкін еді. Оның классикалық стилі замандастарының назарына ілікті. Журналист А. Р. Б. Палмер оның қорғаныс соққысын "толыққанды теңгерілген және нақты, соққысы қолында сыбыс сияқты" деп бағалады. Австралияның бұрынғы капитаны Клем Хилл Джексонның жылтыр аяқ қозғалысын байқады, ол оның жүріп бара жатқанда бақайшағының ішке қарай бұрылуын көруге жеткілікті жақын болды. Әрине, ол Жаңа Оңтүстік Уэльс және Австралия құрамасының ойыншысы Брэдманмен салыстырылды. Джексоннан өзгеше, Брэдман стилист болуға тіпті әрекеттенбеді. Бір автор Джексонның Тест дебютінен кейін екеуін салыстырып, Брэдманның "табиғи қабілетімен, тура соққысымен, салмақты және көңілді мінезімен, нық қадамдарымен және белсенділігімен табиғи қабілетімен жоғары деңгейге жеткенін", ал Джексон "жетілген соққышы, әрбір шарға бір соққыны білетін және сол соққыны бүгінгі күнге дейін теңдесі жоқ шеберлікпен орындайтын соққышы" деді. 1930 жылы Англияға жасалған турне алдында Франк Вулли, Перси Фендер және Морис Тейт сияқты сарапшылар Джексонды ағылшын жағдайында сәттілікке жетуі мүмкін деп бағалады; Брэдман ағылшынның жұмсақ жапырақтары үшін тым ерекше немесе тіпті қиылысқан соққышы ретінде қарастырылды.