Кіріспе
Мексика президенті 2012 жылдан 2018 жылға дейін. Энрике Пенья Ньето (enˈrike ˈpeɲa ˈnjeto; 1966 жылдың 20 шілдесінде туған), көбінесе EPN инициалдарымен танылады, мексикалық саясаткер, 2012 жылдан 2018 жылға дейін Мексиканың 64-ші президенті болды. Институционалдық-революциялық партияның (ПРИ) мүшесі, ол бұрын 2005 жылдан 2011 жылға дейін Мексика штатының губернаторы, 2003 жылдан 2004 жылға дейін жергілікті депутат, ал 2000 жылдан 2002 жылға дейін Әкімшілік хатшысы қызметін атқарды. Атлакомулькода туып, Толукада өскен Пенья Ньето Панамерикан университетінде білім алып, құқық тану саласында бакалавр дәрежесін алды. ITESM-нен MBA алғаннан кейін, ол 1984 жылы Институционалдық-революциялық партияға (ПРИ) қосылып саяси мансабын бастады. Мексика қаласында нотариус болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1990-жылдардың соңында жергілікті саяси сатылармен жоғарылап, 2005 жылы Мексика штатының губернаторына сайлау кампаниясын жүргізді. Губернатор ретінде ол сайлау округіне 608 уәде берді (компромистер), оларды әртүрлі деңгейде орындады. Оның қызмет ету мерзімінде қылмыстың өсуіне, Сан-Сальвадор Атенкодағы тәртіпсіздіктерге және түрлі қоғамдық денсаулық мәселелеріне жауап берудегі төменгі деңгейі көзге түсті. 2012 жылғы президенттік сайлау кампаниясын экономикалық бәсекеге қабілеттілік және ашық үкімет платформасында бастады. Сауалнамаларда жақсы көрсеткеннен және бірнеше ірі кандидаттардың сайлаудан бас тартуынан кейін, Пенья Ньето 38,14% дауыспен президент болып сайланды. Президент ретінде ол Мексика үшін көпжақты келісімді енгізді, бұл партияаралық шиеленісті азайтты және саяси спектрдегі заңнаманы күшейтті. Алғашқы төрт жылда Пенья Ньето монополияларды кеңінен таратып, Мексиканың энергетикалық секторын либералдады, мемлекеттік білім беруді реформалады және елдің қаржылық реттеуін жаңғыртты. Алайда, саяси тұрақсыздық пен бұқаралық ақпарат құралдарының бейтараптығына қатысты айыптаулар Мексикадағы сыбайлас жемқорлықты, қылмысты және есірткі саудасын күшейтті. Мұнай бағасының төмендеуі оның экономикалық реформаларының табысына кедергі келтірді, бұл Пенья Ньетоға деген саяси қолдауды азайтты. 2014 жылы Игуала қаласындағы жаппай ұрлау және 2015 жылы Альтиплано түрмесінен есірткі бароны Хоакин "Эль Чапо" Гусманның қашуы халықаралық сынға ұшырады. Гусман сотта Пенья Ньетоға пара бергенін мәлімдеді. 2022 жылдан бастап ол Odebrecht дауларына қатысты, бұрынғы Pemex бас директоры Эмилио Лозоя Остин Пенья Ньетоның президенттік кампаниясы Odebrecht-тен болашақ пайдаға алған заңсыз науқан қаражатынан пайда тапқанын мәлімдеді. Оның президенттік мерзіміне қатысты тарихи бағалар мен қолдау көрсеткіштері көбінесе теріс болды. Оның қарсыластары сәтсіз саясатты және халық арасындағы жағдайдың нашарлауын атап көрсетті, ал қолдаушылары экономикалық бәсекеге қабілеттіліктің артуын және саяси кедергілердің азаюын атап өтті. Ол 50% қолдаумен қызметке кірісті, аралық жылдары 35% шамасында болды және 2017 жылдың қаңтарында 12% дейін төмендеді. Ол биліктен 18% қолдаумен және 77% мақұлдаусыздықпен кетті. Пенья Ньето Мексика тарихындағы ең даулы және ең аз танымал президенттердің бірі саналады.
Enrique Peña Nieto (enˈrike ˈpeɲa ˈnjeto; born 20 July 1966), commonly referred to by his initials EPN, is a Mexican former politician who served as the 64th president of Mexico from 2012 to 2018. A member of the Institutional Revolutionary Party (PRI), he previously served as Governor of the State of Mexico from 2005 to 2011, local deputy from 2003 to 2004, and Secretary of Administration from 2000 to 2002. Born in Atlacomulco and raised in Toluca, Peña Nieto attended Panamerican University, graduating with a B. A. in legal studies. After attaining an MBA from ITESM, he began his political career by joining the Institutional Revolutionary Party (PRI) in 1984. After serving as a public notary in Mexico City, he began an ascent through local political ranks in the late 1990s, culminating in his 2005 campaign for Governor of the State of Mexico. As governor, he pledged to deliver 608 compromisos (commitments) to his constituency to varying levels of success. His tenure was marked by low to moderate approval of his handling of a rising murder rate, the San Salvador Atenco civil unrest, and various public health issues. He launched his 2012 presidential campaign on a platform of economic competitiveness and open government. After performing well in polls and a series of high profile candidate withdrawals, Peña Nieto was elected president with 38.14% of the vote. As president, he instated the multilateral Pact for Mexico, which soothed inter party fighting and led to increased legislation across the political spectrum. During his first four years, Peña Nieto led an expansive breakup of monopolies, liberalized Mexico's energy sector, reformed public education, and modernized the country's financial regulation. However, political gridlock and allegations of media bias gradually worsened corruption, crime, and drug trade in Mexico. Global drops in oil prices limited the success of his economic reforms, which lowered political support for Peña Nieto. His handling of the Iguala mass kidnapping in 2014 and the escape of drug lord Joaquín "El Chapo" Guzmán from Altiplano prison in 2015 sparked international criticism. Guzmán himself claims to have bribed Peña Nieto during his trial. As of 2022, he is additionally part of the Odebrecht controversy, with former Pemex CEO Emilio Lozoya Austin declaring that Peña Nieto's presidential campaign benefited from illegal campaign funds provided by Odebrecht in exchange for future favors. Historical evaluations and approval rates of his presidency have been mostly negative. Detractors highlight a series of failed policies and a strained public presence while supporters note increased economic competitiveness and loosening of gridlock. He began his term with an approval rate of 50%, hovered around 35% during his inter years, and finally bottomed out at 12% in January 2017. He left office with an approval rating of only 18% and 77% of disapproval. Peña Nieto is seen as one of the most controversial and least popular presidents in the history of Mexico.
Ерте өмір және білім
Энрике Пенья Ньето 1966 жылғы 20 шілдеде Мексика штатының Атлакомулько қаласында дүниеге келді, бұл қала Мексика қаласынан солтүстік-батысқа қарай 89 шақырым (55 миль) қашықтықта орналасқан. Ол Мексика штатының екі бұрынғы губернаторының туысы: анасының тарапынан Артуро Монтиел, әкесінің тарапынан Альфредо дель Мазо Гонсалес. 1979 жылы ол ағылшын тілін үйрену үшін Мэн штатының Альфред қаласындағы Денис Холл мектебінде бір жыл орта мектепте оқыды. 1975 жылы әкесі оны Мексика штатының губернаторы Хорхе Хименес Кантудың сайлау жиналыстарына жиі алып баратын, ол Пена дель Мазоның жақын досы болған. Губернатордың орнын Альфредо дель Мазо Гонсалес, Пенья Ньетоның әкесінің туысы басты. 1982 жылы Дель Мазо Гонсалестің сайлау науқаны кезінде он бес жасар Пенья Ньето Мексика саясатымен алғашқы тікелей байланысқа түсті: ол туысының үгітін жасайтын науқандық материалдарды таратуды бастады, бұл оқиғаны Пенья Ньето саясатқа деген терең қызығушылығының басталуы және шешуші сәт ретінде еске алады. 1985 жылы, 18 жасқа келгенде, Пенья Ньето Мексика қаласына барып, Панамерикан университетіне түсті, онда құқық саласында бакалавр дәрежесін алды. 2016 жылдың мамыр айында Пенья Ньетоның академиялық жұмысында дұрыс емес сілтемелер мен плагиат болғаны анықталды, бұл дау тудырды. Пенья Ньето Мексика штатында орналасқан Монтеррейдің технологиялық және жоғары білім институтында (ITESM) бизнес-әкімшілік магистрі дәрежесін алуға тырысты.
Саяси бастамасы
1984 жылы Пенья Ньето Институционалдық революциялық партияға (ПРИ) қосылды және заңгерлік білімін аяқтауға жақын болғаннан кейін, ол өз ақшасын табуға кірісті. Университеттегі соңғы жылдары Пена Нието Мехико қаласындағы мемлекеттік нотариус кеңсесінде жұмыс істеді, сол кезде оның туысы Альфредо дель Мазо Гонсалес 1988 жылғы президенттік сайлауға басты үміткер ретінде қарастырылды. 1999 жылдан 2000 жылға дейін ол үкімет хатшысының орынбасары және Монтиэль Рохастың сайлауалды науқанының қаржы жөніндегі үйлестірушісі болып қызмет етті.
Губернаторлық сайлау науқаны
2003 жылы Пења Нието Мексика штатының Атлакомулько қаласында жергілікті депутат болып сайланды. Екі жыл өткен соң, Мексика штатының губернаторы лауазымына Атлакомулько тумасы Карлос Хэнк Рон, Исидро Пастор, Гектор Луна де ла Вега, Гильермо Гонсалес Мартинес, Оскар Густаво Карденас Монрой, Эдуардо Бернал Мартинес, Куаутемок Гарсия Ортега және Фернандо Альберто Гарсия Куэвас үміткерлік танытты. 2005 жылдың 12 ақпанында 15 000 қолдаушының қатысуымен ол PRI партиясынан кандидат ретінде ант берді.
Мексика штатының губернаторы (2005-2011)
2005 жылдың 15 қыркүйегінде Пенья Ньето Толукадағы Морелос театрында Мексика штатының губернаторы болып ант берді. Іс-шараға бұрынғы губернатор Артуро Монтиел, Жоғарғы сот төрағасы Хосе Кастильо Амбриз, бұрынғы губернаторлар, Пенья Ньетоның кабинеті мен партиясының мүшелері, қала әкімдері, кәсіпкерлер және дін қызметкерлері қатысты. Пенья Ньетоның губернаторлық қызметінің басты мәселесі – ол берген уәделерін орындау болды. Ол сайлаушыларды нәтижеге жететініне және тиімді басшы болатынына сендіру үшін нотариус куәлігінде 608 уәдеге қол қойды. El Universal басылымының хабарлауынша, Пенья Ньетоның губернатор болып сайланғаннан кейінгі бірінші жылында оның әкімшілігі сайлауалды бағдарламасында ұсынған 10 құрылымдық уәдесін орындады, бұл оның алты жылдық мерзіміндегі ең төменгі көрсеткіш. 2006 жылға қарай оның әкімшілігі уәде етілген жобалардың 141-ін жүзеге асырды, бұл губернаторлық мерзіміндегі ең белсенді жыл болды. Пенья Ньето ұсынған 608 жобаның ішінде тас жолдар салу, ауруханалар ашу және штаттың барлық аймақтарына таза су жеткізу үшін тиісті су жүйелерін құру кірді. Олардың ең маңыздысы – Пенья үкіметі кезінде үш есеге артқан тас жолдар инфрақұрылымы болды. 2011 жылдың ортасында Мексика штатының ресми сайтында тек екі жобаның аяқталмай қалғаны хабарланды. Пенья Ньето Мексика штатының губернаторы болған кезінде қылмыс деңгейін екі есеге төмендеткенін мәлімдеді, бірақ The Economist журналы бұл мәлімдеме дұрыс емес екенін көрсеткеннен кейін ол бұл мәлімдемесінен бас тартты. "Yo Soy 132" студенттік қозғалысы Пенья Ньетоны губернаторлық мерзімінде болған Сан-Сальвадор Атенкодағы наразылыққа қатысты пікірі үшін сынады. Ұлттық Адам Құқықтары Комиссиясының (CNDH) баяндамасында наразылық білдірушілер қатыгездікке, адамдыққа жатпайтын немесе ар-ұятсыздыққа ұшыраған, негізсіз тұтқындалған және сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыраған, сондай-ақ мемлекеттік және федералды полицияның күш қолдануына қатысты мәселелер көтерілді. Пенья Ньето сұхбатында мемлекеттік және муниципалдық күштердің әрекеттерін ақтамайтынын, бірақ Сан-Сальвадор Атенко тұрғындары оларды қарсы алуға дайын болмағанын айтты.
Президент сайлау науқаны
2011 жылдың 23 қарашасында Пенья Ньето Мексика қаласындағы Каса-дель-Лагода өткен кітап жәрмеңкесіне барды. Ол онда өзінің «Мексика, үлкен үміт» атты кітабын таныстырды. Оған жазушы Гектор Агилар Камин, Мексиканың Орталық банкінің бұрынғы басшысы Гильермо Ортис Мартинес және журналист Хайме Санчес Сусаррей сүйемелдеді. Кітапта Пенья Ньето Мексиканың экономикасын кеңейту арқылы жұмыс орындарын көбейту қажеттігін айтты, сонымен қатар бұрын елде жұмыс орындары негізінен бейресми секторда ғана пайда болғанын атап өтті. Пенья Ньето PRI партиясының қайта оралуы Мексика үшін жаңа дәуірдің басталуын білдіретінін және оның кітабы Мексиканы «жақсырақ болашаққа» жетелеудің алғашқы қадамы болғанын мәлімдеді. 2011 жылдың 27 қарашасында, кітап жәрмеңкесінен кейін бірнеше күн өткен соң, Пенья Ньето 2012 жылғы Мексика президенттік сайлауында PRI партиясының жалғыз қалған үміткері ретінде тіркелді. Мексика штатының бұрынғы губернаторы өзінің үміткерлігін жақтастары мен саясаткерлердің қатысуымен өткен шарада ресми түрімен аяқтады. Алты күн бұрын сенатор және PRI партиясының алдын ала үміткері Манлио Фабио Белтронес сайлаудан бас тартып, Пенья Ньетоға президенттікке жол ашты. Бір айдан кейін өткен кітап жәрмеңкесінде Пенья Ньетоның өміріне әсер еткен үш кітап туралы сұраққа жауап беруде қиындыққа тап болғаннан кейін оның беделі күмәнданды. Кейін Пенья Ньето El País газетіне берген сұхбатында тортильяның бағасын білмейтінін мойындады. Оны «халықтан алшақ» деп сынағанда, Пенья Ньето өзі «үй шаруасымен айналыспайтынын» және сондықтан бағаны білмейтінін айтты. Оның сайлау кампаниясын «Мексикаға берілгендік» альянсы қолдады.
Сайлаулар
2012 жылдың 1 шілдесінде Мексика президенттік сайлауы өтті. Сол түні жарияланған алғашқы, ішінара санау нәтижесінде Федералды сайлау институты (IFE) жылдам дауыс санауы бойынша Пенья Ньетоның сайлауда 38% дауыспен алға шыққанын хабарлады. Оның ең жақын қарсыласы Андрес Мануэль Лопес Обрадор одан 6 пайыздық ұпайға ғана қалып қойды. Бұл көрсеткіштер бүкіл ел бойынша дауыс берудің үлгілі көрсеткіштері болуы тиіс еді; бірақ осы хабарламадан кейін көп ұзамай Пенья Ньето ұлттық телеарнада сөйлеп, жеңіске жеткенін мәлімдеді. "Осы жексенбіде Мексика жеңіске жетті", - деді ол. Содан кейін ол сайлаушыларына алғыс айтып, "жауапкершілікке және сынға ашық" үкімет құруға уәде берді. Мексика қаласындағы PRI штаб-пәтерінде жеңіс тойы басталды.
Төрағалық (2012-2018 жж.)
2012 жылғы 1 желтоқсанда Энрике Пенья Ньето Мексика Президенті қызметіне қасты ант берді, содан кейін федералдық конгреске ұшып барып, әскери парадқа қатысып, қарулы күштерді ресми түрде басқаруға кірісті. Ұлттық сарайдағы инаугурациялық сөзінде Пенья Ньето жаңа басқарманың күн тәртібі мен реформаларын ұсынды. Инаугурацияға дейін және одан кейін, бұқаралық ақпарат құралдары 1DMX деп атаған оқиға кезінде, наразылық білдірушілер Ұлттық сарайдың сыртында көтеріліс көтеріп, Федералдық полиция күштерімен қақтығысты, қонақүйлерге қиындық келтіріп, Мехико қаласының орталығында өрт сөндірді. 90-нан астам наразылық білдіруші ұсталды, ал бірнешеуі жарақат алды. Қала әкімі Марсело Эбрард зорлық-зомбылыққа "анархистік топтарды" кінәлады. Алайда, бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, полициямен бірлесіп жұмыс істеген және вандализм актілері үшін 300 мексикалық песо (шамамен 20 АҚШ доллары) төлеген провокация жасаушылар болған. Суреттерде наразылық білдірушілер зорлық-зомбылықтан бұрын полиция шебінің артында топтасып күтіп тұрғаны көрінеді. Бұрынғы наразылық акциялары толығымен бейбіт өтті, бірақ осы жолы, зорлық-зомбылыққа жауап ретінде полиция резеңке оқтар атып жіберді. Инаугурациядан кейін бір күн өткен соң Пенья Ньето Мексика үшін келісімді жариялады, ол сол кездегі екі ірі партияның басшыларымен – Демократиялық революция партиясының жетекшісі Хесус Замбрано Грижальвамен және Ұлттық іс-қимыл партиясының жетекшісі Густаво Мадеро Муньозбен келісілген, үкіметтің алдағы бірнеше жылға арналған мақсаттарын қамтиды. 2018 жылғы 1 желтоқсанда Энрике Пенья Ньето қызметтен кетіп, оның орнын Андрес Мануэль Лопес Обрадор басты.
Экономикалық саясат
Ниетоның президенттігі кезінде автомобиль өндірісі қарқынды дамыды. 2014 жылы бұл салаға 10 миллиардтан астам АҚШ доллары инвестиция тартылды. 2014 жылдың тамызында президент Kia Motors компаниясымен бірлесіп, Нуэво-Леон қаласында 1 миллиард АҚШ долларына зауыт салу жоспарларын жариялады. Ол кезде Mercedes Benz және Nissan Пуэбла маңында 1,4 миллиард АҚШ долларына зауыт салған, ал BMW Сан-Луис-Потосиде 1 миллиард АҚШ долларына құрастыру зауытын жоспарлап отырды. Audi 2013 жылы Пуэбла маңында 1,3 миллиард АҚШ долларына зауыт салуды бастады. 2014 жылдың желтоқсанына қарай, Пенья Ньетоның өкілеттігі басталғалы екі жыл өткен соң, Мексикадағы автомобиль секторына жалпы инвестиция 19 миллиард АҚШ долларына жетті. Бахио аймағы осы инвестициялардың көп бөлігін қабылдады және оның қарқынды дамып келе жатқан аэроғарыш өнеркәсібі елдегі ең жылдам дамитын аймаққа айналды. 2014 жылдың ақпанында Time журналы Энрике Пенья Ньетоның суретін «Мексиканы құтқару» деген қаппен (авторы Майкл Кроули) жариялағандықтан дау тудырды, бұл сурет журналдың ішіндегі мақаланың тақырыбы болды. Мақалада президенттің және оның кабинетінің 75 жылдан бері алғаш рет шетелдік инвестицияларға мұнай кендерін ашу (мексикалықтар бұл реформаға қатысты әртүрлі пікірде болды), Мексикадағы есірткі соғысын тоқтату (бұл толыққанды дұрыс емес) сияқты реформалары мақталып, тіпті «оппозициялық партия қажетті маңызды реформаларды тоқтатып тастады», «американдық көшбасшылар өркендеп келе жатқан оңтүстік көршісінен біраз нәрсе үйрене алады» және «мексикалықтардың алаңдаушылығы қолдауға алмасты» делінді. Мексиканың Әлеуметтік қамсыздандыру институтының (IMSS) мәліметінше, 2012 жылдың желтоқсаны мен 2016 жылдың маусымы аралығында Мексикада екі миллионнан астам жұмыс орны құрылды. Осы жұмыс орындарындағы 41%-ын әйелдер, ал 36%-ын 20 мен 34 жас аралығындағы адамдар иеленді. IMSS сонымен қатар жұмыс орындарындағы 86%-ы ұзақ мерзімді, ал 14%-ы уақытша екенін көрсетті. Бұл жұмыс орындары IMSS-тің кіріс жинақтауының 26%-ға өсуіне әкелді, яғни қосымша 50 миллиард MXN. Жарты миллионнан астам жұмыс орнында жалақысы бес ең төменгі жалақыға тең (ай сайын шамамен 10 000 МХН) төленді, ал жалақысы 20 ең төменгі жалақыдан жоғары жұмыс орындары 22%-ға өсті.
Арнайы экономикалық аймақтар
2016 жылдың мамыр айының соңында Пенья Ньето экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы оңтүстік штаттарда арнайы экономикалық аймақтар құру туралы заңға қол қойды. Алғашқы үш аймақ – Лазаро Карденас, Мичоакан; Порт Чиапас, Чиапас; және Техуантепек бұғазында Коатзакоалькос (Веракрус штаты), Салина-Крус (Оахака штаты) порттарын байланыстыру мақсатында құрылды. Мұнай өнеркәсібінің дағдарысына тап болған Табаско және Кампече штаттарындағы тағы бір аймақ 2017 жылға жоспарланған. Арнайы экономикалық аймақтардың мақсаты – оңтүстіктегі өнеркәсіптің дамуын жеделдету. Заңға қол қою кезінде Пенья Ньето Мексиканың оңтүстігі мен өнеркәсіптік дамыған солтүстік және орталық аймақтары арасындағы айырмашылықты атап өтті: Мексикадағы ең нашар жағдайдағы үш адамның екеуі оңтүстік штаттарда тұрады. Ең кедей үш штат (Чиапас, Оахака және Герреро) ел халқының шамамен 10% -ын құраса да, елге келіп түсетін әрбір 36 доллардың 1 долларын ғана тікелей шетелдік инвестиция ретінде алады. Ол екі Мексика бар екенін айтты: бірі "жаһандық экономикада бәсекеге қабілетті және табысы, дамуы мен әл-ауқаты артып келе жатқан ел", ал екіншісі "артта қалған және әлеуетін толыққанды пайдалана алмаған ел". Бұл аймақтар сауда және кедендік жеңілдіктермен, сондай-ақ реттеу процестерін оңайлату арқылы дамуға мүмкіндік береді. Заңға қол қойылғаннан кейін бес жыл өткен соң, жоспар күтілген нәтижелерді берген жоқ: Мексика 35 Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының мүше елдері арасында білім беру саласында соңғы орында тұр, ал Халықтық білім беру министрлігі мұғалімдерді даярлауға қарағанда коммуникацияға (2017 жылы бюджеттік қаражаттан 2700% артық) көбірек қаржы жұмсады. Пенья Ньетоның қауіпсіздік стратегиясын сынағандар оның зорлық-зомбылықты қалай азайтатынын түсіндіруде "нақтылықтың жоқтығын" айтты. АҚШ билігінің өкілдері Пенья Ньетоның Институционалдық-революциялық партиясының жеңісі бұрынғы ПРИ тактикасына – картельдермен параға келісіп, шарттасу арқылы салыстырмалы бейбітшілікті сақтауға оралуды білдіруі мүмкін деп алаңдады. 2012 жылы президент сайланған Пенья Ньето Мексикада қарулы АҚШ агенттерінің қатысуын немесе болуын қолдамайтынын, бірақ АҚШ-тың Мексика әскерилерін қарсы көтеріліс тактикасына оқытуына рұқсат беруді қарастырғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, ол Мексика штаттары тарапынан басқа шаралар қабылданбайтынын уәделеді. Пенья Ньетоның қауіпсіздік саясаты Мексиканың есірткі саудасымен айналысатын ұйымдарына тікелей шабуыл жасаудың орнына зорлық-зомбылықты азайтуға басымдық берді, бұл Фелипе Кальдеронның басшылығымен өткен алты жылдық стратегиядан айырмашылықты білдірді. Басты айырмашылық – елдегі ең қарыздалы есірткі барондарын ұстауға немесе өлтіруге, олардың тауарларын ұстап алуға қарағанда, кісі өлтіру, ұрлық және қорқыту көрсеткіштерін төмендетуге назар аудару. 2012 жылдың 13 желтоқсанында қауіпсіздік реформаларын қамтитын заң қабылданды. Заң жобасымен күшейтілген Мексиканың Ішкі істер министрлігі қоғамдық қауіпсіздікке толық жауапкершілікті алды. Пенья Ньетоның стратегиясының бір бөлігі – 40 000 адамнан тұратын ұлттық полиция құру, ол "жандармерия" деп аталды. The Economist басылымы жандармерияның бастапқы құрамы 10 000 адамнан тұратынын хабарлады, бірақ Латын Америкасы жөніндегі Вашингтон кеңсесі оның санын 5 000 адамға дейін қысқарғанын және 2014 жылдың шілдесіне дейін толыққанды жұмыс істемейтінін мәлімдеді. Ішкі істер министрлігі адам ұрлау және қорқыту сияқты ауыр қылмыстарға баса назар аударатын 15 арнайы полиция бөлімінің құрылғанын, сондай-ақ жоғалған адамдарды іздеуге арналған жаңа топ құрылғанын хабарлады. Пенья Ньето сондай-ақ аймақтық полиция күштерін біртұтас басқару орталығына біріктіруді ұсынды.
Энергетика саясаты
Президенттік сайлау науқаны кезінде Пенья Ньето Мексиканың мемлекеттік мұнай компаниясы Pemex-ке жеке инвестициялар тартуға уәде берді. Ол сондай-ақ Бразилияның мұнай компаниясы Petrobras-пен экономикалық келісім жасауға қызығушылық танытты. Инвесторлардың пікірінше, Pemex-ті либерализациялау арқылы Пенья Ньетоның ұсынысы мұнай компаниясына бірлескен кәсіпорындар мен жеке инвестициялардың кіруіне мүмкіндік береді. 2012 жылы Financial Times басылымы хабарлағандай, Пенья Ньетоның PRI үкіметі Конгрестегі дауыстардың 38 пайызынан астамын иеленгендіктен, мұндай реформаларды қабылдау үшін жеткілікті дауыс жинау қиынға соғуы мүмкін, немесе Мексика Конституциясын өзгерту үшін қажетті үштен екі көпшілікті алуы да күмәнді. Pemex-ті өзгерту Мексиканың бизнес-сектор психологиясын өзгерте алады және асығуға болмайтын мәдени және саяси өзгерістерді қамтиды. Пенья Ньето сайлауалды науқанында Pemex-ті жаңғырту PRI мен оның өзінің "визиттік карточкасы" болады деп мәлімдеді, сондай-ақ жеке компанияларды барлау және дамыту жұмыстарына инвестиция салуға шақыратынын айтты.
Дональд Трамптың 2016 жылғы сапары
2016 жылдың 31 тамызында Пенья Ньето АҚШ-тың республикалық президенттік үміткері Дональд Трампты келуге шақырды және онымен бірге баспасөз мәслихатында болды. Пенья Ньето Трампты шақырғаны үшін сынға ұшырады, ал мәслихаттан кейін журналист Хорхе Рамос Пенья Ньетоны Трамптың Мексика мен АҚШ шекарасына қабырға тұрғызуға байланысты Мексиканы төлеуге міндеттеу туралы сайлауалды уәдесіне публично қарсылық білдірмегені үшін сынады. Рамос сондай-ақ Трамптың "латын америкалық иммигранттарға жасаған шабуылдары, еркін сауда келісімдерін қабылдамауы және жаһандық ұйымдарды сыйламауы" туралы айтты. Осыған қарамастан, Пенья Ньето өз Twitter-інен Мексика қабырға үшін төлемейтінін Трампқа түсіндіргенін мәлімдеді, бірақ көп ұзамай Дональд Трамптан "Мексика қабырға үшін төлейді!" деген жауап келді.
Трамптың президенттік билігі мен шекаралық қабырға
Пенья Ньето мен Трамп 2017 жылдың 26 қаңтарында кездесуі тиіс еді, бірақ Трамп өзінің Twitter желісінде: "Егер Мексика қажетті қабырға үшін төлеуге келмесе, онда жоспарланған кездесуді жою жақсырақ болар еді" деп жазды. Бұл Пенья Ньетоның АҚШ президентіне сапарын дереу тоқтатуына себеп болды. Вашингтондағы тәуелсіз журналист Долия Эстевес Aristegui Noticias тілшісіне берген сұхбатында, екі президенттің жоспарланған кездесу күні болған бір сағаттық телефон әңгімесінің бір бөлігіне қол жеткізгенін айтты. Ол "Трамп Пенья Ньетоны қорлады" деді және әңгіме бар болғаны 20 минутқа созылғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, Трамп испан тілін білмейтіндіктен және Пенья Ньето ағылшын тілін түсінбейтіндіктен, аударма жұмыстарына байланысты сөз созылып, бір сағатқа дейін жалғастырғанын түсіндірді. Көптеген бұқаралық ақпарат құралдары Трамппен кездесуді тоқтатуы үшін Пенья Ньетоны мақтағанмен, Forbes Mexico басылымы мұндай шараны тоқтатуына қолдау көрсеткенімен, "бұл Мексикадағы жағдайды кешірумен теңдестірілмеуі керек" деп атап өтті, сондай-ақ "сенімділік пен тұрақтылықты қамтамасыз ете алмайтын мемлекет өркендемейді" және Мексиканың өркендеуіне Трамптан гөрі, мексикалық үкіметтегі сыбайлас жемқорлық кедерілгі келтіріп отырғанын қосты.
Жарияланым және қоғамның имиджі
2017 жылдың шілдесіне қарай, Оксфорд университетінің Есептеулік пропаганданы зерттеу жобасы Мексиканың әлеуметтік желілердегі манипуляциясының (Peñabots) тікелей Мексика үкіметінен шыққандығын мәлімдеді. 2017 жылдың желтоқсанындағы The New York Times газетінде Энрике Пенья Ньето президенттігінің алғашқы бес жылында жарнамаға шамамен 2 миллиард доллар жұмсағаны, бұл мексикалық президенттердің жарнамаға жұмсаған ең ірі бюджеті екені жазылған.
Игуалада жаппай адам ұрлау
2014 жылдың қыркүйегінде 43 ер адам студент күштеп алып кетіліп, кейін Герреро штатында жоғалып кетті. Студенттердің күштеп жаппай жоғалуы Пенья Ньетоның президенттік кезеңіндегі ең ірі саяси және қоғамдық қауіпсіздік дауы болды. Осы оқиға бүкіл ел бойынша, әсіресе Герреро штаты мен Мехико қаласында наразылықтарға, сондай-ақ халықаралық айыптауларға алып келді.
Баспасөз бостандығы
Президенттік қызметін атқарған кезінде Пенья Ньето журналистерді қорғамағаны үшін айыпталып келді. Олардың өліміне қатысты мәлімдемелерде, шенеуніктердің сенделгендерін жасыру үшін жасалған саяси тұрғыдан туындаған әрекеттер болуы мүмкін деген болжамдар айтылды. 2017 жылдың 29 сәуірінде «Нью-Йорк Таймс» газеті «Мексикада журналисті өлтіру оңай» деген тақырыпта жаңалық жариялады, онда Мексикадағы журналистердің жоғары деңгейде қаза болуы мен жоғалып кетуі жайлы айтылып, Мексика бүгінде журналистер үшін «әлемдегі ең қауіпті елдердің біріне» айналғаны мәлімделді. 2014 жылдың қараша айында журналист Кармен Аристигюидің мақаласы жарық көрді. Мақалада Энрике Пенья Ньето мен оның әйелі Анжелика Ривераға тиесілі 7 миллион долларлық «Ақ үй» Ломас-де-Чапультепекте, үкіметтік тендерлер арқылы жоғары жылдамдықты теміржол салуға ие болған бизнес-топқа байланысты компанияның атынан тіркелгені көрсетілді. Үйді сатып алудағы мүдделердің қақтығысы туралы ақпарат үкіметке деген наразылықты күшейтті. Ривера бұрынғы телесериал актрисасы ретіндегі табысын егжей-тегжейлі баяндаған видео жариялады, ол үйді сататынын және мүлік оның атына жазылмағанын, себебі ол толық төлемді әлі жасаған жоқ екенін мәлімдеді. Кейін ол видеоны өшірді. Мексикадағы «Ақ үй» оқиғасын ашқаннан кейін көп ұзамай Кармен Аристигюи MVS Communications радиосындағы бағдарламасынан дау тудырып, жұмыстан босатылды. «Нью-Йорк Таймс» газетінде Аристигюидің жұмыстан босатылуы жаңалықтар мен сөз бостандығына қарсы цензура ретінде қарастырылды. Аристигюи осы мәселені сотқа жүгінді және 2018 жылдың маусым айында, MVS оны жұмыстан босатқаннан кейін үш жыл өткен соң, қазылар алқасы оны жұмыстан босату конституцияға қайшы және заңсыз екенін, сондай-ақ сөз бостандығына қарсы цензуралық әрекет екенін анықтады. Мексика президенті болған Пенья Ньетоның ізбасары Андрес Мануэль Лопес Обрадор Аристигюиге қалаған жағдайда радиоға оралуға рұқсат беретінін және сөз бостандығына қарсы әділетсіз цензураға жол бермейтінін уәде берді. 2017 жылдың 19 маусымында «Нью-Йорк Таймс» газеті Кармен Аристигюи мен Televisa жаңалықтарының тілшісі Карлос Лоре де Моламен бірлесіп, Мексика үкіметінің Pegasus шпиондық бағдарламасын тілшілер, адам құқықтары жөніндегі көшбасшылар және сыбайлас жемқорлыққа қарсы белсенділерді бақылау үшін, мәтіндік хабарламаларды әртүрлі уәделермен пайдаланғанын хабарлады. 2011 жылдан 2017 жылға дейін Мексика үкіметі шпиондық бағдарламаларға 80 миллион доллар жұмсады. Pegasus адамның ұялы телефонына еніп, оның хабарламалары, электрондық поштасы, контактілері және күнтізбесі туралы ақпаратты жібереді. 2016 жылы Аристигюи арнайы баяндамасында Энрике Пенья Ньетоның заң бойынша диссертациясында кем дегенде үштен бір бөлігінде плагиат жасағанын, 682 параграфтың 197-сінде дереккөздер көрсетілмегенін немесе дұрыс емес дереккөздер пайдаланылғанын мәлімдеді.
Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар
2017 жылдың қазан айында Сантьяго Ниэто Кастильо, сайлауға байланысты қылмыстар жөніндегі кеңсе (FEPADE) басшысы, 2012 жылғы президент сайлауы кезінде заңсыз сайлау науқаны ақшасына қатысты тергеу бастағаннан кейін, Пенья Ниэто және Pemex президенті, бразилиялық Odebrecht конгломератынан Эмилио Лозоя Остин қызметтен алынды. 2017 жылдың желтоқсан айында The New York Times Пенья Ниэто үкіметі мемлекеттік сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеуді тоқтатып отыр деген айып тақты. Комиссия мүшесі үкіметтің FEPADE-де бейтарап басшы құруға кедергі келтіретінін айтты. PRI мүшелерінің барлығы 22 бұрынғы губернатор сыбайлас жемқорлық үшін тергеліп, бесеуі түрмеге қамалды. 2018 жылдың наурыз айында 2018 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде Бас прокуратура (PGR) ПАН кандидаты Рикардо Анаяға қарсы ақшаны жылыстату бойынша тергеу бастады. Сантьяго Ниэто Анаяға қатысты айыптаулар Одебрехт пен Пенья Ниэтоның ісімен, сондай-ақ SEDESOL ісімен (онда 435 миллион песо жоғалды) немесе ПРИ-ден келген Хавьер Дуарте және Сезар Дуарте Якес сияқты губернаторлардың арасындағы жемқорлықпен салыстырғанда мардымсыз екенін айтты (екіуі де кейін қамауға алынды). Сантьяго Ниэто PGR және FEPADE бейтарап емес, керісінше, Пенья Ниэтоның үкіметі алдағы сайлауға араласу үшін құрал ретінде қолданылып отырғанын, саяси қарсыласы Анаяны тергеу арқылы, саяси одақтасы Жозе Антонио Миіде емес, деп айыптады. The Wall Street Journal-ге берген сұхбатында Сантьяго Нието кейін Пенья Нието үкіметі оны үндемеу үшін пара беруге тырысқанын, бірақ ол "Кешіріңіз, бірақ мен Пенья Ниэтодан ешқандай ақша ала алмаймын" деп бас тартқанын айтты. Кейіннен оған "Өлім сені қуалайды" және "Кеңес: қиындыққа түспе" деген сөздермен қоңырау шалып, қорқытулар жасалды. Латын Америкасы бойынша жемқорлық және парақорлыққа айыпталып отырған бразилиялық Odebrecht конгломераты Пенья Ниэтоның президенттік науқанына заңсыз қаражат жұмсады деген айыппен тергеліп жатыр. Науқан қаражатына алмасу үшін Пенья Ниэто әкімшілігі мемлекеттік компания Pemex арқылы Odebrecht компаниясына келісім-шарттар берген. Odebrecht компаниясының қызметкері бразилиялық сотқа Лозоя, сол кезде Pemex басшысы болған, пара беруді сұрағанын айтты. 2018 жылдың наурыз айында PRI заң шығарушылары Odebrecht-ті тергеуді тоқтатуға дауыс берді, бұл сынға ұшырады. Сол кездегі Pemex басшысы Эмилио Лойозаға қатысты тергеу де бірнеше күннен кейін судьяның бұйрығымен тоқтатылды. Пенья Ниэто билікте болған кезде қудалаумен байланысты екі конституциялық құқықты қолданды: amparo және fuero. Amparo қылмыс жасады деп айыпталған адамға қандай қылмыс жасады деп айыпталып жатқанын білу құқығын береді; оны көбінесе сотқа баруды күтетін адамдар қолданады және айыпталушыға адвокаттың көмегімен қорғаныс құрастыруға мүмкіндік береді. Fuero саяси қайраткерлерді олардың қызметтегі уақытында жасалған қылмыстық қудалаудан қорғайды, іс жүзінде оған қарсы кез келген тергеуді олардың мерзімдері аяқталғанға дейін кейінге қалдырады. Пенья Ниэто Мексиканың осы екі құқықты қолданатын тұңғыш президенті. 2020 жылы Мексика үкіметі Лозояны тұтқындады. Сотта ол Пенья Ниэто мен Луис Видегарайға (Пенья үкіметіндегі бұрынғы қаржы министрі) қарсы куәлік берді. Ол Пеньяның бұйрығына сәйкес Пенья Ниэто мен Odebrecht арасындағы делдал ретінде әрекет еткенін, Пенья Ниэтоның президенттік науқаны Odebrecht компаниясының заңсыз науқан қаражатынан пайда тапқанын, ал болашақтағы пайда үшін пайда тапқанын түсіндірді. Лозояның кінәлі екендігін дәлелдеген үшбұрышты тексерулер бойынша, ол Odebrecht компаниясынан 10 миллион доллар алған. Сот барысында Лозоя алмасуды жеңілдету үшін төленген төлемдерді делдал ретінде сипаттады. Мексикалық журналист Карлос Лоре де Мола Пенья Ниэтоның мемлекетінің өзімен байланысқа түскенін және бұрынғы президенттің өзін "Лозояның сыбайлас жемқорлығы туралы білмейтінін" айтқандығын айтты. Лорэ де Мола сонымен қатар, Пенья Ниэто өзінің орнын алмастырушы Андрес Мануэль Лопес Обрадормен байланыста екенін және оқиғалардың өз нұсқасын жариялағанын айтты. Лорэ де Мола сотта Пенья Нието "өз өтірігімен адасып бара жатқанын" айтты. 2020 жылдың 12 қарашасында Бас прокуратура (FGR) Пена Ниетоны Лозоя мен Видегареймен бірге "Одебрехт ісінен туындаған елге сатқындық және сайлау алаяғы" деп ресми түрде айыптады. АҚШ-та Жоакин Гусман Лоэраға қарсы сот процесінде Гусманның адвокаты Синалоа есірткі картелі Пенья Нието мен оның алдыңғы адамы Фелипе Кальдеронға "жүздеген миллион доллар" пара бергенін мәлімдеді; екі президент те бұл талаптарды жоққа шығарды, Пенья Ниэтоның өкілі бұл талаптарды "толығымен жалған және қаралағыш" деп атады. Гусманның "оң қолы" деп таныстырған Алекс Сифуэнтес кейін Пенья Ниэто бастапқыда 250 миллион доллар сұраған, бірақ 100 миллион долларға келіскенін куәландырды. 2018 жылдың маусымында адам құқығын қорғайтын ұйымдар Халықаралық қылмыстық сотқа өлтірулер, азаптаулар, зорлаулар және мәжбүрлі түрде жоғалып кету туралы құжаттарды ұсынды және оларды тергеуге шақырды.
БАҚ-тың қателігі
Пена Ньето қоғамдық шаралар мен сұхбаттар кезінде есте сақтауда кейде қателіктер жіберіп, сөздерінен жаңылысқан. Ең әйгілі оқиға 2011 жылдың 3 желтоқсанында Гвадалахарадағы Халықаралық кітап жәрмеңкесінде болды. Сол күні сұрақ-жауап сессиясында көрермендердің бірі одан өзіне әсер еткен үш кітапты атауын сұрады, ол тек қана Киелі кітапты дұрыс еске түсіре алды. Содан кейін ол "шатасып, кітап атауларын дұрыс айта алмады, авторларын еске түсіруде көмек сұрады және кейде оларды жаңылыстырып айтты". Басқа оқиғаларда ол Бенито Хуарес туған жылын еске түсіре алмады, Ақпаратқа қол жеткізудің федералды институтының (IFAI) аббревиатурасын есіне алмады, Идальго штатының құрылған күнін өзгертіп айтты, Веракрус штатының астанасын жаңылыстырып атады, АҚШ президенттік кандидаттарын "Хиллари Трамп ханым" деп қате айтты, және т.б., олардың дәлелділігі мен сенімділігі әртүрлі деңгейде болды. Бұл жайттар әлеуметтік желілерде, әсіресе Twitter және оның соңғы қателігінен бері өткен күн санын есептейтін сайтта кеңінен тарады.
Президент ретінде бағалау және мұра
2016 жылдың тамызында Пенья Ньетоның қолдау деңгейі 23 пайызға дейін төмендеді (74 пайызы оның қызметіне қарсы екенін айтты), Reforma газетінің мәлімдемесінше, 1995 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан сауалнамалар бойынша президенттің ең төменгі қолдау деңгейі осы болды. 2017 жылдың 19 қаңтарына дейін бұл көрсеткіш 12%-ға дейін төмендеді. Пенья Ньето үкіметінің танымалдылығы мен сенімсіздігі 2018 жылғы Мексиканың жалпы сайлауында PRI партиясының ауыр жеңіліске ұшырауына себеп болды деп есептеледі, онда партия тарихындағы ең төмен дауыс жинады. Партияның президенттік үміткері Хосе Антонио Мид Мексиканың 300 сайлау округінің бірінде де көпшілік дауысқа ие бола алмады, сондай-ақ PRI тоғыз облыстық сайлаудың барлығында жеңілді. Мексика президенті қызметіне MORENA партиясынан Андрес Мануэль Лопес Обрадор сайланды. PRI, сонымен қатар, Энрике Пенья Ньетоның туған жері Атлакомулькода да MORENA партиясына жеңілді. 2020 жылы Пенья Ньетоның ізбасары Андрес Мануэль Лопес Обрадор мексикалықтардан бұрынғы президенттердің жемқорлық айыптары бойынша сотталуын қалайтындарын сұрады. El Universal газеті жүргізген сауалнама бойынша, мексикалықтардың 78 пайызы бұрынғы президенттердің сотқа тартылуын қаласа, ең көп қамқорлық Пена Ньетоға қатысты, оның түрмеге қамалуын тіледі.
Танымал мәдениетте
2014 жылғы мексикалық комедиялық және саяси сатиралық фильм "Тамаша диктатура" сюжеті 2012 жылғы Мексика президенттік сайлауында жаңалықтар құралдарының PRI үміткері Энрике Пенья Ниетоны әділсіз түрде қолдағаны туралы мексикалықтардың кең таралған пікіріне және Televisa-ға қатысты нақты дауға негізделген.
Отбасылық өмір
1993 жылы Пена Нието өзінің алғашқы әйелі Моника Претелиниге (1965–2007) үйленді және олардың үш баласы болды: Паулина, Алехандро және Николь. Пена Ниетоның алғашқы некеден тыс екі баласы болды; Марица Диас Эрнандестің ұлы және белгісіз әйелден туған, нәресте кезінде қайтыс болған баласы. Претелини 2007 жылғы 11 қаңтарда эпилепсия ұстамасынан көз жұмды. Претелини Пена Ниетоның губернаторлық науқанында қолдау көрсетті. Президенттік қызметтен кейін Ривера 2019 жылғы 8 ақпанда ажырасу туралы хабарлады. Пена Нието – 2017 жылдан 2023 жылға дейін Мексика штатының губернаторы болған Альфредо дель Мазо Мазаның туысы. Оның әкесі, атасы, қашық туысы Артуро Монтиел және өзі Пена Нието бұрын губернатор болып қызмет еткен.
Шетелдік марапаттар
Хуан Мора Фернандес Ұлттық ордені, Алтын тақтасы бар Үлкен крест, Лаура Чинчилла 2013 жылдың 19 ақпанында табыс етті. Француз Құрмет легионының Ұлттық ордені, Франсуа Олланд 2014 жылдың 10 сәуірінде берген Үлкен крест. Принц Генри ордені, Үлкен мойынтірек, Анибал Кавако Сильва 2014 жылдың 2 маусымында марапаттады. Испания королі Хуан Карлос I 2014 жылдың 6 маусымында табыс еткен Католик Изабелла орденінің Үлкен кресті және мойынтірегі. Перудің Күн ордені, Алмазбен бірге Үлкен крест, Олланта Хумала 2014 жылдың 17 шілдесінде табыс етті. Бат ордені, Құрметті рыцарь Үлкен крест, Ұлыбритания королевасы Елизавета II 2015 жылдың 3 наурызында табыс етті. Кетзал ордені, Үлкен мойынтірек, Отто Перес Молина 2015 жылдың 13 наурызында табыс етті. Оңтүстік крест орденінің Үлкен алқасы, Дилма Русефпен 2015 жылдың 26 мамырында марапатталды. Карлос III ордені, Үлкен крест және мойынтірек, Испания королі Фелипе VI 2015 жылдың 20 маусымында табыс етті. Финляндияның Ақ роза ордені, 2015 жылы мойынтірегі бар Үлкен крест. Мишель Бачелет 2015 жылдың 13 тамызында табыс еткен Ұлы алқа ордені. Сауд Арабиясының королі Салман 2016 жылдың 17 қаңтарында табыс еткен Король Абдулазиз орденінің алқасы. "Ұлы Мұбарак" орденінің мойынтірегі, Әмір Сабах Аль Ахмад Аль Джабер Аль Сабах 2016 жылдың 20 қаңтарында табыс етті. Дания королевасы Маргрете II 2016 жылдың 13 сәуірінде табыс еткен "Піл" орденінің рыцары. Италия Республикасының Еңбек ордені, Серджо Маттарелла 2016 жылдың 21 шілдесінде табыс еткен Үлкен крест және шнур. "Азат етуші генерал Сан Мартин" ордені, Үлкен мойынтірек, Маурисио Макри 2016 жылдың 29 шілдесінде табыс етті. Марсело Ребело де Соуза 2017 жылдың 17 шілдесінде табыс еткен Қасиетті Джеймс қылышының әскери ордені, Үлкен мойынтірек. Уругвай Шығыс Республикасының медалі 2018 жылдың 9 ақпанында.