Куаутемок Карденас: Мексикалық саяхатшы және демократия жолындағы күрес

Кіріспе

Мексикалық саясаткер (туған 1934)

Куаутемок Карденас Солорсано (kwawˈtemok ˈkaɾðenas; 1934 жылғы 1 мамырда туған) – инженер-құрылысшы және көрнекті социал-демократ мексикалық саясаткер. Мексиканың 51-ші президенті Ласаро Карденастың ұлы, ол Мексика қаласының бұрынғы басшысы және Демократиялық революция партиясының негізін қалаушы. Ол Мексика президенттігіне үш рет кандидат болды, ал 1988 жылы Институционалдық-революциялық партияның үміткері Карлос Салинас де Гортариға жеңілуі ұзақ жылдар бойы биліктегі PRI жасаған айқын сайлау заңбұзушылығының тікелей салдары деп есептелді, бұл фактіні кейін президент Мигель де ла Мадрид мойындады. Ол бұрын сенатор болып қызмет еткен, 1976 жылы Мичоакан штабынан сайланған, сондай-ақ 1980 жылдан 1986 жылға дейін Мичоакан облысының губернаторы болды.

Бірінші президенттік науқан

Мексиканың экономикасын либерализациялаған саясатты бастаған президент Мигель де ла Мадрид, президенттік ізбасары ретінде Карлос Салинас де Гортариді тағайындағанда, ПРИ ішіндегі оңшыл және солшыл топтар «демократиялық ағым» құрды. Олар демократияны және ПРИ-дің бұрынғыдан қарапайым, жекешелендіруге қарсы позициясына оралуын талап етті. Карденас және Порфирио Муньос Ледо осы ағымды жетекшілік етті. ПРИ-де «el dedazo» деп аталатын ресми емес қағида болды, ол қолдағы президенттің мұрагерін таңдауға жазбада көрсетілмеген, бірақ толық құқығы еді. (Бұл термин мұрагерді саусақпен көрсету әрекетіне сілтеме жасады.) Салинастың ресми кандидат ретінде тағайындалуымен «демократиялық ағым» ПРИ-ден қуылды. Тарихшы Энрике Краузеге берген сұхбатында Де ла Мадрид: «Кетсін! Басқа партия құрсын!» деді. 1988 жылғы шілде сайлауына дейін жаңа партия құруға уақыт болмады, бірақ кішкентай солшыл партиялардың коалициясы – Ұлттық демократиялық фронт (Frente Democrático Nacional) Карденасты кандидат ретінде қолдады. 1988 жылдың 6 шілдесінде, сайлау күні, үкімет дауыс санау үшін пайдаланған IBM AS/400 жүйесі істен шықты. Үкімет оқиғаға қатысты «se cayó el sistema» («жүйе құлады») деп түсіндірді. Жүйе қалпына келтірілгеннен кейін Карлос Салинас ресми жеңімпаз деп жарияланды. Сайлау өте даулы болды, және кейбіреулер Салинастың заңды түрде жеңіске жеткенін айтса да, «se cayó el sistema» деген сөз сайлау алдауының кең таралған эвфемизміне айналды. PRI құрылғаннан бастап (1929–1988) 59 жыл ішінде бұл партияның президенттік сайлауда жеңіске жетуі алғаш рет күмәнді болды, және Мексика азаматтары ПРИ жеңілуі мүмкін екенін түсінді. Тарихшы Энрике Краузе: «Карденастың бұйрығы Мексиканы өртке ұшырар еді. Бірақ, әкесінің – миссионер генералдың, мықты нанымы бар, бірақ зорлыққа құмар емес адамның естелігінде болғандықтан, ол елге мүмкін азамат соғысынан сақтап үлкен қызмет етті» деді.

When President Miguel de la Madrid, a centrist who began policy changes in Mexico that liberalized its economy, designated his presidential successor as Carlos Salinas de Gortari, another technocrat with centre right tendencies, leftist and other elements within the PRI formed a "democratic current." They demanded democracy and a return to a more moderate, anti privatization stance by the PRI. Cárdenas and Porfirio Muñoz Ledo led this current. There was an informal rule within the PRI called "el dedazo," the incumbent president's unwritten and exclusive right to designate his successor. (The expression was a reference to the action of pointing with a finger to the successor.) With the designation of Salinas as the official candidate, the democratic current were forced out of the PRI. In an interview with historian Enrique Krauze, De la Madrid said "as far as I'm concerned, let them go! Let them form another party." It was too late to form a new party in advance of the July 1988 elections, but a coalition of small left wing parties, the Frente Democrático Nacional (National Democratic Front) supported Cárdenas as their candidate. On 6 July 1988, the day of the elections, a system shutdown of the IBM AS/400 that the government was using to count the votes occurred. The government simply stated that se cayó el sistema ("the system crashed"), to refer to the incident. When the system was finally restored, Carlos Salinas was declared the official winner. The elections became extremely controversial, and even though some declare that Salinas won legally, the expression se cayó el sistema became a colloquial euphemism for electoral fraud. It was the first time in 59 years, from the creation of PRI to that point (1929–1988), that the winning of the presidency by that party was in doubt, and the citizens of Mexico realized that PRI could lose. Historian Enrique Krauze's assessment is that "an order from [Cárdenas] would have sent Mexico up in flames. But perhaps in memory of his father, the missionary general, a man of strong convictions but not a man of violence, he did the country a great service by sparing it a possible civil war."

PRD-нің негізі

Келесі жылы (1989 жылдың 5 мамырында) Карденас және басқа да орталық-сол және солшыл бағытты ұстанатын PRI саясаткерлері, соның ішінде Франсиско Арелано Беллок, Демократиялық революция партиясын (PRD) ресми түрде құрды. Ол PRD-нің алғашқы президенті болып сайланды, қарсы кандидат болмады және атқару комитетінің құрамына зор ықпал етті. Партия 1994 жылы Карденастың президенттікке қайта кандидат болатынын күтті және ол 1994 жылғы президенттік сайлауда осы жаңа партияның үміткері болды. Ол PRI және PAN үміткерлерінен кейін, дауыстардың 17% алып үшінші орынға табан тіреді. Бұл сайлау жылы қырғи қабақ соғысқа толы болды: 1 қаңтарда Чиапас штатында Сапатист Ұлттық Азаттық Армиясы көтеріліс жасады, наурыз айында PRI үміткері Луис Дональдо Колосио қаза тапты, ал оның орнына президенттікке Ернесто Зедильо кандидат болды. Карденастың сайлаудағы нәтижесінің нашар болуы мексикалықтардың ұзақ жылдар бойы билікте болған партияның билікте қалуы арқылы тұрақтылықты қалауын көрсетеді. Енрике Краузе бағалауынша, "Чиапастағы оқиғалар, PRD-ге және оның үміткері Куаутемок Карденасқа – оның Сапатист көтерілісіне қатысы болмағанмен – өткеннің қайта оралуынан сескенген көптеген мексикалықтардың дауысын құрбан етті". PRD-нің сайлау нәтижелеріне қарамастан, олар 1996 жылы PRI мен консервативті Ұлттық Әрекет партиясы (PAN) арасындағы институционалдық реформа жөніндегі келіссөздерге қатысты. 1995 жылы Карденас сапатистермен бейбіт келіссөздерде белсенділік танытты. 1996 жылы PRD жаңа партия төрағасын сайлады, Карденастың жақтасы Андрес Мануэль Лопес Обрадор, ол одан да әрі барып, сапатистермен саяси одақ құруға тырысты. 1997 жылы ол жаңадан құрылған Федералды округтің Басшысы (Jefe de Gobierno) лауазымына PRD-нің үміткері болды – бұл лауазым, тиімді түрде, Мехико қаласының мэрі мен штат губернаторының арасындағы рөлді білдірді. Ол 1997 жылдың 6 шілдесінде өткен сайлауда дауыстардың 47,7% алып жеңіске жетті. 1999 жылы ол отставкаға кетті (оның орнына оның жақтастарының бірі Росарио Роблес келді) және 2000 жылы президенттікке қайта кандидат болды. Карденас қайтадан дауыстардың 17% алып үшінші орынға табан тіреді, ал PRI сайлауда PAN үміткері Висенте Фокстан жеңіліске ұшырады.

The following year (5 May 1989), Cárdenas and other leading center left and leftist PRI politicians, including Francisco Arellano Belloc, formally founded the Party of the Democratic Revolution (PRD). He was elected the PRD's first president, running unopposed, and had a huge influence on the Executive Board's composition. The party had the expectation that Cárdenas would make another run for the presidency in 1994 and he was this new party's candidate in the 1994 presidential election. He placed third, trailing the PRI and PAN candidates, with 17% of the national vote. That election year was tumultuous, with the rebellion of the Zapatista Army of National Liberation in Chiapas beginning 1 January, the assassination of the PRI candidate Luis Donaldo Colosio in March, and his replacement as presidential candidate by Ernesto Zedillo. Cárdenas's poor showing at the polls may reflect the Mexican public's desire for stability via the long time ruling party remaining in office. In the assessment of Enrique Krauze, "the events in Chiapas probably cost the PRD and its candidate, Cuauhtémoc Cárdenas—who had no involvement with the Zapatista uprising—the votes of many Mexicans uneasy with the return of the past." Despite the PRD's electoral results, they were part of the 1996 negotiations between the PRI and the conservative National Action Party (PAN) on institutional reform. In 1995, Cárdenas played a role in the peace negotiations with the Zapatistas. In 1996, the PRD was choosing a new party president, Cárdenas's ally Andrés Manuel López Obrador, who went further and sought a political alliance with the Zapatistas. In 1997, he was the PRD's candidate for the newly created post of Head of Government (Jefe de Gobierno) of the Federal District – effectively, a role lying somewhere between that of Mexico City's mayor and a state governorship. He won this election, held on 6 July 1997, with a 47.7% share of the popular vote. He resigned in 1999 (and was succeeded by one of his allies, Rosario Robles), to run for the presidency again in 2000. Cárdenas again placed third with 17% of the vote and the PRI lost the election to Vicente Fox, the candidate of the PAN.

PRD-дан шығу

2014 жылдың 25 қарашасында Карденас PRD партиясынан кетіп бара жатынын жариялады. Ол PRD-ның көп жылғы жетекші мүшесі болған және партияның "әдептік көшбасшысы" деп есептелген. Мексикадағы көптеген адамдар оның PRD-дан кетуін партия ішіндегі тартыстар мен оның өзіндік құндылықтарындағы дағдарыспен байланыстырды.

Жеке өмір

Cárdenas Solórzano 2020 жылдың 12 қыркүйегінде COVID-19 жұққандығы анықталды деп хабарланды.