Кіріспе

Мексиканың саяси партиясы Ұлттық іс-қимыл партиясы (PAN) – 1939 жылы құрылған Мексикадағы консервативті саяси партия. Бұл партия Мексикадағы маңызды саяси партиялардың бірі және 1980 жылдан бері жергілікті, штаттық және ұлттық сайлауларда сәтті өтті. 2000 жылғы тарихи Мексиканың жалпы сайлауында PAN үміткері Висенте Фокс президент болып сайланды. Бұл 71 жылдың ішінде Мексика президенттігін дәстүрлі билеуші партия PRI-дың ұстамағанының алғашқы жағдайы болды. Алты жыл өткен соң, PAN үміткері Фелипе Кальдерон 2006 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін Фокс орнына келді. 2000–2012 жылдары PAN Одақ Конгресінің (федералдық заң шығарушы орган) екі палатасында да ең күшті партия болды, бірақ екі палатаның екеуінде де көпшілік орынға ие болған жоқ. 2006 жылғы заң шығарушы сайлауда партия 500 орынның 207-сін Депутаттар палатасында және 128 сенатордың 52-сін жеңіп алды. 2012 жылғы заң шығарушы сайлауда PAN Сенатта 38 орынға, ал Депутаттар палатасында 114 орынға ие болды, бірақ партия 2012 немесе 2018 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жетпеді. Бұл партияның мүшелері халық арасында "Панистас" деп аталады. Ерекше жағдай, PAN үміткері ретінде сайланған екі президент (Висенте Фокс және Фелипе Кальдерон) партиядан шықты. Фокс 2012 және 2018 жылдары Институционалдық-революциялық партияның президенттік кандидаттарын қолдады, ал Кальдерон "Мексико Либре" деп аталатын өз партиясын құрды.

Негізін қалау

Ұлттық іс-қимыл партиясы 1939 жылы Мануэль Гомес Морин құрды, ол 1920-1930 жылдары бірқатар маңызды мемлекеттік лауазымдарды атқарған еді. Ол революциядан кейінгі мексикалық мемлекеттің билікті кеңейтуіне қарсы тұру үшін тұрақты саяси партия құру қажеттігін түсінді, себебі уақытша ұйым жеткіліксіз болар еді. Гомес Морин 1933-1935 жылдары ЮНАМ-ның ректоры болған кезде үкімет социалистік білім беруді енгізуге тырысты. Академиялық еркіндікті қорғау үшін Гомес Морин кейіннен 1939 жылдың қыркүйегінде PAN-нің құрылуына қатысқан адамдар мен топтармен байланыс орнатты. Иезуиттік студенттік ұйым, Unión Nacional de Estudiantes Católicos (UNEC), мемлекет тарапынан идеологиялық көзқарастың қабылдауына қарсы күрескен, жақсы ұйымдастырылған жақтастар желісін ұсынды. Гомес Морин өзі белсенді католик болмаса да, либерализм мен жекелеген адамгершілікті қабылдамаған, терең сенімді адам еді. 1939 жылы Гомес Морин және UNEC жетекшілерінің көп бөлігі PAN-ді құру үшін бірікті. PAN-ның алғашқы атқару комитеті мен саяси іс-қимыл және доктрина комитеттерінде бұрынғы католик студенттері де болды, оның ішінде Луис Кальдерон Вега, 2006 жылы Мексика президенті болған Фелипе Кальдеронның әкесі. PAN-ның "Ұлттық іс-қимыл доктринасы" Rerum novarum (1891) және Quadragesimo anno (1931) сияқты католик әлеуметтік доктринасының күшті ықпалында болды және сыныптық күрестің марксистік үлгілерін қабылдамады. PAN бастапқыда президент Лазаро Карденастың реформаларына қарсы болған Мексиканың әлеуметтік-экономикалық элитасын біріктірді. Олар, әсіресе, тегін білім беру, мұнайды мемлекеттік меншікке алу және жер реформасына қарсы болды. Партияға сол кезде фашизмге көзқарасы жақын адамдар да кірді, олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мексиканың бейтараптығын қолдады. Мексикалық католик студенттер одағының (Unión Nacional de Estudiantes Católicos) (UNEC) бұрынғы мүшесі, ұзақ жылдар бойы белсенді католик және Гвадалахарадан келген заңгер Эфраин Гонсалес Луна, партияның католик шіркеуімен бейресми одақтасуына көмектесті. Алайда, PAN мен Католик шіркеуі арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды. Партияның негізін қалаушы Гомес Морин партияның дін қызметкерлерінің бақылауынан сақтанды, бірақ оның мүшелері негізінен қалалық католиктер, кәсіпқорлар мен бизнесмендер болды. Шіркеу басшылары 1917 жылғы Конституцияға сәйкес, саяси партиямен байланысқа түскімсіздік білдірді. 1950 жылдары PAN, католиктік партия ретінде танылғаннан кейін, идеологиялық тұрғыдан зайырлырақ болды. 1977 жылы PAN-да католиктік фракция мен зайырлы қанаттың арасында бөлініс орын алды. PAN Екінші Ватикандық собордан кейін кедейлерге көбірек қызығушылық танытты, бірақ дәстүрлі католиктер бұл ұстанымды сынады, ал дінсіз топтар да қарсы болды, себебі олар партияның католиктік екенін жасыруын және қалалық кәсіпқорлар мен бизнесмендердің дауысын алуын қалады. Конфликт күшейді және 1977 жылы прогрессивті католиктік қанат партиядан шығып кетті. PAN Солтүстік Мексикада күшті болды және оның үміткерлері бұрын сайлауда жеңіске жеткенімен, бұл жеңістер Институционалдық революциялық партиямен салыстырғанда шағын болды. 1946 жылы PAN мүшелері Мигель Рамирес Мункуиа (Такамбаро, Мичоакан), Хуан Гутьеррес Ласкурайн (Федералды округ), Антонио Л. Родригес (Нуэво Леон) және Акилес Элордуй Гарсия (Агуаскалиентес) революциядан кейінгі Мексикадағы оппозициядан шыққан алғашқы төрт федералды депутаттар болды. Келесі жылы Мичоакан штатының Кирога қаласынан Мануэль Торрес Серрания партияның алғашқы муниципалды президенті, ал Альфонсо Эрнандес Санчес (Замора, Мичоакан) оның алғашқы мемлекеттік орынбасары болды. 1962 жылы Росарио Алкала (Агуаскалиентес) штат губернаторына бірінші әйел кандидат болды, ал екі жылдан кейін Флорентина Виллалобос Чапарро (Паррал, Чиуауа) бірінші әйел федералды депутаты болды. 1967 жылы Норма Вильярреал де Замбрано (Сан-Педро Гарса Гарсия, Нуэво-Леон) бірінші әйел муниципалды президенті болды. 1980 жылға дейін PAN әлсіз оппозициялық партия болып саналды, ол католиктік және бизнеске жақын деп есептелді, бірақ көп дауыс жинаған жоқ. Алайда, оның күшті жағы демократия мен заң үстемдігін қолдауы болды, сондықтан оның саяси бейіні басым Институционалдық революциялық партиядан (PRI) өзгеше болды, ол кеңінен және барған сайын сыбайлас жемқор деп есептелді. PAN кең ауқымды сайлаушылар үшін қолдау таба бастады, оның зайырлылығы артып, мексикалықтар қалаларға көшіп бара жатқанда. PAN Мексикадағы сайлаудағы алаяқтыққа қарсы күреске шақырғанда, оның танымалдығы артты. 1988 жылы жаңадан құрылған Федералды округтың өкілдер ассамблеясында PAN мүшелері бірінші рет өкілдік етті. 1989 жылы Эрнесто Руффо Аппель (Баха Калифорния) оппозициядан шыққан алғашқы губернатор болды. Екі жылдан кейін, Баха Калифорния үкіметіндегі болашақ ізбасары, Гектор Теран Теран, PAN-нан шыққан алғашқы федералды сенатор болды. 1992 жылдан 2000 жылға дейін PAN үміткерлері Гуанахуато, Чиуауа, Халиско, Керетаро, Нуэво-Леон, Агуаскалиентес, Юкатан және Морелос штаттарының губернаторлық сайлауларын жеңіп алды.

Идеология

PAN өзінің құрылуынан бері мексикалық саясатта консервативті көзқараспен байланысты, бірақ партия өзін түбірінен консервативті партия деп санамайды. Партия идеологиясы, кем дегенде қағида бойынша, «Ұлттық әрекет» болып табылады, ол сол немесе оңшыл саясаттың немесе саяси бағыттың негізгі ұстанымын қабылдамай, керісінше, ұлттың кез келген сәттегі проблемаларына сәйкес келетін саясатты қабылдауды талап етеді. Осылайша, ұлттық саясатты қалыптастыруда оң және солшыл саясаттар бірдей мұқият қарастырылуы мүмкін. Оңға немесе солға түбірінен мойын бұймайтын «Ұлттық әрекет» саясатының бұл теориясы, берік христиандық контексте ұсталады және христиан демократиясының құрамына кіреді. Алайда, шіркеу осындай таблеткаларды «аборт таблеткалары» деп атап, оларды қолдануды айыптағанмен, «ертеңгі күні» таблеткасы Фокстың өкілеттігі кезінде заңдастырылды. PAN мемлекеттік қаржыландырылатын абортқа қарсы телеарнада көрсетілетін ролик шығарды, онда танымал комедия актері Чеспиритоның (ол 2000 жылғы президенттік сайлауда Висенте Фоксты насихаттаған телероликте де болған) бейнесі бар, ал екінші ролик PRI мен PRD-ні туылмаған баланы өлтіруге ұмтылып баққандары үшін айыптайды. Абортты тегін немесе мемлекеттік қаражат есебінен жасауға мүмкіндік беретін аборт туралы заң жобасы жергілікті заң шығарушы органмен бекітілгеннен кейін, PAN Федералдық округтің Адам құқықтары жөніндегі комиссиясынан (CDHDF) шараның конституцияға қайшы екендігі туралы шаралар қабылдауды сұрады, бірақ CDHDF конституцияға қайшы келетін негіз табылмағандықтан бұл өтінішті қабылдамады. Конституцияға қайшылық туралы шағымдар қабылданбағаннан кейін, PAN Федералдық округтің Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының төрағасы Эмилио Альварес Иказаны моральдық сапасы жеткіліксіздігі үшін қызметтен шеттету туралы өтініш беруге құқылы екенін мәлімдеді. PAN Католик адвокаттар қауымдастығының мүшелерімен бірге қол жинап, оларды Федералдық округтік сайлау институтына (IEDF) аборт заң жобасын жою және референдум өткізуді талап ету үшін тапсырды, бірақ IEDF оны да қабылдамады. 2007 жылдың мамыр айында PAN Федералдық округтегі дәрігерлердің аборт жасаудан бас тартуын, оның ішінде сана сезіміне сүйене отырып, қолдау науқанын бастады.

Мексикада бір жынысты ерлер мен әйелдердің некелесуіне қарсылық

PAN Мексика қаласы мен Коахуила штаттарында азаматтық одақ құру шараларына қарсылық танытты. 2006 жылдың 9 қарашасында Федералды округ үкіметі Мексикада азаматтық одақтарды орнату туралы алғашқы заңды бекітті. PAN мүшелері мен «Жаңа Альянс» партиясының бір депутаты ғана оған қарсы дауыс берді. Сол жылы Коахуиланың жергілікті заң шығару органы да азаматтық одақ туралы заңды мақұлдады, оған PAN да қарсы шықты. PAN сондай-ақ Коахуила штатының Жоғарғы сотына конституцияға қайшылық туралы шағым түсірді, конституция отбасы институтын қорғауға міндетті екенін алға тартты. PAN мүшесі және Ұлттық ата-аналар одағының (UNPF) президенті Гиллермо Бустаменте Манила, Фокс президенттігі кезінде Ішкі істер министрі Карлос Абаскальдың заң директоры болған Гиллермо Бустаманте Артасанчестің әкесі. Ол Кальдерон әкімшілігінде абортқа және бір жынысты азаматтық одақтарға қарсы жұмыс істеді және соңғысын «табиғатқа қарсы» деп сипаттады. Ол сайлаушылардан «абортты қолдайтын» партияларға және гомосексуалистік қатынастарды жақтаушыларға дауыс бермеуді өтінді.

Президент сайлауы

Сайлау жылы Үміткер # дауыс % дауыс Нәтижесі 1952 Efraín González Luna 285,555 7.8 Жеңілді 1958 Luis H. Álvarez 705,303 9.4 Жеңілді 1964 José González Torres 1,034,337 11.0 Жеңілді 1970 Efraín González Morfín 1,945,070 14.0 Жеңілді 1976 Үміткер болған жоқ 1982 Pablo Emilio Madero 3,700,045 16.4 Жеңілді 1988 Manuel Clouthier 3,208,584 16.8 Жеңілді 1994 Diego Fernández de Cevallos 9,146,841 25.9 Жеңілді 2000 Vicente Fox 15,989,636 42.5 Сайланды Коалиция: Alianza por el Cambio 2006 Felipe Calderón 15,000,284 35.8 Сайланды 2012 Josefina Vázquez Mota 12,786,647 25.4 Жеңілді 2018 Ricardo Anaya 12,609,472 22.3 Жеңілді Коалиция: Por México al Frente 2024 Xóchitl Gálvez Коалиция: Fuerza y Corazón por México

Конгресс сайлауы

Ескерту: Партия орындар жеңген сайлаулар ғана тізімде келтірілген.

Депутаттар палатасы

Сайлау жылы Сайлау округі PR # орындықтар Позиция Президенттік Ескерту дауыс % дауыс % 1946 51,312 2.2 Азшылық Мигель Алеман Вальдес 1952 301,986 8.3 Азшылық Адольфо Руиз Кортинес 1958 749,519 10.2 Азшылық Адольфо Лопес Матеос 1964 1,042,396 11.5 Азшылық Густаво Диас Ордас 1970 1,893,289 14.2 Азшылық Луис Эчеверрия Альварес 1976 1,358,403 9.0 Азшылық Хосе Лопес Портильо 1982 3,663,846 17.5 Азшылық Мигель де ла Мадрид 1988 3,276,824 18.0 Азшылық Карлос Салинас де Гортари 1994 8,664,834 25.8 8,833,468 25.8 Азшылық Эрнесто Зедильо 1997 7,696,197 25.9 7,792,290 25.9 Азшылық Эрнесто Зедильо 2000 14,212,032 38.2 14,321,975 38.3 Азшылық Висенте Фокс Коалиция: Өзгеріс Одағы 2003 8,189,699 30.7 8,219,649 30.7 Азшылық Висенте Фокс 2006 13,753,633 33.4 13,845,121 33.4 Азшылық Фелипе Кальдерон 2009 9,679,435 28.0 9,714,181 28.0 Азшылық Фелипе Кальдерон 2012 12,895,902 25.9 12,971,363 25.9 Азшылық Энрике Пенья Ньето 2015 8,346,846 22.06 8,379,270 22.06 Азшылық Энрике Пенья Ньето 2018 697,595 1.25 10,096,588 17.93 Азшылық Андрес Мануэль Лопес Обрадор Коалиция: Мексика үшін алға 2021 3,828,228 7.83 8,969,288 18.25 Азшылық Андрес Мануэль Лопес Обрадор Коалиция: Va por México

Сенат сайлауы

Сайлау жылы Сайлау округі PR Орын саны Позиция Президенттік жазба Дауыс саны % дауыс % 1994 8,805,038 25.7 Азшылық Эрнесто Зедильо 1997 7,880,966 26.1 Азшылық Эрнесто Зедильо 2000 14,208,973 38.1 14,339,963 38.2 Азшылық Висенте Фокс Коалиция: Өзгеріс үшін Альянс 2006 13,889,159 33.5 14,035,503 33.6 Азшылық Фелипе Кальдерон 2012 13,126,478 26.3 13,245,088 26.3 Азшылық Энрике Пенья Ньето 2018 79,971,804 17.59 Азшылық Андрес Мануэль Лопес Обрадор Коалиция: Мексика үшін майданға