Кіріспе

Жан Батист Келли (5 қазан 1783 – 24 ақпан 1854) – ирланд тегіндес квебектік рим-католик шіркеуінің бас викарийі, Төменгі Канадада қызмет еткен.

Ерте өмір және білім

Келлидің табысы қарапайым бастамадан туды. Ол Квебек қаласында, Квебек провинциясында, арба жүргізуші Джон Келли мен Маргарита Мигнерон отбасында дүниеге келді. Егер Джозеф Октав Плессис оны көшеде кездестірмегенде және бастауыш мектепке жібермегенде, Келли есімсіз өмір сүрген болар еді. Осы оқудан кейін, 14 жасқа жеткен соң, Келли Квебек шағын семинариясына жіберілді, онда оның "барлық істе өте жоғары ынтасы" байқалды. 1802 жылы Бенедикт Вирже Мария Иммакуле қауымының префекті болып сайланған Келлиге Жак Лабри және болашақ Төменгі Канада көтерілісінің жетекшісі Луи-Жозеф Папино көмектесті. Плессис өзінің мансабын одан әрі дамытып, Квебек архиепископының көмекшісі болды. 1803 жылы Келли Плессистің оған салған еңбегін өтеу мүмкіндігіне ие болды, Плессистің жеке хатшысы болып қызмет етті. Екі жылдан кейін, Плессис архиепископ болып тағайындалғанда, Келли епархиялық хатшы болып жұмыс істеді. Келесі жылы, 1806 жылы, Келли өз ұстазынан және Квебек қаласынан Монреальдің оңтүстігіндегі Сент-Денис қалашығындағы викарий Франсуа Шериердің басшылығымен жұмыс істеу үшін кетіп қалды (сол жерде, сәйкес келіп, Келлидің бұрынғы көмекшісі Папино үш он жылдан кейін көтерілісшілердің маңызды жеңісін тойлайтын еді). Шериер де Келлиге әсерленді, оны "өте жағымды викарий лейтенанты" деп сипаттады. 9 қарашада 1806 жылы Плессис өзінің шәкіртіне толыққанды католик дін қызметкері мәртебесін берді.

Діни қызмет

Келлидің діни қызметкер ретінде өмірі тіпті де жеңіл болған жоқ. Ол діни қызметкер ретінде өмірінің көп бөлігін қиын өңірлерде өткізді. Плессис пікірінше, қиын жағдайлардағы қызмет жас діни қызметкерлердің мінезін қалыптастыруға және есейюіне көмектесті.

Мадаваска

Келли 1808 жылы Мадаваскаға (Нью-Брансуик) миссионерлік сапарға шықты, ол өзімен бірге төрт апасын алып келген еді. Мадаваска бір дін қызметкері үшін тым үлкен аумақ болатын, сонымен қатар аумақтық дауға қатысты (Мадаваска Республикасын қараңыз). Келли Нью-Брансуиктің шағын Сент-Базиль қауымына келді. Плессис Сент-Базиль туралы хабардар болған: "[оның] шіркеуі қираған, пресвитериум нашар күйде, ондықтар дұрыс төленбеген, [сондай-ақ] зәулімдік, ойын-сауық және әдепсіздік үстемдік табады". Келли тез арада алкогольді кінәлі деп санады. "Тіпті менің шақырушым да қонақүй иесі болғысы келеді, ал бізде қазірдің өзінде тоғыз қонақүй бар!", - деп шағымданды Келли. Оның бар күшін салғанына қарамастан, Келли шіркеуді немесе пресвитериумды қайта жасай алмады. Ол сонымен қатар Сент-Джон аңғарына жауапты болды, ол оның назарын қажет етті. Аңғар Фредериктонға жақын болғанына қарамастан, лайықты шіркеу құрылыстары жетіспеді. Тағы бір мәселе, Келли Абенаки тілінің сөздігімен дайындалған еді, бірақ жергілікті халық Малесит тайпасынан еді. Келли осы кезеңді осы мәселелерді шешуге, ағылшын тілін үйренуге және Плессиспен үнемі байланыста болуға жұмсады. "Егер Сент-Джером кешірім алу үшін қарда 60 лига жол тартса және мен сияқты жиі мойындауға мұқтаж болса, ол жалғыз өмірден тез бас тартқан болар еді", - деп жазды Келли 1810 жылдың қаңтарында.

Сен-Дени

Сол қазанда Келли Черридің қайтысынан кейін Сент-Дениге оралды. Сент-Дени Мадаваска емес еді; Келли жақсы күтімдегі, гүлденген шіркеуді тапты. Ол қаржы жинаумен және одан кейін оны қайта жаңартумен айналысты. Сонымен қатар, шіркеудің колледжін қайта жандандыруға тырысты, бірақ бұл жоба жақын орналасқан Сент-Хясинттегі әулие Антуан Жируардың ұқсас бастамасымен тоқырады. 1811 жылы Бернард Клод Пане мен Келли Ла Малбайдан Квебек қаласына дейін Квебек бойынша саяхат жасады. 1812 жылғы соғыс келесі екі жылда Төменгі Канадаға екі американдық шабуыл әкелді. Келли 1816 жылы өз наставнигімен бірге Жоғарғы Канадаға да саяхат жасады.

Уильям Генри/Сен-Пьер

Келли үшін осы алты жыл ең жайлысы болды. 1817 жылдың қыркүйегінде Плессис тағы да жаңа сынақ қажет деп шешті. Келли Уильям Генридегі (Сорль) үлкен Сент-Пьер приходына жіберілді. Ол өз уағыздарына құлақ аспайтын, атышулы тері саудагерлерімен бетпе-бет кездесті. Үш жылдан кейін Келли Плессистен одан да қиын тапсырманы қабылдаудан бас тартты, себебі ол тері саудагерлерінің көбірек емес, азырақ болуын қалады. Сент-Пьер пресвитериясы даладағыдан жақсырақ болса да, 1819 жылы ол тұруға қауіпті жарамсыз деп жарияланды. 1832 жылы ғана түпнұсқасынан тас қолданылып жаңа пресвитерия салынды. Жаңа лауазымына бір жыл өткен соң, Келлиге Плессистің оған деген сенімін көрсету үшін Île du Pads (Dupas) және Драммондвилл жауапкершілігі берілді. Келли (тегіне байланысты болса керек) Драммондвилльдегі ирланд халқына ерекше қарсы болды, себебі ол француз канадалық ұлтшыл болатын. Дегенмен, ол 1822 жылы аяқталған Сент-Фредерик шіркеуінің құрылысын қадағалады. "Протестанттар оған қызғанышпен қарайды, олардың шіркеуі ешқашан осы шіркеудей болмайды". 1824 жылы Драммондвилл Джон Холмстің рухани қамқорлығына берілді, бірақ Келли Пэдс аралына билік етуін жалғастырды. Келли католиктік білім беру мекемелерін құруға деген қызығушылығын сақтап, Плессиспен бірге білімді дамыту жөніндегі Корольдік институтты бойкоттады. Сент-Денидегі тәжірибесінен өзгеше, Келлидің Сент-Пьердегі білім беру жобасы нәтежесін берді. 1831 жылы ағылшын католик мектебі ашылды. Плессис 1825 жылы қайтыс болды, сондықтан Келлидің архиепископ болып тағайындалуын көре алмады. Дәстүрлі рәсім 1835 жылы Квебек архиепископы, Панеттің орнын басып кірген Жозеф Синьеймен орындалды.

Еуропалық саяхат

Келли 1842 және 1843 жылдары Еуропада болды. Жаңа архиепископ Игнас Бурже жаңадан Канада провинциясына бірнеше дін қызметкерін табысты түрде тартып, Квебекке иезуиттер орденін енгізгеннен кейін, жақында Еуропадан оралды. Бурже Келли мен Джозеф Сэбин Реймондты Канада Шығысына қуғынға ұшыраған көтерілісшілердің оралуын қамтамасыз ету және Монреаль үшін қосымша дін қызметкерлерін табу үшін Ұлыбританияға жіберді. Бірақ Келли мен Реймонд Бурже сияқты елшілікте табысқа жете алмады. Олар Парижде де сәттілікке қол жеткізе алмады, онда «Филь де ла Шарите де Сен-Винсент-де-Поль» және «Фрер де Сен-Жозеф» Монреальде жаңа қауымдастықтарды қолдаудан бас тартты. Қаңтарда Рим Папасы Григорий XVI басқаратын Ватиканға жасаған сапар да көңіл көншітпеді. Екі квебек дін қызметкері Бурже үшін тағы бір коадъютор лауазымын құру және Британдық Солтүстік Америка үшін жаңа шіркеу провинциясын құруға тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Келли сапардың сәтсіздігін Монреаль сульпициандарына, әсіресе Буржедің ықпалының күшеюінен алаңдаған Жан Батист Тавенетке жапты, ол сол кезде Римде тұрды. Тавенет нашар есепші болып танымал еді және Келлимен Квебекте болған кезде олардың арасында қаржылық даулар туды. Қаржылық мәселелерден басқа, Тавенет Монреаль епископының өкілеттіктерін кеңейтуге қарсы тұруға әрқашан дайын болды.

Қайту

Келли тамыз айында үйіне оралды, және Бурже оны бас викарий етіп тағайындады. Келли Монреальдегі Сент-Жак соборының каноны де болды. Қыркүйек айында Синьей бұл тағайындаманы мақұлдады. Дегенмен, Келлидің оралуына баршалық қауым қуанбады. Көптеген шіркеушілер оның уақытша алмастырған адамын артық көріп, бірақ мәселе желтоқсан айына дейін шешілді. Келли оралғаннан кейін де қауымының білім алу мүмкіндіктерін жақсартумен айналысты. 1846 жылға қарай, шіркеу кітапханасында төрт жүз том кітап болды. 1840 жылдардың соңында Келли мұра еткен қоғамнан өзгеше бір қауымдастық қалыптасты. 1848 жылы тыйым салуға арналған ескерткіш салынды, Келли оның қоңырауларын киеледі, сондай-ақ сол жылы Келлидің жетекшілігімен кедейлер мен науқастарды күту және қыздарды оқыту қоғамы құрылды. Келесі жылы Келлинің жеке қаржысымен жаңа пресвитериум аяқталды, ол ескісін тағы бір колледжге айналдырды. Уильям Генри 1845 жылы Сорель болып өзгертілді. Келлидің аймақтағы жұмысы оны шаршатып, 1849 жылдың соңында ол физикалық, рухани және қаржылық қиындыққа тап болып, Лонг-Пойнттегі Сен-Жозеф Хосписіне түсті. Төрт жылдан кейін ол олардың күтімінде қайтыс болды және Бурже оны Сорельде жерледі.

Саяси ұстанымдар мен даулар

Уильям Генри қаланың шалғайлығына қарамастан, Келлиге Плессиске одан әрі көмектесу мүмкіндігін ұсынды. Қазіргі генерал-губернатор Лорд Далхаузи Рамзи жазғы демалысын Уильям Генриде өткізді. Келли арқылы Плессис (және Плессистің ізбасары Панет) губернатордың Жан Жак Лартигтің 1820 жылы Монреальдің көмекші епископы лауазымына тағайындалуына қатысты пікірін білді. Келли губернатордың реакциясынан алаңдады: «Менің ойымша, біз сол адамнан қорқып, тісімізді көрсетуіміз керек. Біздің дауысымызды көтеруге және тақтың алдында бірге естілуге құқығымыз бар. Саясатта тыныш бақылаушы болғандықтан, біз ештеңе сезінбейміз деп ойлайды. Дұшпандарымыз елдің конституциясына ғана емес, дініне де қарсы екені анық». Британдық отаршылдық губернаторға қарсы айтқан сөздеріне қарамастан, Келли Ассамблеяны басқаратын ұлтшыл «Канад партиясын» қолдамады. Жергілікті үкімет Квебектегі католик шіркеуінің билігіне қарсы шыққанда, Келли Панетке былай деп жазды: «Осы құрметті органға қарсы бөгет орнатудың уақыты келді, ол жемістеріне мастанған және министрлермен сәттілікке жеткен. Ол барлық жерге басып кіріп, заң шығарушы және діни билікті ғана емес, сонымен қатар атқарушы және сот билігін де өзіне қаратуға тырысуда». Келли сонымен қатар Вольфред Нельсонның және 1834 жылғы сайлауда қаза тапқан ұлтшыл Луи Маркуға ескерткіш орнатуға ұлтшылдардың тырысуына қарсы болды. Төменгі Канада көтерілісі басталғанда, Келли Лартигті зорлық-зомбылыққа қарсы сөйлеуге шақырды: «Осы уақытта сіздің дауысыңыз елдегі барлық ағылшын штыктарынан гөрі әлдеқайда күшті болар еді. Үкімет ауылды қоздыру үшін пайдаланатын бірнеше соққыларды күту тым кеш болар еді». Келлидің Лартигтің ықпалы туралы пікірі, Уильям Генридегі тікелей бүлікке қарсы күшті дауысы болғандықтан қалыптасқан болуы мүмкін. Осыған қарамастан, Лорд Далхаузи Келлиді үкіметке қарсы сезімдерді қоздырды деп айыптады. Келли Уильям Генридегі басқа да дауларға араласты. 1839 жылы ол Луи Паскаль Ахилл Ташені өлтірген доктор Джордж Холмсқа АҚШ-қа қашуға көмектескен деген күдік туды. Католик діни қызметкерінен күтілгендей, Келли Холмсқа өзін-өзі өлтіруден бас тартуға кеңес берді. Ташенің әйелі және Холмс сүйіктісі Жозефин д’Эстимуилл Келлимен туыс болғандықтан, ол іске араласуына ықпал еткен болуы мүмкін. Д’Эстимуилл Уильям Генридегі туыстарына барып, Холмс қысқа уақытқа тұрғын болғанмен, кісі өлтіру және сот процесі Камураскада өтті, сондықтан Келлинің қатысуы қажет болмаған. Келлидің Д’Эстимуиллдің атынан берген куәлігі оның кісі өлтіруге қатысқандығы үшін жазадан құтылуына себеп болды. 1970 жылы Анн Хеберт осы оқиға туралы «Камураска» атты кітап жазды, ол 1973 жылы Клод Ютраның режиссерлігімен фильмге айналдырылды. Келли фильмде белгісіз актер ойнаған кейіпкер ретінде пайда болады. Келлидің ұлтшылдарға да, протестанттық отаршылдық үкіметке де қарсы болғанына қарамастан, ол «барлық азаматтар, католиктер мен протестанттар тарапынан құрметтелген» деп мақталып еді.