Кіріспе

Транзакцияға қатысушы тараптар тең құқықтарда болады.

Транзакцияға қатысушы тараптардың тәуелсіздігі және тең құқықтарда болуы – шарт немесе факті болып табылады. Мұндай транзакция "теңдік принципі бойынша жасалған мәміле" деп аталады. Бұл, егер тараптардың мүдделері ортақ болса да (мысалы, жұмыс беруші мен қызметкер) немесе олардың толық тәуелсіздігі күмәнді болса да (мысалы, тараптардың туысқандық байланысы бар болса), келісімшарт құқығында заңдық тексеруге төтеп беретін келісімді жасау үшін қолданылады. Теңдік принципі бойынша жасалған қатынас, сенімділік қатынастан өзгеше, онда тараптар тең құқықтарда болмайды, керісінше, билік пен ақпараттың тең еместігі болады. Бұл халықаралық салық салудың маңызды элементі болып табылады, себебі ол қос салық салу туралы келісімдер жасасқан елдердің арасында трансферттік бағалар арқылы табыс салығын дұрыс бөлуге мүмкіндік береді. Трансферттік баға және теңдік принципі – Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымы (ЭЫДҰ) әзірлеген және G20 қолдаған табысты ауыстыру және салық базасын кемсіту (BEPS) моделінің негізгі бөліктерінің бірі болды.

Келісім-шарт құқығындағы мысалдар

Кез келген жағдайды «қол ұзындығы» қағидасы бойынша қарастыруға қарапайым мысал ретінде ата-анадан балаға жылжымайтын мүлікті сатуды қарастыруға болады. Ата-аналар мүлікті нарықтық құнынан төмен бағаға сатуға ниеттенуі мүмкін, бірақ мұндай мәміле сотта сыйлық ретінде танылуы мүмкін, бұл салық және басқа да құқықтық салдарларға әкелуі мүмкін. Мұндай жағдайды болдырмау үшін тараптар мәміленің кез келген тәуелсіз үшінші тарап үшін жасалғаннан өзгеше емес екенін көрсетуі керек. Мысалы, бағалаушы немесе брокер сияқты мүдделі емес үшінші тарапты тартуға болады, ол сату бағасының орынды екенін және мүліктің нақты құнын көрсететін кәсіби пікір бере алады. Бұл қағида көбінесе заң жүйесі, баспасөз, өнер сияқты басқа да органдарға мемлекеттік ықпалдың артық болуын болдырмау үшін қолданылады. Мысалы, Ұлыбританиядағы Өнер кеңестері үкіметтен алатын қаражатты бөлуде «қол ұзындығы» қағидасын сақтайды. Жұмыс орнында басшылар мен менеджерлер қызметкерлердің тәртібін реттеу және еңбек шартын тоқтату мәселелерін, егер компанияда адам ресурстарын басқару бөлімі болса, осы бөлім арқылы шешеді. Мұндай жағдайларда, жұмыстан босату және тәртіптік шаралар заң бойынша осы құқықтарға оқудан өткен және сертификатталған қызметкерлермен жүзеге асырылуы тиіс. Бұл жұмыс берушіні қызметкерлердің заңдық шағымдарынан қорғауға бағытталған, егер тәртіптік шаралар немесе жұмыстан босату еңбек заңнамасына сәйкес келмегені дәлелденсе. Кәсіподақ мүшелері үшін қызметкерді қорғауды дүкен жұмысшылары жүзеге асырады, ал HR бөлімі компанияны қорғайды, осылайша екі тарап та тең құқықтарға ие болып, мәселені сотқа жүгінбестен, бейресми келіссөздер немесе шағым арқылы шеше алады, осы арқылы екі тараптың да уақыты мен қаржысы үнемделеді. Осы жағдайларда «қол ұзындығы» қағидасын сақтау, қызметкердің де, басшының да білікті адвокаты болуын қамтамасыз етеді.

Халықаралық салық құқығы

Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) ЭЫДҰ-ның салық салу туралы үлгілік конвенциясының 9-бабында қабылданған қағиданы қолдады, осы қағидаға сәйкес көпұлтты кәсіпорындардың компаниялары арасындағы трансферттік бағалар нарықтық құн негізінде белгіленеді. Бұл қағиданың мәні – егер мәмілеге қатысушы тараптар байланысты болмағанда, бағалар сондай болуы керек. Бұл көбінесе пайданың жүйелі түрде ең төмен салық ставкалары бар елдерге ауыстырылуын болдырмауға бағытталған деп есептеледі, алайда көптеген елдерді назарсыздық салдарынан емес, мақсатты түрде арзан баға белгілеу арқылы пайданың кез келген басқа елге (салық ставкалары жоғары немесе төмен болсын) ауыстырылуы да алаңдатады. ЭЫДҰ-ның салық салу туралы үлгілік конвенциясы үкіметтерге салықтың әділ үлесін алуға және кәсіпорындарға пайдаларына екі рет салық салынуынан сақтануға заңдық негіз береді. "Қол ұзындығы" стандарты табыстың қанша бөлігін нақты бір ұйымға жатқызу керектігін және осы ұйымға қатысты елдің салық талаптарының мөлшерін анықтау үшін маңызды құрал болып табылады. ЭЫДҰ осы контексте "қол ұзындығы" қағидасын қалай қолдануға болатыны туралы толық нұсқаулар әзірледі. Бұл тәсіл бойынша, егер баға тәуелсіз тараптардың арасындағы мәмілелерде қолданылатын бағалар диапазонында болса, ол тиімді деп есептеледі. Әдетте, бұл тәуелсіз сатып алушының тәуелсіз сатушыға бірдей шарттармен бірдей тауар үшін төлейтін баға ретінде түсіндіріледі, мұнда ешкімнің әрекет етуге міндеттілігі жоқ. Трансферттік бағалар 2010 жылдары қызу талқылаулардың нысанына айналды, бұл ЭЫДҰ-ның базалық эрозия мен пайданы ауыстыру (BEPS) жобасын және G20-ның қолдауын алуға ықпал етті.