Кіріспе

1907 жылы туған, Матай Мар-Афанасий Мар-Тома XIII (25 сәуір 1818 – 16 шілде 1877) – 1852 жылдан 1865 жылға дейін Маланқара шіркеуінің Маланқара митрополиті болды. Матюс пен Дионисий арасындағы шіркеу басшылығы үшін ұзақ жылдар бойы дау-жанжалдар болғаннан кейін, мәселе 1852 жылы Траванкор үкіметімен шешілді, Матюс Траванкор махараджасынан патша жарлығы алғандықтан митрополит ретінде мойындалды. Ол шіркеудегі алауыздықты жоюға тырысты, бірақ үнемі болатын тәртіпсіздіктер ақырында толық жарылуға әкелді. Муллантуратия Синодынан және Афанасийдің қайтысынан кейін Маланқара шіркеуіндегі жарық айқын көріне бастады. Корольдік соттың митрополит Томас Афанасийге және реформашылдарға қарсы шешімінен кейін 1889 жылы тәуелсіз Маланқара Мар Тома Сирия шіркеуі құрылды.

Пакаломатто Палакунатту отбасы

XVII ғасырда Панамкужи әулетінің бір мүшесі келіп, Пампа өзенінің жағасындағы Коженчериде қоныстанды. Кейін олар Марамонға көшіп, өзеннің арғы жағындағы Чаккалилде тұрды. Сол отбасының екінші ұлы Матен жақын маңдағы Палакунатхуға көшіп барды. Оның алты ұлы мен бір қызы болды. Қызы Павоотикунел әулетіне тұрмысқа шығып, алғашқы төрт ұлы Темооттиль, Недувелиль, Периилель және Пунамадомға көшіп кетті. Бесінші ұлы – саньяси ачен, усақ тіршілікпен шұғылданатын дін қызметкері. Әдеттегідей, кенже ұлы Мэтью Палакунатху әулетінің үйінде қалды (бұл үй әлі де бар). Ежелгі Маланкара шіркеуінің мүшелері болғандықтан, осы отбасыда көптеген көшбасшылар туды. Маланкара шіркеуіндегі реформацияның жетекшісі Абрахам Малпан, Матфей Мар Афанасий митрополиті (Тома XIII); Томас Мар Афанасий митрополиті (Тома XIV); Тит I Мар Тома митрополиті (Тома XV); Тит II Мар Тома митрополиті (Тома XVI); Доктор Джозеф Мар Тома митрополиті (Тома XXI) де осы отбасынан шыққан.

Ата-аналар

Матен (മാത്തൻ) – Палакунатху Матью мен Мараимманың үлкен ұлы. 1818 жылдың 25 сәуірінде дүниеге келген. 90 күн өткен соң Марамон шіркеуінде крещение рәсімінен өтті.

Білім

Алғашқы білімін Марамонда алды, ал оның ұстазы ақын Чекоттасан болды. Он бір жасында ол Коттайямдағы Сирия семинариясына қабылданды. Он үш жасында Томас XII (Чеппату Дионисий) оны диакон етіп тағайындады. Кераладағы білімін аяқтағаннан кейін, диакон Матен Ченнаидағы Рев. Джон Андерсон мектебіне (қазір Мадрас христиан колледжі деп аталады) оқуға түсті. Оның досы, диакон Джордж Матен де оған қосылды. 1839 жылға қарай олар Мадраста білім алып, үйлеріне қайтып келді.

Болашақ жоспары

Сол кезде Маланкара шіркеуінің жағдайы шатақтап, кейде тіпті қайғылы болатын. Мадрастан аттанбас бұрын, екі дос – Дикон Матен мен Дикон Джордж Матен болашақ жоспарлары туралы жиі әңгімелесіп, бірге уақыт өткізетін. Екеуі де диаккон болғандықтан және білімділігімен, Маланкара шіркеуінің жағдайының нашарлығын сезінді. "Маланкара шіркеуін жаңартқан жөн емес" деген шешімге келген Дикон Джордж Англикандық C.M.S. шіркеуіне қосылуға бейімделді. Ал Дикон Матен үшін бұл отбасының және Абрахам Малпанның ісіне адал болу туралы мәселе еді. Ол жастық шағында мақтанышпен: "Мен тірі болғанша тек туған шіркеуімде (Маланкара шіркеуі) ғана еңбек етемін және шіркеуімдегі бұзылғандарды жойып, оны таза, араласпаған нанымның алғашқы мәртебесіне қайтару үшін күш саламын", - деп жиі айтқан.

Антақияға бару шешімі

Дьякон Матен Мадрастан осы уақытта оралды. Ол өзінің, достарының, ағасы Абрахам Малпанның және шіркеуде реформа жасауды қалаған дін қызметкерлерінің алдында тұрған мәселелерді түсінді. Дьякон Матен өз шешімінде тұрып: "Мен шіркеуімдегі арамшөптерді жұлып, оны таза, сұйылтылмаған сенімнің бастапқы даңқына қайтару үшін өмір сүремін" деді. 1836 жылғы 16 қаңтарда Дионисий шақырған Мавеликкара синоды Антиохия Сирия Православ шіркеуінің жоғарылығын қабылдады. Сондай-ақ, тек Патриархтың рұқсатымен тағайындалған епископтар ғана шіркеуге билік ете алатынын мәлімдеді. Бұл Дьякон Матенді Патриархқа рұқсатсыз бару қажет деген ойға жеткізді. Ыбырайым Малпан шіркеуде жаңа тәртіп орнату үшін кез келген құрбандыға дайын болды (әсіресе, ең үлкен құрбандылық – реформа ниетін Патриархтан жасыру болды. Сирия Православ шіркеуінің алданып, қиянатқа ұшырағаны туралы наразылық олардың кейіннен Маланкара шіркеуінің православие сенімін сақтау үшін британдық тәжге жасаған шақыруларында көрінеді, бұл Мар Афанасийдің Англия үлгісіндегі реформа жоспарларына қарсы болды); ол өзінің құлшынысымен хаттар дайындады. Кераладан Антиохияға саяхаттау қиын болғандықтан, Маланкара шіркеуінен ешкім бұрын Антиохияға баруға тырыспаған. Дьякон Матен бұл қиын саяхатқа бірінші болып ұмтылды (және оған Мадрастағы британдық англикандар көмектесті).

Қалалық

Диакон Матен 1842 жылдың 17 ақпанында Мардинде, епископтық атағы бар Патриарх, Матвейс Афанасий Митрополиті, Моран Мор Элиас II-нің қадағалауымен, оның православиелік сенімімен келісетініне сенгендіктен ғана саналды, өйткені басқаша оны сану мүмкін емес еді. Ол Мосул митрополиті қызметіне тағайындалды және дін аймағына жауапкершілік берілді. Ол іс жүзінде православиелік жолды ұстанды.

Кералаға оралу

Мэттьюс Афанасий 1843 жылдың 17 мамырында Кералаға қайтып келді және оны бірқатар приходтық ділдарлар мен мирян күтіп алды. Ол Кочинде болғанда, оның ұстазы Конатту Варгезе Малпан шәкірттерімен бірге сонда келді. Ол Митрополитке Маланкара шіркеуінің жамағаты оны өз Митрополиті ретінде қабылдайтынын, ал ол реформалар бастаса, жамағат оны қолдамайтынын кеңес берді. Ол реформаларды оңай жасау мүмкін емес екенін түсінді.

Реформация

Маланкара шіркеуі Исаның ілімдерін, оларға Сент-Томас пен Сент-Бартоломей баяндағандай, және Пешиттаның түпнұсқалық Киелі кітаптарының көшірмелерін сақтап, Сент-Томас пен оның шәкірттері құрған Шығыс Сирия шіркеуінің дәстүрлерін ұстанды. Сент-Адай мен Сент-Маридің ізбасарлары болған олар, өлгендер үшін және оларға дұға ету, иконаларды қадірлеу, жеті құдайлық сыйлыққа және Евхаристиядағы Мәсіхтің нақты қатысуына сенді. Бірақ, 1498 жылдың 20 мамырында Васко да Гаманың жексенбі күні келгенімен жағдай өзгерді. Рим-католик шіркеуінің ілімдері бастапқы нанымдарға енгізілді: өлгендерге және олар үшін дұға ету, иконаларды қадірлеу, дін қызметкерлерінің бойдақ болуы және тағы басқалар. Діни қызметкерлердің бойдақ болуы жаңалық болғандықтан, тіпті рим-католиктер де оны кейінірек қабылдады. Оның пікірінше, Маланкара шіркеуінің көптеген басқа да әдет-ғұрыптары жағымсыз болды. Сондықтан ол және оның достары бұл шіркеуде бұрыннан бар реформация қозғалысының алдына тұрды, оны Абрахам Малпан бастады – шіркеуді Киелі кітап принциптеріне сәйкес, бастапқы түріне қайтару жолы. Өмірінің бар сағатын ол шіркеуін Киелі кітапқа және Абрахам Малпан айтқандай, оның «түпкі тазалығына» жеткізуге арнады. 1856 жылы Англикан миссионерлерімен бірлесіп Коттайямдағы Ескі Сирия семинариясында жұмыс істеп, ол малаялам тілінде дұға кітаптарын басып, таратып, сол кітаптарға Әйгерімге арналған дұғаны қоспады. Малабар халқының тілі – малаялам тілінде қасиетті тағамдар өткізілді, Пешиттаның тілі – Сирия Арамей тілінен бас тартылды, бұл тіл Батыс және Шығыс Сирия шіркеулерінің арамей тілінде сөйлейтін Иса Мәсіхке тікелей байланысын қамтамасыз еткен. Антиохиядағы Патриархпен бірге болғанда, ол одан құлшылық қызметтерінде уағыз айтуды сұрады. Ол Кералаға келгеннен кейін де осы жаңа тәжірибені жалғастырды. Ол дін қызметкерлерін Киелі кітапты оқып, оны қауымдағы қарапайым адамдарға түсіндіруге ынталандырды. Әртүрлі шіркеулерде уағыз айтуға тамил миссионерлеріне рұқсат берді. Ол иконалар мен мүсіндерді қадірлеуге қарсы болды, сондықтан Манаркауд шіркеуінен (Коттайям маңындағы) және Коттайям маңындағы Путупалли шіркеуінен Әйгерімнің мүсінін алып тастады.

Әлеуметтік реформалар

Атанасий сонымен қатар әлеуметтік реформатор болды. Ол қоғамның жағдайын жақсартуға көп еңбек етті. Кейбір мектептер Маланкара шіркеуінің басқаруында болды. Атанасий үкіметке мектептерге гранттың бір бөлігін ынталандыру үшін беруге кеңес берді. Үкімет бұл ұсынысты бекітіп, алпыстан астам мектепке гранттар бөлді.

Қарсылық

Афанасий Дионисий IV-тің рұқсатынсыз Антиохия патриархына барды. Ол британдық миссионерлер ашқан мектепте білім алған. Оның інісі Ибраһим Малпан реформаның көшбасшысы болды. Осының бәріне байланысты, ол Митрополит болып оралғанмен, Маланкара шіркеуінің ішінде наразылықтар туды. Олар кейін Антиохияға өз наразылықтарын жазып жіберді, нәтижесінде Патриарх Матфей Мар Афанасийдің Англикандық үлгіде реформа жасау ниетін жасырғанын түсінді. Сондықтан Патриарх Евьяким Корилос митрополитін Кералаға жіберді. Осыдан бастап Антиохия Сирия Православ шіркеуі митрополит епископты сайлау рәсімінде "тіркелген бағыну шартын" енгізді.

Патшалық жариялау

1852 жылы Чеппату Филиппоз Дионисийдің денсаулығының нашарлауы оның қызметтен кетуіне әкелді. Томас VII (1808–1809) тұсында полковник Маколей 3000 жұлдызды пагода (Пуварахан) сомасын Шығыс Үндістан компаниясының шіркеу қызметін қолдауға арналған мәңгілік инвестициясы ретінде берді; бір жұлдызды пагода монетасының құны қазіргі валюта жүйесінде 3.50 INR-ге баламалы. Осы сомаға толыққанды есептелген "Ваттипанам" пайыздық төлемдерін кешіріп, үкімет кім басшылық ететінін анықтауға тиіс болды. Афанасий 1852 жылдың 30 тамызында Траванкор және Кочин үкіметтерімен Маланкара митрополиті ретінде бекітілді, Чеппату Филиппоз Дионисий денсаулығына байланысты қызметтен кеткеннен кейін. Осының арқасында ол өткен 45 жыл бойы мемлекеттен "Ваттипанам" бойынша жинақталған пайызын алуға мүмкіндік алды. Бұл шіркеудің кейбір мүшелерін наразылыққа түсірді.

Тожжурдағы құлшылыққа бағышталу

1856 жылы Афанасий Оусеф Курилосты Малабар Тәуелсіз Сирия шіркеуінің митрополитіне бекітті.

Қауымдар

Атанасий қауымдарға барып, бірнеше күн тұрып, қауым халқымен кездесетін. Осы кезеңде ол қаржы мәселелерін тиімді басқару үшін лауазымды тұлғаларды тағайындады. Бірақ бұл кейбір мүшелерге ұнамады.

Жарияланымдар

Афанасий шіркеу пайдалануы үшін Коттайямда баспахана құрды. Сол жерде литургия басылып, жарияланды, бірақ әулие Мария және басқа әулиелерге арналған дұғалар алынып тасталды. Бұл бірнеше дін қызметкерін ашуландырды. Митрополитке қарсы болғандар бұл дұғалардың бәрін қамтитын тағы бір кітап шығарды.

Патриархтың келуі

Оның заманында шіркеуде реформалар күш алды. Реформацияға қарсы болған Кунамкуламдық Оусеф Катанар Антиохияға барып, 1865 жылдың 3 сәуірінде Иосиф Дионисий болып бекітілді. Ол елге оралғаннан кейін, Матеус Афанасийге қарсы болғандар Антиохия патриархын шақыруға ұйырды. Халықтың көп бөлігі консервативті болды, ал реформашылдардың саны өте аз болды. Сөйтіп, көпшілік Антиохия патриархының жағына қосылды. Антиохия патриархы Игнатий Патрос III 1875 жылдың маусым айында Кунамкуламға келді. Сапарында ол Стамбул, Лондон және Мадрас қалаларында болды. Осы кезде Матеус Афанасийге қарсы болғандар арасында Афанасийдің діннен шеттетілуі немесе қауымнан қууы мүмкін деген қауесет тарады, бірақ олардың мұндай нәрсе болуы мүмкін емес екенін түсінбеді. Матеус Афанасийдің қауымнан қуылғанын көрсететін ешқандай құжат әлі табылған жоқ. Ыбырайым Малпан мен Матеус Афанасий реформа мәселесінде келіспегендігі туралы әңгімелер болғанымен, Малпан англикандық протестантизм негізіндегі тазалық арқылы қайта жаңғыртуды көздесе, ал Матеус Афанасий бөлініс пен тәуелсіздікке ұмтылды.

Басқа митрополиттермен қарым-қатынасы

Кеппад Филиппос Дионисий ауыр сырқатқа шалдығып, Кеппадта тұрып жатты. Оған күтім жасауға ешкім жоқ еді. Афанасий Кеппадқа барып, оның күтімі үшін жағдай жасады және 1855 жылдың 9 қазанында қайтыс болғанға дейін жақын жердегі қауымдарды аралады. Афанасий оның жаназасын өткізді. Курилос ауырып, Муллантурути шіркеуінде жатты. Ол оны барып көріп, қолдады. Курилос 1874 жылдың 2 қыркүйегінде қайтыс болды.