Кіріспе

Шығыс католик шіркеуі

шіркеу, веб-сайт атауы1 = Ресми жаңалықтар порталы, веб-сайт1 = syromalabarvision.com

Сиро-Малабар шіркеуі, сондай-ақ Сиро-Малабар католик шіркеуі деп белгілі, Үндістанның Керала штатында орналасқан Шығыс католик шіркеуі. Бұл - Святой Престолмен және бүкіл әлемдегі Католик шіркеуімен толық қарым-қатынастағы sui iuris (автономды) жеке шіркеу, Шығыс шіркеулерінің канондары кодексі (CCEO) бойынша өзін-өзі басқару құқығына ие. Бас архиепископ бүкіл шіркеуге төрағалық етеді. Қазіргі бас архиепископ - Рафаэль Тэттил, 2024 жылдың қаңтарынан бері қызмет етеді. Сиро-Малабар епископтар синоды, бас архиепископтың төрағалығымен каноникалық түрде шақырылады және шіркеудің жоғарғы билігін құрайды. Шіркеудің бас архиепископ куриясы Кочи қаласының Какканад ауданында орналасқан. Сиро-Малабар атауы шіркеудің Шығыс Сириялық ғибадат литургиясын қолдануын және Малабарда (қазіргі Керала) пайда болғандығын көрсетеді. Бұл атау Ватиканның ресми құжаттарында он тоғызыншы ғасырдан бері қолданылып келеді. Сиро-Малабар шіркеуі негізінен Үндістанда орналасқан: Кераладағы бес метрополит архиепархия және он суфрагандық епархия, Үндістанның басқа аймақтарында 17 епархия және Үндістаннан тыс жерде төрт епархия бар. Бұл - Сент-Томас христиан қауымдастықтарының ең ірісі, 2011 жылғы Керала штатының халық санағы бойынша Кералада 2,35 миллион адам, ал 2016 жылғы Annuario Pontificio бойынша бүкіл әлемде 4,25 миллион адам тұрады. Бұл Католик шіркеуінің бірлестігіндегі үшінші ірі sui iuris шіркеу және украиндық грек-католик шіркеуінен кейін екінші ірі Шығыс католик шіркеуі. Сиро-Малабар шіркеуінің тарихы бірінші ғасырдағы Үндістандағы апостол Томастың жаңарулық қызметіне дейін жетеді. Үндістандағы ұйымдастырылған христиандық қауымның ең ерте жазбалары 4 ғасырға дейін соқтырады, ол кезде Шығыс Сириялық ғибадат дәстүрінің парсы миссионерлері, кейін Шығыс шіркеуінің мүшелері қазіргі Керала және Шри-Ланкада қоныстанды. Шығыс шіркеуі Никей христиандығы шеңберінде Рим императорлық шіркеуімен 5 ғасырға дейін, Эфес соборына дейін қарым-қатынаста болды, негізінен Христов табиғатындағы және саяси себептердегі айырмашылықтарға байланысты бөлініп кетті. Сиро-Малабар шіркеуі 3 ғасырғы Эдесса, Үлкен Месопотамияға дейін жететін Шығыс Сириялық ғибадаттың бір түрін қолданады. Осылайша, ол литургиясы мен мұрасы бойынша Сирия христиандығының бір бөлігі болып табылады. 1552 жылғы жарылыстан кейін Шығыс шіркеуінің бір бөлігі Римнің Киелі Тақтысымен қарым-қатынасқа түсіп, қазіргі халдейлік католик шіркеуін құрды. 16 ғасырдың соңғы жартысында Малабар шіркеуі халдейлік католиктердің билігінде болды. 1599 жылғы Диампер соборы арқылы халдейлік юрисдикция жойылды және Малабар шіркеуі Гоаның Падроадо латын католик архиепископтығына бағынышты болды. 1653 жылы Падроадо миссионерлерінің жарты ғасырлық басқаруынан кейін жергілікті христиандар көтеріліс ретінде Кунан Крест антына қол қойды. Жауап ретінде папа Александр VII, кармелит миссионерлерінің көмегімен 1662 жылға қарай диссиденттердің көпшілігін Католик шіркеуімен қайта біріктіре алды. Сиро-Малабар шіркеуі Диампер соборында Католик шіркеуімен біріккен және 1655-1663 жылдар аралығында Парамбил Чандидің басшылығымен Киелі Тақпен қайта біріккен Сент-Томас христиандарынан тараған. 17 және 18 ғасырларда Кранганор архиепископиясы Сиро-Малабардың қарамағында болды, бірақ кейіннен ол таратылып, қазіргі Вераполидің латын архиепископиясына біріктірілді. Латын шіркеуінің үстемдігі астында екі ғасырдан астам уақыт өткізгеннен кейін, 1887 жылы папа Леон XIII Сиро-Малабарларды Латын шіркеуінен толық ажыратты (Вераполи архиепископтығы Латын католиктерінің юрисдикциясы ретінде сақталды). Ол Сиро-Малабар үшін екі Апостольдік викариат құрды: Триссур және Чанганессери (алғашқыда Коттаям деп аталды), ал 1896 жылы Ернакулам викариаты да құрылды, ол жергілікті Сиро-Малабар епископтары басқарды. 1923 жылы Сиро-Малабар иерархиясы Ернакуламның басшылығымен митрополит ретінде ұйымдастырылды және біріктірілді, Августин Кандатил шіркеудің бірінші басшысы және архиепискобы болды. Осылайша Сиро-Малабар шіркеуі Католик шіркеуінің құрамындағы дербес sui iuris шіркеуіне айналды. Сиро-Малабарлар католиктер арасында Сент-Томас христиан мұрасы арқылы дәстүрлі индуистік әдет-ғұрыптарды қабылдауда ерекшеленеді. Ғалым және теолог Пласид Подипара Сент-Томас христиан қауымын "мәдениеті бойынша индус, діні бойынша христиан, ғибадаты бойынша шығыс" деп сипаттайды. Шіркеуде негізінен малаялам тілінде сөйлейтін малайлық этносы басым, бірақ Кераладан тыс әртүрлі епархиялардан тамилдер, телугулар және Солтүстік үндістер де бар. Шіркеу мүшелерінің эмиграциясы салдарынан басқа да елдерде, әсіресе Батыс әлемінде тұратын диаспораны қамтамасыз ету үшін епархиялар құрылды. Англия тілінде сөйлейтін елдерде төрт епархия орналасқан: Австралия, Канада, Ұлыбритания және АҚШ. Әйелі Әлфонса шіркеудің алғашқы қанондалған әулиесі, одан кейін Әйелі Куриакос Чавара, Әйелі Эфразия және Әйелі Мариама Трезия. Сиро-Малабар шіркеуі Үндістандағы екі Шығыс католик шіркеуінің бірі болып табылады, екіншісі - 1930 жылы Римнің Киелі Тақтысымен толық қарым-қатынасқа оралған Путенкуур фракциясын ұсынатын Сиро-Маланкара католик шіркеуі.

Кунаннан бұрынғы крест анты

Малабардағы Сент-Томас христиандары 4-ші ғасырдың ортасында Шығыс парсы шіркеуімен байланысқа түскен деп саналады. Сент-Томас христиандары шіркеулік билік үшін Шығыс шіркеуінің патриархы – Католикосқа жүгінді. Таяу Шығыстан келген епископтар шіркеудің рухани басшылары болғанымен, Керала шіркеуінің жалпы басқаруын жергілікті архидиакон жүзеге асырды. Архидиакон – Сент-Томас христиандарының басшысы еді. Шетелдік епископтар көп болған жағдайда да, бүкіл қауым үшін тек бір ғана архидиакон болды. 1597 жылы Ангамалилық Ыбырайым қайтыс болды. Католик португалдық падроадо Гоа архиепискобы Алеишо де Менезес Ангамали архиепископиясын Гоа архиепископиясының қарасты епархиясына төмендетіп, иезуит Франсиско Росты Ангамали епископы етіп тағайындады. Менезес 1599 жылы Диампер синодын өткізіп, Сент-Томас христиандарын Латын шіркеуінің толық бақылауына алды.

Кунанның айқыш анты

Португалиялық падроадоның қатал үстемдігі 1653 жылы Көнеан крест анты деп танылған көтеріліске әкеп соқты. Томас христиандары, соның ішінде туған жердің дін қызметкерлері Кочин қаласының жанындағы Матанчеридегі Әйел Ана шіркеуінде жиналып, крест алдында тұрып, шамдар жағып, Евангелияға адал ант берді: енді ешқашан еуропалық басқа дінбасыны қабылдамаймыз. Көнеан крест антында қолданылған нақты сөздер туралы пікір талас тудырып отыр. Анттың мәтініне қатысты түрлі нұсқалар бар: бірі – ант португалдықтарға қарсы бағытталған, екіншісі – иезуиттерге қарсы, үшіншісі – латын католиктерінің билігіне қарсы екенін айтады.

Кунаннан кейінгі крест анты

Кунан крестінен кейін Сент-Томас христиандарының басшылары Эдаппаллиде бас қосты, онда төрт аға діни қызметкер – Каллиссеридің Анжилимотил Итти Томен Катанары, Куравилангадтың Палливееттил Чанди Катанары, Кадутрутхидің Кадавил Чанди Катанары және Ангамалының Венгур Гиваргезе Катанары – архидиаконның кеңесшілері болып тағайындалды. Томаның бірінші рет шіркеуге қабылданғаннан кейін, осы қабыл алу туралы ақпарат барлық шіркеулерге жеткізілді. Көптеген шіркеулер Тома I-ді өздерінің епископы ретінде қабылдады. Осы кезде португалиялық билік Римнен тікелей араласуды сұрады, сондықтан Папа екі топқа бөлінген кармелит миссионерлерін, дінді таратудан Малабарға, әйгілі Себастиан және Гьяцинт басшылығымен жіберді. Әке Себастиан 1655 жылы алғаш келді және Тома I-мен тікелей сөйлесе бастады. Португалиялықтардың көмегімен Себастиан көптеген адамдардың, әсіресе Палливееттил Чанди, Кадавил Чанди Катанары және Венгур Гиваргезе Катанарының қолдауын алды. Бұл Тома I-нің төрт кеңесшісінің үшеуі еді, олар Себастиан келгенге дейін Кранганор архиепископы Франсиско Гарсия Мендеспен бірге кеткен, деп иезуиттер хабарлады. Қалған отыз екі шіркеу және олардың қауымдары Якобит Сирия христиан шіркеуінің (Маланкара Сирия Православ шіркеуі), Маланкара Православ Сирия шіркеуі, Малабар тәуелсіз Сирия шіркеуі, Мар Тома Сирия шіркеуі және Сиро-Маланкара Католик шіркеуінің пайда болуына негіз болды. Абдал Джалиль Тома I-ді канондық түрде епископ етіп бекітті және оның епископтық тізбегін реттеді. Бұл Сент-Томас христиан қауымындағы тұрақты алғашқы жарылысқа әкелді. Антиохия Сирия Православ шіркеуінің прелаттарының сапарлары содан бері жалғасты және бұл Шығыс Сирия ритуалдық литургиясын Батыс Сирия ритуалымен және Миафизит Христологиясымен байланысты Путенкуттукармен біртіндеп алмастыруға әкелді. Пажаякуттукар фракциясы католиктермен байланыста болды және дәстүрлі Шығыс Сирия (парсы) литургиясын және Диофизит Христологиясын сақтады. Олар сондай-ақ Ромо Сириялықтары немесе Сирия Католиктері деп аталды. Олар бастапқыда Маланкара шіркеуі деген атауды да қолданды. 1687 жылы Палливееттил Чанди қайтыс болғаннан кейін Малабар жағалауындағы Сирия Католиктері Падроадоның қарамағындағы Малабар Апостолдық викариаты мен Кранганор архиепископиясының екіжақты юрисдикциясына ие болды. Сондықтан көптеген діни қызметкерлер мен мирян Рим Папасын жергілікті шіркеудің Халдей Католик ритуалын және иерархиясын қалпына келтіруге, сондай-ақ жергілікті діни қызметкерлерден епископтарды тағайындауға көндіруге тырысты. Өздерінің ұстанымын білдіру үшін Кераланың Сирия Католиктері Джозеф Кариаттил және Пареммаккал Томма Катанары 1778 жылы Римге барды. Олар Еуропада болған кезде Кариаттил Джозеф Катанар Португалияда Кодунгаллур архиепискобы болып тағайындалды. Үйлеріне оралғанда олар Гоада тоқтады, онда Кариаттил ресми түрде қызметке кіріспей қайтыс болды. Қайтыс болғаннан кейін Кариаттил Катанарды Кодунгаллур архиепископтығының әкімшісі етіп тағайындады. Жаңа әкім шіркеу ісін басқарды және штаб-пәтерін Ангамалиде орнатты. 1790 жылы архиепископтық штаб-пәтер Типпу Сұлтанның басқындығынан қашып, Вадаярга көшірілді. Өмірінің соңғы төрт жылында Томма Катанар шіркеу әкімшілігін өзінің Рамапурам шіркеуінен басқарды. Еуропадан келген Латын Католик Кармелит дін қызметкерлері епископтар болып қызмет етті, ал шіркеу Латын Католиктерімен бірге Малабар Апостолдық викариатының (қазіргі Рим Католик Вераполи архиепископтығы) бағынысында болды. 1887 жылы Киелі Тақ жергілікті Сиро-Малабар епископтарының басшылығымен Триссур және Коттайам (кейін Чанганессери) екі Апостолдық викариатты құрды және оларды латындықтардан ажырату үшін шіркеуді "Сиро-Малабар шіркеуі" деп атады. Сиро-Малабар шіркеуі Иракта орналасқан Халдей Католик шіркеуімен және Иракта орналасқан тәуелсіз Ассирийлік Шығыс шіркеуімен, оның ішінде оның архиепископтығы Үндістан Халдей Сирия шіркеуімен бірдей литургияны бөліседі. Сиро-Малабар шіркеуі – Латын шіркеуі мен Украин Грек-Католик шіркеуінен кейін Католик шіркеуіндегі үшінші ірі жеке шіркеу (sui juris). Католик Сент-Томас христиандары (Pazhayakūttukār) 1932 жылдан бастап оларды Кераладағы Сиро-Маланкара Католиктерінен ажырату үшін Сиро-Малабар Католиктері деп аталды. Үндістанның Шығыс Сирия Католик шіркеуінің иерархиясы 1923 жылдың 21 желтоқсанында Августин Кандатилді алғашқы Митрополит және Шіркеу басшысы етіп тағайындап, оны Сиро-Малабар деп атады.

Шығыс сирия литургиясының қалпына келтіруі

Шығыс сирия литургиясында үш анафора бар: қасиетті елшілердің (Мар Аддай және Мар Мари), Мар Теодор Мпашкана және Мар Несториус. Біріншісі – ең көп танымал және кеңінен қолданылады. Екіншісі (үшіншісі бұйрық берілмесе) Адвенттен Пальма жексенбісіне дейін қолданылады. Үшіншісі дәстүрлі түрде Эпифанияда, Әулие Иоанн Крестительдің және грек дәрігерлерінің мерекелерінде қолданылды, олардың екеуі де Ниневиялықтердің жалбарылысының сәрсенбісінде және Маунди бейсенбісінде Эпифания маусымында өтеді. Үшеуі үшін де анафоралық бөлік (Сөз литургиясы) бірдей. 20-шы ғасырдың екінші жартысында литургиялық рәсімдерді жақсырақ түсінуге бағытталған қозғалыс болды. 1957 жылы Папа Пий XII Шығыс сирия тіліндегі бастапқы көздерге сүйенген, жаңартылған Евхаристиялық литургияны бекітті, ал 3 шілде 1962 жылы Әулие Томас мерекесінде Сиро-Малабар Құрбанасын тойлау үшін алғаш рет малаялам тілі енгізілді. Қазіргі уақытта олар Адай мен Маридің құдайлық литургиясын және Теодордың анафорасын көбінесе малаялам тілінде, сирия және ағылшын тілінің ықпалымен өткізеді. Қазіргі Сиро-Малабар литургиясында қолданылып жүрген Мар Аддай мен Мар Мари анафорасынан басқа, Теодор анафорасы және Несториус анафорасы деп аталатын тағы екі анафора бар. Диампер Синодынан кейін қолданыстан шығарылған (көптеген шіркеулер оны 1896 жылға дейін қолданды) Теодор анафорасының 415 жылдан кейін Сиро-Малабар шіркеуінде қайта қолданыла бастауы – маңызды тарихи факті. Бір жағынан, Сиро-Малабар шіркеуі Диампер Синодын қабылдамады. Папа Пий XII 1957 жылы Сиро-Малабар Құрбанасын қалпына келтіру процесінде Теодор мен Несторий анафораларын қалпына келтіруді сұрады. Теодор анафорасының жобасы Орталық литургиялық комитет, Литургиялық зерттеу орталығы, әртүрлі кіші комитеттер және епархиялық литургиялық комиссиялар мұқият зерттегеннен кейін қалпына келтірілді. Дұғаларда заманға сай көптеген өзгерістер енгізілді, бірақ екінші анафораның түпнұсқа мәтініне барынша адал болуға тырысты. Осылайша дайындалған мәтін Сиро-Малабар Синодының шешіміне сәйкес Римге апостолдық тақ мұқтаждығын мойындау үшін жіберілді. Шығыс шіркеулері жөніндегі Конгрегация 2012 жылдың 15 желтоқсанында үш жыл бойы эксперименттік негізде осы анафораны пайдалануға рұқсат берді. Диампер Синодының салдарынан 1599 жылы Үндістандағы латын шіркеуін басқарған иезуиттер Несторийге қатысты барлық мәтіндерді жүйелі түрде өртеп жіберді. Бір жағынан, Сиро-Малабар шіркеуі Теодор анафорасын және Несторий анафорасын қалпына келтіру арқылы Диамбер (Удайампер) Синодын қабылдамады. 1896 жылы Үндістанға апостолдық делегат Ладислаус Залески литургиялық латындылуды одан әрі күшейтті, ол Рим папасының понтификалын сирия тіліне аударуға рұқсат сұрады. Бұл кейбір Малабар прелаттарының таңдауы болды, олар оны Шығыс сириялық және Батыс сириялық понтификалдардан гөрі таңдады. Көптеген Сиро-Малабарлар бөлініп, сол кезде ассириялықтарға қосылды, ал бұл аударманы бекітуді кейінге қалдырды, 1934 жылы Папа Пий XI латындылу енді қолдау көрсетілмеуі керек деп мәлімдеді. Ол латындылған Сиро-Малабар рәсімінің шығыс сипатын қалпына келтіруге бағытталған литургиялық реформа процесін бастады. 2021 жылы Сиро-Малабар католик шіркеуі Евхаристия литургиясы кезінде халыққа қарап тұруды алып тастап, литургиялық мерекелердің біркелкілігін қабылдады. Осыдан кейін, Эрнакулам Аңғамалы архиепархиясында кейбір дін қызметкерлері мен мирян арасында наразылық туды.

Қасиетті деп жариялануға үміткерлер

Әке Эмилиан Веттат CMI

Анықтамалар мен әдебиеттер

АССЕМАНИ, Bibliotheca Orientalis (Рим, 1719–28); DE SOUZA. Orientale Conquistado (2 том, Үндістан қайта басылымы, Examiner Press, Бомбей). Фр. аудармасы Де Глен, Histoire Orientale және т.б. (Брюссель, 1609); DU JARRIC. (Түсіндірме) (PDF). Menachery G (1973) Үндістанның қасиетті Томас христиандық энциклопедиясы, ред. Джордж Менахерри, B. N. K. Press, 2 том, Lib. Cong. Cat. Card. No. 73 905568; B. N. K. Press – (осы христиандардың шығу тегі, дамуы, тарихы, мәдениеті туралы әртүрлі сарапшылардың 70-ке жуық толымды мақалаларын, шамамен 300 фотосуретті қамтиды). 1 том, 1982. 3 том, 2010. Mundadan, A. Mathias. (1984) Үндістандағы христиандық тарих, 1 том, Бангалор, Үндістан: Үндістан шіркеу тарихы қауымдастығы. Podipara, Placid J. (1970) "Томас христиандары". Лондон: Darton, Longman and Tidd, 1970. (Сент-Томас христиандарының толыққанды зерттеуі). Philip, E. M. (1908) Сент-Томас үнділік христиандары (1908; Чанганессери: Mor Adai зерттеу орталығы, 2002). Aprem, Mar. (1977) Үндістандағы Халдейлік Сирия шіркеуі. Trichur, Kerala, Үндістан: Mar Narsai, 1977. Menachery, George (2000) Kodungallur – Үндістандағы христиандықтың алғашқы ошағы, Thrissur: Marthoma Pontifical Shrine. Menachery, George & Snaitang, Dr. Oberland (2012) "Үндістанның христиандық мұрасы". Үндістан шіркеу тарихы қауымдастығы, Dharmaram College, Бангалор. Сент-Томас актілері (Сирия тілінде) MA. Bevan, Лондон, 1897.

Michael Geddes, (1694) Малабар шіркеуінің қысқаша тарихы және Диампер синоды, Лондон. Ред. Проф. Джордж Менахерри, Nazranies, яғни Үнді шіркеу тарихының классикалық еңбектері I, 1998. Puthur, B. (ред.) (2002): Диаметрге дейінгі кезеңдегі Сент-Томас христиан шіркеуінің өмірі мен табиғаты (Кочи, Керала). T. K Velu Pillai, (1940) "Travancore мемлекеттік нұсқаулығы"; 4 том; Trivandrum.

Menachery G (ред.); (1998) "Үнді шіркеу тарихының классикалық еңбектері", 1 том, Nazranies, Ollur, 1998. Menachery, George. Nazraney мұрасының көріністері. SARAS 2005 Ollur. Palackal, Joseph J. Оңтүстік Үндістандағы Сирия ән салт-дәстүрлері. PhD, Этномузыкология, City University of New York, 2005. Joseph, T. K. Малабар христиандары және олардың ежелгі құжаттары. Trivandrum, Үндістан, 1929. Leslie Brown, (1956) Сент-Томас үнділік христиандары. Малабардың ежелгі Сирия шіркеуінің есебі, Кембридж: Cambridge University Press 1956, 1982 (қайта басылым). Thomas P. J; (1932) "Малабардағы римдік сауда орталықтары", Kerala Society Papers II. Marco Polo. (1298) LATHAM, R. (ауд.) "Саяхаттар" Penguin Classics 1958.

Bjorn Landstrom (1964) "Үндістанға ізденіс", Doubleday (баспагер) ағылшын тілінде, Стокгольм. Francis Eluvathingal (ред.), Syro-Malabar шіркеуі Шығыс кодексінен бері, Mary Matha Publications, Trichur, 2003. Francis Eluvathingal, "Шығыс католик заңнамасындағы патриархалды және бас архиепископтық курия CCEO канондары 114–125 негізінде" ORISI, Kottayam, 2009.