Кіріспе

Эндогамды этнос К'нанаялар (сирия тілінен: K'nā'nāya (Canaanite)) – Оңтүстіктер немесе Теккумбагар деп те аталады. Олар осы контексте Солтүстіктер (Ваддаккумбагар) деп белгілі қауымның басқа бір бөлігінен ерекшеленеді. Үндістанда және басқа елдерде шамамен 300 000 К'наная тұрады. К'наная қауымының тамыры сириялық саудагер Томас Кананың (Кнай Тома) басшылығымен Месопотамияның Сасанид Персиясынан яһуди христиандарын (алғашқы сирия христиандарын) Үндістанның Кодунгаллур қаласына 345 жылы көшіруіне дейін жетеді. Бұл қауымның келгені туралы мәліметтер Томас Кананың мыс тақталарында жазылған, ол Кералада 17 ғасырға дейін сақталған. К'нанаялар мен басқа Сент-Томас христиандары арасындағы этникалық айырма 16 ғасырда Үндістанды португалдықтар отарлау кезінде байқалды және Еуропалық отаршылдық дәуірінде де көзге түсті. Бүгінде К'нанаялардың көп бөлігі Сиро-Малабар шіркеуінің (Коттайам архиепархиясы) және Сирия православие шіркеуінің (К'наная архиепископтығы) мүшелері болып табылады. Көптеген К'нанаялар 20 және 21 ғасырларда, көбінесе батысқа қарай, малаялам тілінде сөйлемейтін аймақтарда қоныстанды, қазірдің өзінде Хьюстон (Техас) және Чикаго (Иллинойс) қалаларында, АҚШ-та үлкен экспаттар қауымы тұрып жатыр.

Этимология

К’наная термині К’наи Тома (Томас Кана) есімінен шыққан, ол Әулие Томас христиан дәстүріндегі маңызды тұлға. Бұл термин Томастың сирия тіліндегі K’nā’nāya деген сипатынан туындаған, ол Канаан жеріне сілтеме жасайды, яғни канаандықтарды білдіреді. Архиепископ Франциско Ростың 1603 жылғы MS. ADD. 9853 мәтінінде қауымға қатысты эпитеттің аудармасы “Parcialidad de Thome Cananeo” немесе “Thomas Canaanite Party” деп кездеседі. Сирия тіліндегі бұл форманың қауымға қатысты ең ерте жазбасы 1800 жылдарға дейін сақталып қалған. Кнаная қауымдастығының мүшелері көбінесе Томасты еске түсіре отырып, Кнай немесе Кна деп аталады. Көптеген Кнаная отбасылары, әсіресе Кадутрутхи аймағындағылар, Томастың сипатынан туындаған Кинан тегін сақтайды. Бұл отбасылардың әйелдері терминнің гендерлік формаларын сақтайды, мысалы, Кинати Анна, Кинати Мариам сияқты. Сонымен қатар, Удайампероор қаласы мен айналасындағы аймақтарда Кнанаялардың бұрынғы қоныс жерлері сақталған, олар Кинанпарамбу және Кинаканну сияқты атаулармен куәландырылған. Томаның сипатының нақты шығу тегі белгісіз. Ол Канаан жеріне немесе оның атымен аталған Кана қаласына сілтеме жасауы мүмкін. Сонымен қатар, бұл сирия тіліндегі "саудагер" (малаялам тілінде Кнайил) сөзінің бұрмалануы болуы да мүмкін. Томас Керала дәстүрлерінде Кнай Тома және оның туындылары – Кинан мен Кйнай деп кеңінен танымал. Ғалым доктор Джейкоб Коллапарабиль "Кана" формасының 18 ғасырдағы еуропалық ғалымдардың Малабар халқының әдебиеттерінде және күнделікті тілінде кездесетін малаялам тіліндегі Кнай сөзіне негізделген бұрмаланған форма екенін айтады. Бұл Персиядағы Бет-Арамейдегі Кинай христиан қауымына сілтеме болуы мүмкін, ол сириялық христиандықтың тарихи орталығы. Кнанаялар малаялам тілінде Текумбагар деп те аталады; бұл әдетте ағылшын тіліне "Оңтүстікке қарайтын" немесе кейде "Оңтүстік" немесе "Судхист" деп аударылады. Бұл олардың және басқа Әулие Томас христиандары арасындағы тарихи географиялық бөлініске сілтеме жасайды, олар осы контексте Вадакумбагар немесе "Солтүстікке қарайтын" деп танылады.

Шығуы мен дәстүрі

Үндістан христиан қауымының бөлінуіне қатысты ең алғашқы толық жазба деректер 16 ғасырға дейін сақталып қалған. Сент-Томас христиандық дәстүрі бұл бөліністі географиялық және этникалық ерекшеліктер бойынша сипаттайды. Яғни, жергілікті Сент-Томас христиандары бастапқыда Чера империясының астанасы Кранганор қаласының солтүстік жағында қоныстанған, ал Таяу Шығыстан келген Кнаная мигранттары оңтүстік жағында қоныс тепкен. Бұл жағдай кейіннен «Солтүстік» және «Оңтүстік» деген атаулардың пайда болуына әкелді. Томас христиандығының көрнекті ғалымы доктор Пласид Дж. Подипара осы бөлініс туралы былай деп жазған:

«Томас христиандары елші Әулие Томасты өз шіркеулерінің негізін қалаушы деп есептейді. Әулие Томасқа бірінші болып сенгендер жергіліктіктердің дінге өтуі және шетелден келген христиандық қоныстану (көші-қон) арқылы күшейді. IV ғасырдағы қоныстанумен байланысты оңтүстік деп аталатын топтардың пайда болу тарихы жатыр». Доктор Пласид Дж. Подипара (1971)

Керала аймағында, оның ішінде индуист топтарында да қауымдардың бағыт бойынша бөлінуі жиі кездеседі. Ұқсас солтүстік-оңтүстік бөлінісі Найрлар арасында да байқалады және бұл аймақтағы ертедегі брахман қоныстарында да болғандығы көрінеді. Сент-Томас христиандары осы ерекшелікті брахмандардан қабылдаған болуы мүмкін.

Қаналық Томаның келуі

Көпшілікті құрайтын Сент-Томас христиандары мен азшылықты құрайтын Кнанаялар арасындағы тарихи негіздеме, 72 еврей-христиан иммигрант отбасылар тобының жетекшісі, епископ Ураха Мар Яусеф және Месопотамиядан келген дін қызметкерлері төртінші ғасырда Үндістанның Кранганор қаласында қоныстанған Сириялық саудагер Тома Кананың тұлғасына байланысты. (Кейбір деректер бұл оқиғаларды тоғызыншы ғасырда болған деп санайды). Бұл осы уақытқа дейін Шығыс Сирия христиандарының Үндістанға тарихи көшіп-қонуын көрсетеді, бұл өңірдің Шығыс шіркеуімен қарым-қатынасын орнатты. Бұл тарихтың дәстүрлі жазбаларында Кнаная – Каналық Томастың және оның ізбасарларының ұрпақтары, ал Нортистер – ғасырлар бұрын елші Томастың қайта құрған жергілікті христиан қауымынан тараған. Христиан шіркеуінің Оксфорд тарихында бұл бөлім туралы былай делінген: "Уақыт өте келе, Кнайл Томманы (Канаи) ертіп келген қоныстанушылардың ұрпақтары болған ең ерекше қауымдардың яһуди мәсіхшілері "Оңтүстікшілер" (Теккумбхагар) деп аталды. Олар өздері мен "Солтүстікшілер" (Ваттаккумбхагар) арасында айырмашылық жасады. "Солтүстікшілер" болса, елдегі ең көне христиандардан, яғни елші Томаның өзі Мәсіхке сендіргендерден туысқанын айтады. Олар бұрыннан Кодунгаллурдың солтүстік бөлігінде өмір сүрген. Олар Бабыл мен Месопотамиядан келген жаңадан келгендердің Сасани Персияның аймақтарына келгеніне дейін сол жерде болған". Оңтүстік Азия зерттеулерінің тарихшысы доктор Роберт Э. Фрайкенберг (2008) Тома Кананың келуіне қатысты мәліметтер ежелгі әндерде де, жергілікті индус билеушісі өзінің ізбасарларына берген Тома Кананың мыс тақталарында да кездеседі. Бұл тақташалар Томаның ізбасарларына Чера патшасы Чераман Перумальдан 72 әлеуметтік, экономикалық және діни құқық берді. Тақташалар Кералада португалдықтардың колонизациясы кезінде, XVII ғасырдың басында болған, бірақ португалдықтардың билігі кезінде жоғалған. Архиепископ Фрэнсис Рос өзінің 1604 жылғы есебінде М. С. АДД 9853 деп жазған, тақташаларды Францискан ордені Португалияға әкеткен. Кнанаялар тақташаларды Тома Кананың миссиясынан шыққандықтарының дәлелі ретінде қолданады. 1601 жылы сириялық христиан діни қызметкері Итимани мен 1758 жылы француз индулогы Абрахам Анкетил Дюперрон аударған тоғызыншы ғасырдағы Коллам сириялық тақташаларының аудармалары төртінші тақташада Кнай Томаның келуі туралы қысқаша айтылғанын атап көрсетеді. Бұл – Чераман Перумалдың христиандарға берген бұрынғы құқықтары туралы жазба деп есептеледі. Алайда сол кездегі төртінші тақтада бұл тармақ жоқ және ол кейінірек жасалған көшірме деп саналады. Ерте христиан тарихын зерттеуші Иставан Перквел бір кездері Колламның сириялық тақталары мен Тома Кананың тақталары біріктірілген грант ретінде қайта оюланған деп болжайды.

Яһуди-христиандық тегі

Кнаная дәстүрі бойынша, Тома Каннамен бірге келген Сирия христиандары яһуди мәсіхшілері болған. Қоғамдық ғалымдар бұл дәстүрдің тарихилығын Месопотамиядағы яһуди-христиандық тайпалардың Шығыс шіркеуінің маңызды бөлігі болғанын атап көрсетеді. Др. Якоб Коллапарабиль Месопотамияның оңтүстігіндегі (қазіргі Ирак) яһуди мәсіхшілерінің, тіпті Сирия христиандығына өткеннен кейін де, өздерінің яһуди тегін сақтауда ең жақтас болғанын айтады. Коллапарабиль Княнаяның тарихи ендогамдық практикасының Месопотамиядағы яһуди мәсіхшілерінің ендогамдық сипатының жалғасы екенін көрсетеді. Сонымен қатар, ғалымдар аймақтағы яһуди және христиан саудагерлерінің Арабия теңізі арқылы Кераламен сауда жасағанын айтады. Қоғамдық ғалымдар олардың мәдениетін яһуди-христиандық мұраларының куәсі ретінде келтіреді, әсіресе 17 ғасырда пальма жапырақтарына жазылған халық әндері. Көптеген тарихи әндер көшіп келгендердің яһуди тегінен екенін көрсетеді, мысалы, «Налор Оросилам» (Жақсы Иерусалим) әнінде олар Үндістанға аттанғандары алдында еврей пайғамбары Езраның қабірінде дұға еткендігі айтылады. Др. П.М. Юссей, Др. Нэтан Кац, Др. Шалва Вейл және Др. Офира Гамлиел сияқты ғалымдар Княнаяның Үндістанның Кочин яһудилерімен керемет мәдени ұқсастықтарын сақтайтынын атап өтті, бұл екі қауым арасындағы тарихи мәдени байланыстарды көрсетеді.

Екі әйел туралы аңыз

Колониялық дәуірде жазылған көптеген басқа нұсқаларда Кананың Томасының екі әйелі немесе серіктесі болған, олардың бірі – ендогамдық оңтүстікшілдердің ата-тегі, көбінесе сириялық әйел деп сипатталса, екіншісі – солтүстікшілдердің ата-тегі, көбінесе жергілікті Сент-Томас христиан әйелі деп сипатталған. Әрбір әйелдің мәртебесі туралы тарихи дәстүрлер қалыптасты, және әр қауым өз тобының басымдығын дәлелдеу үшін осы дәстүрлердің әртүрлі нұсқаларын пайдаланды. Бұл нұсқалар апокрифтік деп есептеледі және қазіргі солтүстікшіл және оңтүстікшіл ғалымдары арасында мойындалмайды. Орта ғасырлық Үндістан тарихшысы және солтүстікшіл дін қызметкері Пиус Малекандатил екі әйел туралы аңыздың Таяу Шығыстан келген Кнаная мигранттары мен жергілікті Сент-Томас христиандары арасындағы бәсекелестіктің нәтижесі екенін айтады. Малекандатилдің пікірінше, бұл оқиға орта ғасырларда христиандардың екі этникалық тобының бір-біріне үстемдік ету ниетінен туындаған.

Кейінгі отаршылдық дәуір

18 ғасырдың басында (1720 ж.) сириялық якобит Катаннар Кадутрутхидан Фр. Матью Ветикутель Малабар шіркеуінің тарихын сирия тілінде қысқаша жазды, ол бүгінде Лейден академиясы кітапханасында MS 1213 ретінде сақталады. 16-17 ғасырлардағы еуропалық дереккөздердегі бұрынғы жазбалармен салыстырғанда, Фр. Матьюдің еңбегі – Индияға жолданған әртүрлі ежелгі христиандық миссиялардың, мысалы, Әулие Тома елшісінің, Тома Канналықтың және епископтар Мар Сабор мен Мар Проттың тарихи дәстүрлерін алғаш рет жариялаған туған жерлік еңбек. Әкесі Ветикутельдің айтуынша, Сент-Томас христиандары ұзақ уақыт бойы дін қызметкерлері мен пресвитерлерінен айырылған. Шығыс Католикосы Үндістандағы шіркеудің жағдайын зерттеу үшін Томасты жіберген. Томас қайтып келген соң, Сент-Томас христиандары туралы хабарлағаннан кейін, Католикос Томасқа, Ураха Мар Йосефке (Эдесса митрополиті), пресвитерлер мен диакондарға, сондай-ақ Иерусалим, Бағдат және Ниневия қалаларынан келген ерлер мен әйелдерге Үндістанға сапар жасауға бұйрық берді. 345 жылы келгендер жергілікті Сент-Томас христиандарымен кездесіп, кейін Малабар патшасына жүгінді. Олар патшадан жер және мыс табақтар түрінде жеңілдіктер алды. Содан кейін Кранганорда қала мен шіркеу салынды, оның маңында 472 үй салынды, онда көшіп келгендер мен жергілікті Сент-Томас христиандары екі бөлек жақта қоныстанды. 18 ғасырдың соңында Сирия католиктері Кераладағы Рим католик дін қызметкерлері тарапынан көптеген зұлымдықтарға ұшырады. Жергілікті дін қызметкерлері мен Рим шіркеуі арасындағы шиеленіс 1774 жылы латын иерархиясы Эдаппаллидің солтүстікшіл Катаннарын (сириялық дін қызметкері) жалған айыппен монах ұрлады деген сылтаумен түрмеге қамап, аштықтан өлтірген кезде шегіне жетті. Осыдан кейін Малабар шіркеуінің бас ассамблеясы Рим папасымен кездесу үшін делегация жіберуді бастады, олар өздерінің наразылықтарын білдіруге және жергілікті Сирия католик иерархының тағайындалуын сұрауға тырысты. Оусеп Кариаттил мен Томман Пареммаккал катаннары сапарды жүзеге асыруға тағайындалды. Сапарға Княная қауымының «тархан» немесе салық жинаушысы Путтахил Ити Курувилла да қолдау көрсетті. Путтахил делегацияға 30 000 чакрам (индиялық валюта) сыйға тартты, олардың Римге сапары Неендур ауылындағы үйінен басталды. Неендордан делегация Путтахилдің қайығымен Үндістанның оңтүстік шетіне – Колачелге барды, содан кейін олар Үндістаннан кетті. Делегация әр ұлттан бір баладан алып, оларды Римдегі Пропаганда колледжіне қабылдауға жіберді, Княная қауымынан Чако Малайил мен Нортист қауымынан Мату Палаккал.

Қазіргі заман

XIX ғасырдың соңында Британдық Үндістандағы әлеуметтік өзгерістер Сент-Томас христиандарының байлығы мен әлеуметтік қуатын арттырды. Бұл әлеуметтік өзгеріс қоғамдастық ішіндегі ішкі дауларды, соның ішінде Оңтүстік-Солтүстік бөлінісін күшейтті. Осы кезеңде княнаялар өздерінің ерекшелігі мен тәуелсіздігін нығайтып, өз қауымдары үшін жаңа мүмкіндіктерді іздеді. Олар 1910 және 1911 жылдары құрылған Маланкара және католик шіркеулері үшін княнаялық епархиялар құруға ұмтылды. Басқа Сент-Томас христиандары сияқты, көптеген княнаялар ХХ ғасырдан бері Керала мен Үндістаннан көшіп кетті. Княнаялардың ең ірі диаспорасы Чикаго қаласында орналасқан. Бұл қауым 1950-ші жылдары бірқатар княнаялар мен Кераланың басқа да тумаларының университет студенттері ретінде осы аймаққа көшіп келуімен қалыптасты. 1965 жылдан кейін олардың саны одан да арта түсті. Көшпендер әлеуметтік шараларға жүйелі түрде жиналатын, ал 1970-ші жылдары католиктер, басқа христиан шіркеулерінің мүшелері және индуистер үшін ұйымдар құрылды. 1980-ші жылдары түрлі Үндістан католик шіркеулері Чикагоға капелландықтар жіберді, ал 1983 жылы Коттайам епископы княная католиктеріне арнайы қызмет ету үшін капелланды жіберді.

Дін

Кераланың сириялық христиандары тарихи түрде Шығыс шіркеуінің құрамындағы провинция ретінде ұйымдастырылған, Шығыс сириялық литургиялық дәстүрін ұстанған. 17 ғасырғы Кунан Кресіне берген анттан кейін Кнаная және Нортист топтары іштен Пажаякур (католик) және Путенкур (якобит) фракцияларына бөлінді. Путенкур фракциясы Сириядағы Батыс сириялық литургиялық дәстүрін ұстанатын Сирия Православ шіркеуімен байланыс орнатты. Пажаякур фракциясы Шығыс сириялық литургиялық дәстүрін сақтап, 1887 жылы Католик шіркеуі оны Sui Juris мәртебесіне көтерді. Бұл қазіргі дербес Шығыс Католик шіркеуі, Сиро-Малабар шіркеуі деп аталды. 19 ғасырдың соңынан бастап, Якобит және Католик Кнанаялары өз дін аясында жеке епархиялар құру үшін күш-жігер жұмсады. 1910 жылы Сирия Православ шіркеуі Чингаванамда орналасқан, Сирия Православ Патриархы Антиохияға тікелей бағынатын Маланкара Сирия Кнаная архиепископиясын құрды. Келесі жылы Католик шіркеуі Коттаямда Кнаная Католик архиепархиясын құрды, ол Сиро-Малабар Католик архиепархиясы ретінде танылды.

Мәдениет

Кнаная қауымының мәдениеті сириялық христиан, яһуди және үнді дәстүрлерінің қосындысынан құралған. Яһуди ғалымдарының бірнеше салыстырмалы зерттеулері Кнанаялардың Кераладағы Кочин яһудилеріне ұқсас ерекше әдет-ғұрыптарын сақтайтынын көрсетті. Бұл мәдени байланыстар көбінесе халық әндері мен дәстүрлерінде көрінеді, бұл Кнанаялардың яһуди-христиандық тегін көрсетеді. Яһуди ғалымдары бұл екі қауым арасындағы тарихи мәдени қарым-қатынастарды көрсететінін атап өтеді. Кочин яһуди мәдениеті мен тарихын зерттеген П. М. Юссей мәдени ұқсастықтар туралы былай дейді: "Керала халқының әдемі әлемінде, байқаушы адам екі кішкентай қауым – Кочин яһудилері мен Кнанит христиандары арасындағы көзге түсетін ұқсастықтарға қызығады. Олардың ешқайсысы да бұл жердің тумасы емес, бірақ осы құнарлы жерде тамыр жайып, ұзақ жылдар бойы гүлдегеннен кейін, олардың түстері мен бейнесі бірігіп кеткен. Кнанаялар яһуди тегінен екенін мәлімдегенде, бұл ұқсастықтар маңызға ие."

Кнанаялар мен басқа Сент-Томас христиандары арасындағы мәдени айырмашылықты Керала сириялық католиктерінің рухани басшысы доктор Джозеф Кариаттил атап өтті. "Noticias do Reyno do Malabar" (1782) атты еңбегінде ол екі қауым арасындағы келесі мәдени ерекшелікті білдірді:

"Аталған Сент-Томас христиандарының арасында 25 немесе 30 мың адамнан тұратын шағын топ "Thequempavar" деп аталады. Олар бір ғибадаттағы христиандар болғанымен, әлі де бұрынғы пұтқа табынушылардың тегін сақтап, олардың кітаптарында да, римдіктерде де кездеспейтін, әсіресе үйлену тойларындағы көптеген рәсімдерді орындайды. Ал қалған көпшілігі "Badequanpavar" деп аталады."

Индуистік жыршылар әндері

Тарихи тұрғыдан алғанда, панандар деп аталатын бардтар Кераладағы ақсүйек касталардың үйлеріне барып, батырлық кейіпкерлердің әндерін, сондай-ақ аңыз оқиғаларды шырқады. Осылай жасағаннан кейін, панандықтар өздерінің өнері үшін бетел жапырақтары және басқа да қайырымдылық көмек түрінде материалдық сыйлық түрінде ақы алады. Панандар княняздардың үйлеріне барып, олардың тарихы мен мұрасы туралы ән айтады. Панандар әсіресе Чераман Перумалдың тұсында Томастың өмірінен бір оқиғаны жырлайды. Бұл оқиға Тируваранка Панан деп аталатын бардтардың көшбасшысының көзқарасынан баяндалады. Әңгіме мазмұны Томас Каннаның Тируваранкаға Эжатунадуға (Шри-Ланка) барып, төрт кастадан – ағаш ұсталары, теміршілер, алтын шеберлері және балқымашылардан – әлеуметтік дәстүрлерін бұзғандықтан тастап кеткен Кранганорға оралуларын сұрау тапсырмасын беруімен байланысты. Төрт каста бастапқыда Кранганорға оралуға тартынды, бірақ Тируваранка оларға Томастың алтын таяғын көрсеткенде, оны жақсы ниеттің белгісі ретінде саяхатына алуға рұқсат еткенін айтты. Таяқты көргеннен кейін төрт каста қанағаттанды және өздерінің әшекейлерін алып тастап, Томас Каннаға алтын тәж жасап, Кранганорға оралғанда оған сыйға тартты. Тәжді киіп, Томас пен Тируваранка Чераман Перумалмен кездеседі, ол олардың миссиясының сәттілігіне қуанып, Томас Каннаға жеңілдіктер береді. Әннің қалған бөлігінде Томаске берілген жеті жүз екі жеңілдік туралы айтылады.

Халықтық дәстүрлер

1524 жылы Каликут Замориндері мен Кочин Корольдігі арасындағы шайқаста Краганордың өртелуінен кейін, Кочин яһудилері мен Кнанаяның үйлері мен ғибадатханалары қирады. Кнаная халқы осы оқиғаны еске алу үшін ата-бабаларының жерінен бір жұдырық топырақ алып, естелік ретінде сақтап келді. Осыдан бастап, қыз күйеуіне барып тұрмыс құрғанда, жаңа киімінің бауын үйінен алынған бір қысым күлмен байлау салты қалыптасты. Осы себепті, кейбір адамдар Кнанаяларды "Charam kettikal", яғни күлден түйін жасаушылар деп атайды. Кочин яһудилері де бұрынғы ғибадатханалары тұрған жерден топырақ алып сақтау салтын ұстанды. Краганордың өртелуі екі қауым үшін де маңызды және ауыр оқиға болды, олардың тарихы мен әндерінде орын алды.

Кнаная және Кочин яһудилері Ескі өсиеттегі кейіпкерлер мен оқиғаларға негізделген халықтық дәстүрлерін сақтайды. Екі топ та Жозефті ерекше құрметтейді: Кнанаялар "Poorva Yousepintae Vattakali" ("Ескі Жозефтің дөңгелек биі") деп аталатын дөңгелек би орындайды, ал Кочин яһудилері Жозефті мақтан тұтатын әндер айтады. Кнаная және Кочин яһудилері Ескі өсиетке негізделген әндеріне, әңгімелеріне және дәстүрлеріне жергілікті ерекшелік қосады. Мысалы, Кнаная халық әнінде Тобиас тойында Кералаға тән заттардың болғаны айтылады, ал Кочин яһудилерінің халық әнінде Рут Малаяли қызы немесе Кочин яһуди келіні сияқты киініп, әсемделгені суреттеледі. Кнаная және Кочин яһудилері үшін мұндай толықтырулар Киелі кітап оқиғаларын олардың қазіргі өмірімен байланыстырады.

Құтқарылу мейрамының дәстүрлері

Құтқарылу мейрамының дәстүрі немесе Песах әр қасиетті бейсенбіде Княная отбасыларында тойланады. Қасиетті бейсенбі күні кешке ашытқысыз ұнмен Песах аппам немесе Песах наны жасалады, сондай-ақ сүт пен құрмадан жасалған тәтті сусын – Песах пал дайындалады (кейбір отбасыларда банан да осы дәстүрге қосылады). Песах аппамның алғашқы тобы пальма жегіштермен (Palm Sunday-ден) крест пішінде безендіріліп, баталанады, ал Песах сүті де осы әшекеймен безендіріледі. Алғашқы топ ең қасиетті деп есептеледі және тек отбасы мүшелеріне ғана беріледі. Рәсім бойынша, отбасы үйде жиналады, үйдің әкесі немесе әдесі нан мен сүтке бата береді, дұға оқиды және көбінесе Киелі кітаптан бір үзінді оқиды. Содан кейін ол нан, банан және сүтті бөліп, отбасы мүшелеріне таратады, бірінші кезекте үйдің ер адамдарына береді. Дәстүр бойынша, той аяқталғаннан кейін рәсімде қолданылған қалдықтар Леуіліктер кітабының ережелеріне және осы рәсімнің қасиеттілігіне сәйкес өртеліп жіберіледі. Сондай-ақ, осы процесте қолданылатын барлық ыдыстар мен құрал-жабдықтар жаңа немесе салтанатты түрде жуылады. Песах ірі Сент-Томас христиан қауымының үйлерінде де тұрақты түрде тойланады, бірақ қолданылу ауқымы нақты дінге және аймаққа байланысты өзгеруі мүмкін. Нан мен өнімдердің түріне, сондай-ақ арнайы рәсімдерге қарай да айырмашылықтар болады. Егер отбасы қайтыс болғаннан кейін күйіп-жанып жүрсе, Песах наны олардың үйіне емес, сыриялық христиан көршілері әкеледі.

Той дәстүрлері

Княнаялар өздерінің мәдениетін сақтап қалуға көмектескен ерекше үйлену дәстүрлерін және әдет-ғұрыптарын сақтайды. Бұл дәстүрлер – яһуди-христиандық, сириялық және үнді әдет-ғұрыптарының үйлесімі, Княнаялардың шығу тегін және Үндістанда азшылық қауым ретінде өткен ғасырларды көрсетеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Княнаядағы үйлену тойлары бірнеше күнге созылған, көптеген рәсімдер үйде өткізілген. Қазіргі кезде бұл рәсімдер үш күнге созылады және үйлену салт-дәстүрлерін құдалық, күйеу жігіт, қалыңдық, қабылдау және әртүрлі рәсімдерге бөлуге болады. Бұл рәсімдер Княнаяға тән көптеген ежелгі әндермен бірге өтеді. Отухальянам немесе құдалық рәсімдеріне Каипидутам, яки «қол ұстасу» жатады. Бұл болашақ күйеу жігіт пен қалыңдық, сондай-ақ олардың әкелерінің ағалары мен апаларының қатысуымен жасалған алғашқы келісім және үйлену туралы уағдаласу. Ағалар дін қызметкерінің куәлігінде шіркеуде келіннің қолын ұстап, қол алысады. Бұл ағалардың және туыстардың қарым-қатынасқа қолдауы мен инвестициясын білдіреді. Аналық ағалар мен апалар пандалдың тіректерін орнату кезінде келісімге келіп, үйлену тойы үшін уақытша шатырды тұрғызады. Әр тараптың ағалары қол жуу үшін бір-біріне kindy, яки су ыдысын ұсынады. Сондай-ақ, қалыңдықтың анасының ағасы қалыңдыққа сыйлықты күйеу жігіттің ағасына табыс етеді, олар Исаның бейнесі ретінде жанып тұрған шамның алдында тізе бүгіп, құрбандық тақтасының алдында тұрғандай дұға етеді. Үйлену тойынан бір күн бұрын күйеу жігіт пен қалыңдық әр үйлерінде рәсімдерге қатысады. Күйеу жігіттің рәсімі «Антам Чартал», қазір көбінесе Чандам Чартал деп аталады. Бұл ат ер адамның бос өмірінің соңғы күнін білдіреді, сонымен қатар оны әдемілеуге көмектеседі. Ауылдың шаштаразшысы пандалға келіп, күйеу жігітті үш рет қырқып алуға рұқсат сұрайды. Рұқсат алғаннан кейін, шаштараз салтанатты түрде қырқып алады (тарихи тұрғыдан алғанда, бұл оның алғашқы қырқылуы), содан кейін оны май жағып, шомылуға шығарады, ал жиналғандар ежелгі әндерді айтады. Қалыңдықтың рәсімі – «Мыланчи Идель», яки «хенна рәсімі». Қалыңдықтың алақандары, аяқтары және тырнақтары әкесінің апалары арнайы жасыл хеннамен боялады. Осындай рәсімдер Таяу Шығыста, Солтүстік Африкада және Үндістанда әртүрлі этникалық топтарда кездеседі; Княнаялар бұл рәсімге Киелі кітаптағы Еваның түпкі күнәсін еске түсіріп, Киелі кітап мағынасын береді. Ева білім ағашына аяқтарымен барып, тыйым салынған жемісін алақандарымен жұлып алғандықтан, келіннің аяқтары мен алақандары Еваның түпкі күнәсінен тазарту үшін хеннамен боялады. Апалар содан кейін келіннің киім ауыстырып, жуынуына көмектеседі. Осы рәсімнен кейін қалыңдық пен күйеу жігіт пандалға Ичкапад (тәмділік беру) рәсіміне оралады, онда қалыңдық пен күйеу жігітке әке туыстары (ағалары мен інілері бастап) қоңыр қант қосылған ақ күріш пудингін береді. Үйлену тойына шіркеуге кірмес бұрын, қалыңдықтар ата-аналары мен ақсақалдарымен Стути («Тыныштық батасы») үшін сәлемдеседі, онда олар өз отбасынан бата алады. Бұл Жаратылыс кітабында Сараның әкесінен бата алғаны туралы айтылған. Күйеу жігіт пен қалыңдық шіркеуде Киелі кітапқа ант береді. Олар сақиналар алмастырады және күйеу жігіт келіннің мойнына тали байлайды. Сондай-ақ, ол қабылдау кезінде киетін «мантракоди» деп аталатын жібек сарыны сыйлайды. Тали байлауға қолданылатын жіп мантракодиден алынады. Үйлену рәсімінің соңында дін қызметкерлері мен қауым «Бар Мариам» («Марияның ұлы») әнін айтады, бұл «паралитургиялық» сириялық ән Исаның өміріндегі оқиғаларға сілтеме жасайды. Әннен кейін дін қызметкерлері жаңадан үйленгендерді рәсімді аяқтау үшін қасиетті сумен баталайды. Той кешінде бірнеше дәстүрлер бар. Тойдан кейін жиналғандар мерекелік музыка мен «Нада Вилли» деп аталатын ерекше ырымдық қуанышпен қабылдау орнына үлкен шерумен барады. Соңында күйеу жігіт пен қалыңдықты ағалары есікке дейін көтеріп әкеледі. Қабылдау пандалында күйеу жігіттің анасы Nellum Neerum («Қош келдіңіз») әнін айтып, жас жұбайларды салтанатты түрде қарсы алады. Анасы екі жұбайдың маңдайына құрма жапырағының ылғал бөлігімен айқыш белгісін жасайды. Ерлі-зайыптылар үшін арнаулы орындықтар дайындалады. Бұл орындықтар ерлі-зайыптылардың қиындықтары мен баталарын бейнелейтін жүн мен ақ бәтес парақтарымен жабылады. Кейін келіннің анасы екі қолын жұптың басына қойып, «Важу Пидутам» (ананың батасы) береді, ал барлық әйелдер «Важвенна Важву» әнін айтады. Ананың батасынан кейін туыстар сыйлықтарды Kacha Thazhukal («Сыйлық беру») арқылы табыс етеді. Алғашқы сыйлық – қалыңдықтың отбасына берілген жаңа киім; отбасы мүшелері содан кейін алтын әшекейлерін алып, жаңа үйленгендерге береді. Содан кейін сүт пен жеміс ұсынылады, оны жұбайлар бір стақаннан ішеді. Қабылдаудан кейін Adachu Thura (Қалыңдық бөлмесінің рәсімі) болады, онда қалыңдықтың анасы күйеу жігітке арнайы тәттілер мен тағамдар әкеледі. Жұбайлар, олардың ағалары мен достары қалыңдық бөлмесіне кіреді, онда қалыңдықтың анасы күйеу жігітке ыдыстар мен әшекейлерді уәделейді. Содан кейін олар бөлмеден шығып, жұбайлар маймен майланып, шомылады. Олар жаңа киім киіп, жиналғандармен бірге тамақтанады. Әр қадамға арнайы әндер сүйемелдейді. Содан кейін күйеу жігіттің отбасы қалыңдықтың отбасына vazhipokala сыйлықтарын береді, олар үйге қайту жолынан ләззат алу үшін. Тағы бір әртүрлі дәстүр – Margam Kali («Томас апостолдың жолы»), дәстүрлі Томас христиандық биі. Би және оны сүйемелдейтін әндер Томас пен оның Үндістанға жасаған миссиясының оқиғасын қайтадан баяндайды.

Тағам

Княняйялар бірнеше ерекше тағамдар дайындайды. Пиди – жүкті әйелдерді босануға үйге жіберген кезде және басқа да жағдайларда дәстүрлі түрде жасалатын күріштен жасалған шар тәрізді тағам. Венпачор – үйлену тойы қарсаңында Чандам Чартал және Миланчи Идель рәсімдері үшін дайындалатын ақ күріштен жасалған тәтті тағам. Княняйялардың ұнататын, бірақ бүкіл Керала қауымы жейтін нанға негізделген тағамдар мен жеңіл тамақтар: Ачаппам, Кужалаппам, Авалосунда және Чурутт. Княняйялар тарихи түрде екі банан жапырағын бір-бірінің үстіне қойып тамақтанған. Халықтық дәстүрге сәйкес, бұл қауымға берілген патшалық құқық болған. Бүгінде Княняйялар осыны банан жапырағының сол жағын екіге бүктеу арқылы көрсетеді. Княняйялар бірге тамақ ішкенде, достық белгісі ретінде бір банан жапырағынан жейтін. Католик және православие Княняйялары бірге тамақтанғанда, жапырақтың сол және оң жағынан жейтін, осылайша олардың діни көзқарастарына қарамастан, біріккен этникалық қауымның бір бөлігі екенін көрсететін.

Киім және әшекейлер

Княная әйелдері тарихи түрде диаметрі бір дюйм болатын, доп тәрізді және кішкене дөңгелек басы бар алтын сырғаларды киген, олар Меккамотирам немесе Кунукку деп аталады. Осындай сырғаларды солтүстікшіл Сент-Томас христиандары да тағады. Оңтүстік және солтүстік әйелдерінің екеуі де шатта мунду деп аталатын ерекше сари киеді. Бұл шатта – өрнекпен тігілген ақ блузка және мунду киімі. Мунду – белден төмен киілетін ұзын ақ мата, оның құрамында 15-21 жиырылған қат бар, олар тамақ жапырағын еске түсіретіндей жаңғақты пішінде артқы жамбасты жабады. Княная еркектері бас киім ретінде ақ шаль киген және белдеріне ақ мата ораған. Екеуі де Njettum Valum Ittu Kettuka деп аталатын ерекше тәсілмен байланған.

Билеу

Кнаная халқы Маргамкали, яки апостол Томаның "жолы" деп аталатын ерекше дөңгелек биді сақтайды. Маргамкали дәстүрлі түрде ерлер биі болып табылады, онда он екі биші, яғни он екі апостол, Исаны бейнелейтін қола шамның айналасында дөңгелек құрып билейді. Би апокрифтік үшінші ғасырлық "Томаның істері" атты мәтінге негізделген апостол Тома туралы ежелгі әндермен сүйемелдейді. Әннің мәтіні 450 жолдан тұрады және 14 бөлімге бөлінген. Бұл әндерде сирия және тамил тілдерінің сөздері кездеседі, бұл Малабарда малаялам тілінің 9-шы мен 13-шы ғасырлар аралығында пайда болуына дейінгі шығу тегін көрсетеді. 17-шы ғасырда Кнаная дін қызметкері Анжилимотил Итти Томен Катанар мәтінді қайта қарады, бұл оның қазіргі құрылымына әсер етті. 1910 жылы ғалым П. У. Люк мәтінді алғаш рет өзінің "Ежелгі әндер жинағында" жариялады. 1924 жылы еуропалық дін қызметкері және ғалым Хостен әке Коттаямдағы Кнаная халқы билеген Маргамкалиге қатты әсерленді. Ол биді 1925 жылғы Ватикан Миссиялық көрмесінде көрсетуге тырысты, бірақ солтүстік Томас христиандарының кеңінен наразылығына байланысты би орындалмады. 1960 жылдары халық мәдениетін зерттеуші ғалым Чуммар Чондал Маргамкалидің әлеуметтанулық зерттеуін жүргізді. Ол сол кезде бұл дәстүрді тек Кнаная халқы ғана сақтайтынын және солтүстік қауымдастықтарында кездеспейтінін атап өтті. Сонымен қатар, Чондал сол кездегі барлық Маргам мұғалімдері мен топтарының Кнаная халқынан екенін анықтады. Чондалдың көмегімен Кнаная дін қызметкерлері Джордж Карукапарамбил мен Яков Веллиан 1970-ші және 80-ші жылдары 33 Кнаная ашандарының (ұстаздардың) көмегімен Маргамкалиді зерттеді. Бұл команда Маргамкалиді жүйелендіріп, мектептер мен мәдени ұйымдар арасында насихаттады. 1995 жылы Кнатая епархиясының епископы Мар Куриакосе Кунассерри Хадусаны (сирия тілінде билеу/қуаныш) құрды, ол Бүкіл Үндістандық Христиандық Өнер Институты болып табылады.

Жерлеу дәстүрлері

Княнаялар Ескі өсиеттің үйретіктеріне негізделген, өлім төсегіндегі дәстүрді сақтайды, онда өлген адам балалары мен немерелеріне соңғы құдірет береді. Әкесі дұға оқығанда, тізе бүгіп отырғандардың басына қолын қояды. Басқа жерлеу дәстүрлерінің бірі – тажукука, онда достары мен туыстары қайғыдағы отбасы мүшелерін құшақтап ақталды. Отбасы шіркеуде кезекке тұрғанда, дін қызметкері оларға қасиетті су шашып, достары құшақтап қолдау көрсетеді. Жерлеуден кейін отбасы үйде рәсім өткізеді, онда жақындарының өлімінен кейін бірлігін бейнелеу үшін бір кокостан су ішеді.