Кіріспе

Ағаш талшықтарының бағыты мен құрылымы

Ағаш түйіршігі – ағаш талшықтарының бойлық орналасуы немесе осы бағыттан пайда болатын өрнек. Оның түрлі туынды терминдері талшықтардың немесе өрнектердің әртүрлі ерекшеліктерін көрсетеді. Ағаш түйіршігі ағаш өңдеуде маңызды рөл атқарады және эстетикалық тұрғыдан әсер етеді.

Анықтама және мағыналар

Ағаш түйіршігі – ағаш талшықтарының бойлық орналасуы немесе мұндай орналасудың нәтижесінде пайда болатын өрнек. Р. Брюс Ходли жазғандай, "дән" – мағынасы сан алуан және көптеген салаларда қолданылатын шатастыратын термин. Оған ағаш жасушаларының бағыты (мысалы, түзу дән, спиральді дән), беткі көрінісі немесе текстурасы, өсу сақиналарының орналасуы (мысалы, тік дән), кесу жазықтығы (мысалы, қабырға дән), өсу жылдамдығы (мысалы, тар дән) және жасушалардың салыстырмалы мөлшері (мысалы, кең дән) жатады.

Физикалық аспектілері

Дәндердің негізгі екі санаты – тура дән және қиылысқан дән. Түзу дән бөлшектің бойлық осіне параллель бағытта жүреді. Көлденең дән ұзындық осінен екі тәсілмен ауытқиды: спиральді дән немесе диагональді дән. Ауытқу шамасы дәннің еңістігі деп аталады. Түзу дән, ағаш осіне параллель, бір бағытта өтеді. Спиральді дән, ағаш осін айналып өтеді. Бір-бірімен тоғысқан дән, ағаш осін айналып спиральмен өтеді, бірақ жылдар бойы бағытын өзгертіп, спиральді дәннің бағыттары кезектеседі. Төрт жақты кесілген беттерде дән бағытының өзгеруі лента тәрізді суретті құрайды. Толқынды дән, ағаш діңгесі бойымен толқын тәрізді өседі; ағаш тікелей кесілген бөліктерде жақсы көрінеді. Қалыпсыз дән, бұрлы-бұрлы немесе қисайған болады. Ол әртүрлі үлгілерде кездесуі мүмкін. Бұған түйіндер, бұршақтар немесе үлкен бұтақтардың діңгектен бөлінетін жері сияқты факторлар себеп болуы мүмкін.

Қолдау

Ағаш бөліктерін қосымшалауда немесе ағаш конструкцияларын жобалауда талшықтардың бағытын ескеру қажет. Мысалы, күш түсетін жабынға талшықтар бағыты бойынша кернеу түсіргенде, оның жыртылу қаупі азаяды, ал талшықтарға көлденең түсіргенде жоғарылайды. Талшықтардың бағыты дайын өнімдегі бұрмалану түріне де әсер етеді.