Кіріспе

Өрмекшінің түрі

Түрлер қорабы
| taxon = Latrodectus tredecimguttatus
| image = Latrodectus tredecimguttatus female.jpg
| image caption = Жұмыртқасы ісіп тұрған L. tredecimguttatus әйел өрмекшісі
| authority = (Rossi, 1790) немесе Еуропалық қара жесір – жесір өрмекшілер тұқымдасының Latrodectus туысына жататын түр. Ол Жерорта теңізі аймағында кеңінен таралған, Иберияның оңтүстігінен Орталық Азияға дейін кездеседі, сондықтан осылай аталған. Орталық Азиядан алынған мысалдар Latrodectus lugubris есімдерімен де белгілі; алайда, бұл атау қазір дұрыс емес деп есептеледі, бірақ әдебиетте жиі кездесе береді. Latrodectus tredecimguttatus бұрын Latrodectus mactans түрінің кіші түрі саналған.

Сипаттама

L. tredecimguttatus қара түсті, көптеген басқа жесір түрлеріне ұқсас және арқалық құрсағындағы он үш дақпен анықталады (түрдің атауы латын тілінде "он үш дақты" деген мағынаны білдіреді). Бұл дақтар көбінесе қызыл түсті, бірақ сары немесе қызғылт түсті де болуы мүмкін. Әйтпесе, ол Latrodectus туысының басқа түрлеріне ұқсас. Жерорта теңізі жесірі негізінен далаларда және басқа да шөптесін жерлерде өмір сүреді, және астық қолмен жиналатын аймақтарда маңызды мәселе тудыруы мүмкін. Аналықтың дене ұзындығы шамамен 5 см, ал еркек кішкентай, шамамен 5 мм-ге жетеді. Тек аналық құртын шағуы ғана қауіпті (адамдарға да, малға да), себебі еркек құрты салыстырмалы түрде қалың теріге енуге шамасы жетпейді.

Уыттылық

Барлық *Latrodectus* түрлеріне ұқсас, *L. tredecimguttatus* сирек жағдайларда өлімге әкелетін қатты ауырсыну тудыратын шағуға ие. Олар көбінесе адамдармен тығыз байланыста болмайды, бірақ шағудың эпидемиялары туралы хабарлар бар. Украина шаруалары егіс далаларында жұмыс істеу кезінде шағылғаны туралы көптеген жағдайлар тіркелген. *L. tredecimguttatus* уының LD50 көрсеткіші 0,59 мг/кг, ал жеке өлшемдерде де 0,59 мг/кг (сенімдік интервалы 0,33–1,06) құрады. Қазақстанда, оған «қарақұрт» (сөзбе-сөз «қара жәндік») деген жалпы атау берілген, осы түрдің түйелерді шағып өлтіргені туралы мәліметтер бар. Корсикадағы бұл жәндіктің қауіпті беделі туралы белгілі энтомолог Жан Анри Фабр былай жазды, онда оны *malmignatte* деп атайды: «Мен оны жоңқаларға қоныстанып, торын созып, өзінен ірі жәндіктерге шабуылдайтынын көрдім; оның кармин қызыл нүктелермен өрнектелген қара барқыт киіміне таң қалдым; ең бастысы, оның туралы қорқынышты әңгімелерді естідім. Аяксио мен Бонифацио маңында оның шағуы өте қауіпті, тіпті өлімге әкелуі мүмкін деп есептеледі. Жергілікті тұрғындар мұны факті деп санайды, ал дәрігерлер оны жоққа шығаруға әрқашан батыл бола бермейді». *L. tredecimguttatus*-тан бір бунақденелілерге және екі жәндікке тән нейротоксиндер, сондай-ақ ангиотензин I конверттеуші ферментін тежейтін шағын пептидтер табылды.