Арахнидтер – бүгінгі кездегі өмір сүретін жәндіктер классы. Құрлықта тіршілік ететін бұл топқа саябақтар, шаяндар, кенелер және т.б. жатады. 8 аяғы болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бунақденелілер класы
Class of arthropods
Арахидтер – Chelicerata подфилумының Арахидалар класына жататын (/ə/'/r/æ//k//n//ɪ//d//ə/) арахидтер класы. Арахидтерге мыналар жатады: өрмекшілер, сарышаяндар, кенелер, биттер, жалған сарышаяндар, орақшалар, түйе өрмекшілері, қамшы өрмекшілері және шаяндар. Ересек арахидтердің сегіз аяғы болады, олардың барлығы бас-көкірек бөлігіне бекітілген. Бірақ кейбір түрлерде алдыңғы аяқ жұбы сезімталдық функцияны атқарады, ал басқа түрлерде әртүрлі мүшелер қосымша аяқ жұбы сияқты көрінуге жеткілікті деңгейде үлкейеді. Бұл термин грек сөзінен шыққан – ол өрмекшіге айналған мақтаншыл тоқымашы Арахне туралы мифтен алынған. Қазіргі кездегі арахидтердің көпшілігі құрлықта тіршілік етеді. Дегенмен, кейбіреулері тұщы су ортасында және теңіз ортасында да кездеседі (пелагикалық аймақтан басқа). Олардың құрамында 110 000-нан астам белгілі түр бар, оның 51 000-ы – өрмекшілер түрі.
Arachnids are arthropods in the class Arachnida (/ə/'/r//æ//k//n//ɪ//d//ə/) of the subphylum Chelicerata. Arachnida includes, among others, spiders, scorpions, ticks, mites, pseudoscorpions, harvestmen, camel spiders, whip spiders and vinegaroons. Adult arachnids have eight legs attached to the cephalothorax, although the frontmost pair of legs in some species has converted to a sensory function, while in other species, different appendages can grow large enough to take on the appearance of extra pairs of legs. The term is derived from the Greek word [[wikt:ἀράχνη#Ancient Greek (aráchnē, 'spider'), from the myth of the hubristic human weaver Arachne, who was turned into a spider. Almost all extant arachnids are terrestrial, living mainly on land. However, some inhabit freshwater environments and, with the exception of the pelagic zone, marine environments as well. They comprise over 110,000 named species, of which 51,000 are species of spiders.
Морфология
Ересек арахидтердің көбісі сегіз аяққа ие, ал ересек жәндіктердің барлығы алты аяқпен келеді. Дегенмен, арахидтерде тамақтану, қорғану және сезімталдық үшін бейімделген қосымша жұптардың тағы екісі бар. Бірінші жұп – келицералар – тамақтану және қорғануға қызмет етеді. Келесі қосымша жұп, педипальптер, тамақтану, қозғалыс және/немесе көбею функцияларына бейімделген. Ақсақалдар, жалған ақсақалдар және рицинулеидтерде педипальптер жұп қысқыштармен аяқталады, ал шолақ ақсақалдар, Schizomida, Amblypygi және көптеген жинағыштарда олар олжаны ұстауға арналған raptorial болып келеді. Solifugae-де пальпалар аяқтарға ұқсас, сондықтан бұл жануарлар он аяқты сияқты көрінеді. Кенелер мен рицинулеидтердің дербилерінде тек алты аяқ болады; төртінші жұп әдетте нимфаға айналғанда пайда болады. Алайда, кенелер әртүрлі: сегізден басқа, алты немесе Eriophyoidea сияқты тіпті төрт аяқты ересек кенелер де кездеседі. Podapolipidae тұқымдасының кейбір мүшелерінің ересек еркектерінде алты аяқ болса, ересек ұрғашыларында тек бір жұп аяқ болады. Арахидтер жәндіктерден антенналары мен қанаттарының болмауымен ерекшеленеді. Олардың денесі екі бөлікке бөлінген: просома, яғни бас-көкірек және опистосома, яғни құрсақ. (Дегенмен, арахидтердің жеке кеуде бөлігі болғанына қазірге дейін ешқандай қазбалық немесе эмбриологиялық дәлел табылмады, сондықтан бас-көкірек терминінің дұрыстығы, яғни біріккен бас және кеуде деген мағынада, күмәнді. Сондай-ақ, "құрсақ" сөзін қолдануға қарсы пікірлер бар, өйткені көптеген арахидтердің опистосомасында жүрек және тыныс алу органдары сияқты құрсаққа тән емес органдар бар.) Просома немесе бас-көкірек әдетте бір, бөлінбеген қалқанмен жабылған. Құрсақ алғашқы түрлерінде сегменттелген, бірақ көптеген топтарда сегменттер арасындағы бірігудің әртүрлі деңгейлері кездеседі. Ол әдетте преабдомен және пост-абдоменге бөлінеді, бірақ бұл тек шаяндарда ғана анық көрінеді, ал кейбір отрядтарда, мысалы, Acari-де, құрсақ бөліктері толығымен біріктірілген. Телсон шаяндарда кездеседі, онда ол шаншыққа, ал Palpigradi, Schizomida (өте қысқа) және шолақ шаяндарда қамшыға айналған. Соңғы екі топтағы қамшының табанында химиялық қорғаныс үшін сірке қышқылын өндіретін бездер орналасқан. Шаяндардағы екі пектин және жәндіктердегі тікенекті қоспағанда, құрсақта басқа қосымшалар жоқ. Барлық буынтұқымдылар сияқты арахидтердің де сыртқы қаңқасы бар, сонымен қатар олардың ішкі құрылымы шеміршек тәрізді тіндерден тұрады, ол эндостернит деп аталады және оған белгілі бір бұлшықет топтары бекітіледі. Кейбір Opiliones-тің эндостерниті тіпті кальцификацияланған.
Almost all adult arachnids have eight legs, unlike adult insects which all have six legs. However, arachnids also have two further pairs of appendages that have become adapted for feeding, defense, and sensory perception. The first pair, the chelicerae, serve in feeding and defense. The next pair of appendages, the pedipalps, have been adapted for feeding, locomotion, and/or reproductive functions. In scorpions, pseudoscorpions, and ricinuleids the pedipalps ends in a pair of pinchers, and in whip scorpions, Schizomida, Amblypygi, and most harvestmen, they are raptorial and used for prey capture. In Solifugae, the palps are quite leg like, so that these animals appear to have ten legs. The larvae of mites and Ricinulei have only six legs; a fourth pair usually appears when they moult into nymphs. However, mites are variable: as well as eight, there are adult mites with six or, like in Eriophyoidea, even four legs. And while the adult males in some members of Podapolipidae have six legs, the adult females have only a single pair. Arachnids are further distinguished from insects by the fact they do not have antennae or wings. Their body is organized into two tagmata, called the prosoma, or cephalothorax, and the opisthosoma, or abdomen. (However, there is currently neither fossil nor embryological evidence that arachnids ever had a separate thorax like division, so the validity of the term cephalothorax, which means a fused cephalon, or head, and thorax, has been questioned. There are also arguments against use of 'abdomen', as the opisthosoma of many arachnids contains organs atypical of an abdomen, such as a heart and respiratory organs.) The prosoma, or cephalothorax, is usually covered by a single, unsegmented carapace. The abdomen is segmented in the more primitive forms, but varying degrees of fusion between the segments occur in many groups. It is typically divided into a preabdomen and postabdomen, although this is only clearly visible in scorpions, and in some orders, such as the Acari, the abdominal sections are completely fused. A telson is present in scorpions, where it has been modified to a stinger, and into a flagellum in the Palpigradi, Schizomida (very short) and whip scorpions. At the base of the flagellum in the two latter groups there are gland who produce acetic acid as a chemical defense. Except for a pair of pectines in scorpions, and the spinnerets in spiders, the abdomen has no appendages. Like all arthropods, arachnids have an exoskeleton, and they also have an internal structure of cartilage like tissue, called the endosternite, to which certain muscle groups are attached. The endosternite is even calcified in some Opiliones.
Жылжыну
Көптеген кенелердің аяқ-қолдарының алыс буындарында ұзартқыш бұлшық еттері болмайды. Өрмекшілер мен қамшыққұрқындар гемолимфалық қысымын пайдаланып, аяқ-қолдарын гидравликалық жолмен созады. Солифугалар мен кейбір орақшылар тізелерін буынның өте серпімді қалыңдықтарын пайдаланып созады. Дегенмен, шаянның педипальптерінің сәйкес буындары серпімді керілу арқылы созылады.
Most arachnids lack extensor muscles in the distal joints of their appendages. Spiders and whipscorpions extend their limbs hydraulically using the pressure of their hemolymph. Solifuges and some harvestmen extend their knees by the use of highly elastic thickenings in the joint cuticle. The equivalent joints of the pedipalps of scorpions though, are extended by elastic recoil.
Физиологиясы
Арахидтердің құрлықтағы тіршілік салты үшін ерекше маңызды белгілері бар, мысалы, трахеялар түріндегі ішкі тыныс алу беттері немесе кітап жаңқасының кітап өкпесіне айналуы, ауамен газ алмасуға арналған ішкі қан тамырлары ламеллаларының тізбегі. Трахеялар көбінесе жәндіктердегідей жеке түтіктер жүйесі болса, рицинулеидтер, псевдоскорпиондар және кейбір өрмекшілерде сіңіргіш трахеялар кездеседі, онда бірнеше түтікше спиракулаға жалғасқан кішкентай қуыстан шоғыр болып шығады. Бұл трахеялық жүйенің түрі кітап өкпелерінен пайда болған деп саналады және арахидтердің трахеялары жәндіктердің трахеяларымен гомолог емес екенін көрсетеді. Орақшалардың қоректенуі де сан алуан: олардың ішінде жыртқыштар, шірушілер және барлық жейтіндер бар, олар шіріген өсімдік және жануар қалдықтарымен, нәжістермен, жануарлармен және саңырауқұлақтармен қоректенеді. Орақшалар мен кейбір кенелер, мысалы үй шаң кенесі, қатты тағамды сіңіре алатын жалғыз арахидтер болып табылады, бұл оларды ішкі паразиттерге бейімдейді, бірақ өрмекшілердің өз жібін жеуі сирек емес. Ал бір түрдің өрмекшілері негізінен шөппен қоректенеді. Ақсақалдар, өрмекшілер және псевдоскорпиондар жемтісін өлтіру немесе қорғану үшін арнайы бездерден у шығарады. Олардың уында жемтіні қорытуға көмектесетін ферменттер де бар. Кенелердің сілекейінде қанды ұюға қарсы заттар мен антикомплементтер бар, ал кейбір түрлері нейротоксин өндіреді. Арахидтер асқазанда ас қорыту ферменттерін өндіреді және педипальптері мен хелицералары арқылы оларды өлген жемтісіне құяды. Ас қорыту сөлі жемтіні тез арада қоректік заттардың қоюына айналдырады, оны арахид ауыздың алдындағы алдырғы қуысқа сорып алады. Ауыздың артында бұлшық етті, склероздалған жұтқыншақ орналасқан, ол ауыз арқылы тамақ ішегі мен асқазанға тамақты сорып, сорғы ретінде әрекет етеді. Кейбір арахидтерде тамақ ішегі қосымша сорғы ретінде де қызмет етеді. Асқазан түтікше тәрізді, бүкіл денеге таралатын көптеген дивертикулалары бар. Асқазан мен оның дивертикулалары ас қорыту ферменттерін өндіреді және тағамнан қоректік заттарды сіңіреді. Ол дененің көп бөлігін аралап өтеді және құрсақтың артқы бөлігіндегі қысқа склероздалған ішек пен анусқа жалғасады.
There are characteristics that are particularly important for the terrestrial lifestyle of arachnids, such as internal respiratory surfaces in the form of tracheae, or modification of the book gill into a book lung, an internal series of vascular lamellae used for gas exchange with the air. While the tracheae are often individual systems of tubes, similar to those in insects, ricinuleids, pseudoscorpions, and some spiders possess sieve tracheae, in which several tubes arise in a bundle from a small chamber connected to the spiracle. This type of tracheal system has almost certainly evolved from the book lungs, and indicates that the tracheae of arachnids are not homologous with those of insects. Almost as varied is the diet of harvestmen, where we will find predators, decomposers and omnivores feeding on decaying plant and animal matter, droppings, animals and mushrooms. The harvestmen and some mites, such as the house dust mite, are also the only arachnids able to ingest solid food, which exposes them to internal parasites, although it is not unusual for spiders to eat their own silk. And one species of spider is mostly herbivorous. Scorpions, spiders and pseudoscorpions secrete venom from specialized glands to kill prey or defend themselves. Their venom also contains pre digestive enzymes that helps breaking down the prey. The saliva of ticks contains anticoagulants and anticomplements, and several species produce a neurotoxin. Arachnids produce digestive enzymes in their stomachs, and use their pedipalps and chelicerae to pour them over their dead prey. The digestive juices rapidly turn the prey into a broth of nutrients, which the arachnid sucks into a pre buccal cavity located immediately in front of the mouth. Behind the mouth is a muscular, sclerotised pharynx, which acts as a pump, sucking the food through the mouth and on into the oesophagus and stomach. In some arachnids, the oesophagus also acts as an additional pump. The stomach is tubular in shape, with multiple diverticula extending throughout the body. The stomach and its diverticula both produce digestive enzymes and absorb nutrients from the food. It extends through most of the body, and connects to a short sclerotised intestine and anus in the hind part of the abdomen.
Сезім мүшелері
Арахнидтердің екі түрі көзі бар: бүйірлік және ортаңғы көздер. Бүйірлік көздер күрделі көздерден пайда болған және жарық жинау қабілетін күшейтетін тапетумға ие болуы мүмкін. Сарышаяндардың бойында бес жұпқа дейін бүйірлік көздер болуы мүмкін, бірақ одан артық емес. Ортаңғы көздер эктодерманың көлденең бүктелуінен дамиды. Қазіргі арахнидтердің ата-тегі екі түрлі көздің де болуы мүмкін, бірақ қазіргі арахнидтерде көбінесе біреуі немесе екіншісі жоқ болады. Көптеген арахнидтерде ұрғашыға сперманы қауіпсіз жеткізу үшін күрделі ұсыну ритуалдары қалыптасқан. Арахнидтер әдетте сары ақуызды жұмыртқалар салады, олардан ересектерге ұқсас дамымаған жануарлар шығады. Дегенмен, сарышаяндар түрлеріне қарай, жұмыртқадан туатын немесе тірі туатын болып келеді және тірі балалар туады. Сондай-ақ, кейбір кенелер де жұмыртқадан туады немесе тірі туады, тіпті көпшілігі жұмыртқа салады. Көптеген арахнидтерде тек ұрғашылары ғана балаларға күтім жасайды, ал орақшалар – сирек кездесетін ерекшеліктердің бірі.
Arachnids have two kinds of eyes: the lateral and median ocelli. The lateral ocelli evolved from compound eyes and may have a tapetum, which enhances the ability to collect light. With the exception of scorpions, which can have up to five pairs of lateral ocelli, there are never more than three pairs present. The median ocelli develop from a transverse fold of the ectoderm. The ancestors of modern arachnids probably had both types, but modern ones often lack one type or the other. Complex courtship rituals have evolved in many arachnids to ensure the safe delivery of the sperm to the female. Arachnids usually lay yolky eggs, which hatch into immatures that resemble adults. Scorpions, however, are either ovoviviparous or viviparous, depending on species, and bear live young. Also some mites are ovoviviparous and viviparous, even if most lay eggs. In most arachnids only the females provide parental care, with harvestmen being one of the few exceptions.
Филогения
Артроподтардың негізгі бөлімшелері арасындағы филогенетикалық байланыстар көптеген жылдар бойы зерттеулер мен пікір-таластардың нысаны болды. 2010 жылдан бастап морфологиялық және молекулалық деректерге негізделген консенсус қалыптасты. Қазіргі (тірі) артроподтар монофилетикалық топ болып табылады және үш негізгі кладқа бөлінеді: хелицераттар (арахнидтерді қоса алғанда), панкрустацеялар (парафилетикалық шабақтар, жәндіктер және олардың туысқандары), және мириаподтар (мыңаяқтылар, қосмыңаяқтылар және олардың туысқандары). Арахнопульмоната кладын құру үшін скорпиондарды қосу да жақсы қолдау тапты. Псевдоскорпиондар да осы топқа жатуы мүмкін, себебі барлық алты топтың да ежелгі геномдық дубликациясы ортақ, ал талдаулар псевдоскорпиондардың скорпиондардың бауырлас тобы екенін көрсетеді. Рицинулей, Пальпигради немесе Солифуга үшін әлі генетикалық талдау жүргізілмеген, бірақ жылқы бақалары екі геномдық дубликациядан өтті, нәтижесінде оларда 34 Хокс гені бар бес Хокс кластері пайда болды, бұл кез келген омыртқасыз жануарда кездесетін ең көп сан, алайда ең көне геномдық дубликация Арахнопульмонатадағымен байланысты ма, жоқ па, әлі белгісіз. Жақында жүргізілген филогеномдық талдаулар, геномдық деректер мен морфологияны кеңінен қарастырып, жылқы бақаларының Арахнида ішінде орналасқанын көрсетті, бұл құрлыққа шығу тарихының күрделі екенін аңғартады. Морфологиялық талдаулар, соның ішінде қазбаларды қамтиды, Тетрапульмонатаны, оның ішінде жойылған Хаптопода тобын қалпына келтіруге бейім, бірақ басқа топтардың байланысын төмен деңгейде қолдайды.
The phylogenetic relationships among the main subdivisions of arthropods have been the subject of considerable research and dispute for many years. A consensus emerged from about 2010 onwards, based on both morphological and molecular evidence. Extant (living) arthropods are a monophyletic group and are divided into three main clades: chelicerates (including arachnids), pancrustaceans (the paraphyletic crustaceans plus insects and their allies), and myriapods (centipedes, millipedes and allies). The addition of Scorpiones to produce a clade called Arachnopulmonata was also well supported. Pseudoscorpiones may also belong here, as all six orders share the same ancient whole genome duplication, and analyses support pseudoscorpions as the sister group of scorpions. Genetic analysis has not yet been done for Ricinulei, Palpigradi, or Solifugae, but horseshoe crabs have gone through two whole genome duplications, which gives them five Hox clusters with 34 Hox genes, the highest number found in any invertebrate, yet it is not clear if the oldest genome duplication is related to the one in Arachnopulmonata. More recent phylogenomic analyses that have densely sampled both genomic datasets and morphology have supported horseshoe crabs as nested inside Arachnida, suggesting a complex history of terrestrialization. Morphological analyses including fossils tend to recover the Tetrapulmonata, including the extinct group the Haptopoda, but recover other ordinal relationships with low support.
Қалдықтардың тарихы
Ураранеида - девон және перм кезеңдеріне жататын, бүгінде жойылған, құрғақ арахид тәрізді жәндіктер тобы. Мьянмадағы 100 миллион жыл бұрын (млн ж.) янтарь ішінде табылған шаян тәрізді жәндік, Chimerarachne yingi, жібек өндіруге арналған тікенектерге ие; ол сондай-ақ Палеозойлық Ураранеида сияқты, басқа белгілі тікенектері бар қазбалардан 200 миллион жыл кейін пайда болған құйрыққа да ие. Бұл қазба ең алғашқы тірі шаяндар, яғни мезотелдерге ұқсайды.
The Uraraneida are an extinct order of spider like arachnids from the Devonian and Permian. A fossil arachnid in 100 million year old (mya) amber from Myanmar, Chimerarachne yingi, has spinnerets (to produce silk); it also has a tail, like the Palaeozoic Uraraneida, some 200 million years after other known fossils with tails. The fossil resembles the most primitive living spiders, the mesotheles.