Кіріспе
Эсук (арабша: السوق – "базар") – Малидің Кидал аймағындағы коммуна және шағын ауыл. Ауыл Кидалдан солтүстік-батысқа қарай 45 км жерде, Адрар-де-Ифогас тау массивінде орналасқан. Қазіргі ауылдан 2 км солтүстік-шығыста ортағасырлық Тадмака (арабша: تادمكة) қаласының қираған қалдықтары жатыр. 9-15 ғасырлар аралығында Тадмака Сахара арқылы жүзеге асырылатын сауданың маңызды торабы болды. Коммунаның аумағы өте кең, бірақ халқы сирек қоныстанған. 2009 жылғы халық санауы бойынша, Эсук коммунасында барлығы 2383 адам тіркелді. Эсук ауылының тұрақты халқы шамалы. Жауын-шашын мөлшері жаңбырға тәуелді егіншілік үшін жеткіліксіз, сондықтан аймақтағы халықтың көп бөлігі көшпелі мал шаруашылығымен айналысады.
Essouk (Arabic: السوق : "the market") is a commune and small village in the Kidal Region of Mali. The village lies 45 km northwest of Kidal in the Adrar des Ifoghas massif. The ruins of the medieval town of Tadmakka (Arabic: تادمكة) lie 2 km northeast of the present village. Between the 9th and the 15th centuries Tadmekka served as an important entrepôt for the trans Saharan trade. The commune is very large in area but sparsely populated. The 2009 census recorded only 2,383 people The village of Essouk has only a small permanent population. The rainfall is too low for rain fed agriculture and almost all the population in the area are nomadic pastoralists.
Тарих
Тадмакка Малидің туарег шөлінің ортасындағы Тимбуктудан солтүстік-шығысқа қарай 500 км жерде және ең жақын қала Кидалдан 45 км қашықтықта орналасқан. Оның қираған жерлері Эссук аңғарында бір шақырымнан астам жерге созылып жатыр. Дегенмен, қала туралы алғашқы егжей-тегжейлі мәліметті испандық араб тарихшысы және географы әл-Бакри өзінің 1068 жылы аяқтаған «Жолдар мен патшалықтар кітабында» жазған: «Шөл даладан Тадмаккаға дейін, әлемдегі барлық қалалардың ішінде Меккеге ең көп ұқсайтын қала. Оның аты «Мекке сияқты» дегенді білдіреді. Бұл таулар мен шатқалдардың арасында орналасқан үлкен қала, Гана мен Кавкадан жақсы салынған. Тадмакканың тұрғындары – шөл даладағы берберлер сияқты беттерін бүркемелейтін мұсылман берберлер. Олар ет пен дәнді дақылдармен қоректенеді. Олар үшін Сұдан елінен сорғы мен басқа да дәнді дақылдар әкелінеді. 12 ғасырдың ортасында жазған Андалусиялық географ әл-Зухри, 1083 жылы Альморавидтер Ганаға Тадмаккаға қарсы соғыста көмектескенін және нәтижесінде Тадмакка мұсылман болғандығын хабарлады. Тарихшы Нехемия Левцион Тадмакка осы уақытқа дейін мұсылман қаласы болған деп атап өтті және әл-Зухри халықтың исламның ибади түрінен сунниттік исламның дәстүрлі Малики мектебіне ауысуына сілтеме жасауы мүмкін деп болжады. Тадмаккадағы саудагерлердің Солтүстік Африканың Тахерт және Уаргла сияқты қалаларымен сауда байланыстары болған. Ортағасырлық қала өзеннің екі жағында, бір-біріне параллель жүретін екі тау тізбегі арасында солтүстік-оңтүстік бағытта орналасқан. Қаланың негізгі бөлігі шығыс жағалауда болды және 1 км-ге 200 м-ге созылды. Кішкентай аралда 200 м-ге 100 м аумақты қамтитын орталық бөлім салынды, ал үшінші бөлім батыс жағалауда 500 м-ге 200 м-ге созылды. Қаламен байланысты көптеген зираттар бар. Қаланың оңтүстік-батысында орналасқан зиратта арабша жазулар жазылған, 11 ғасырдағы ескерткіштер бар қабір тастары табылған. Өзеннің екі жағындағы жартастарда петроглифтер мен куфик немесе тифинаг жазулары бар. Араб жазбаларының кейбіреулері 11 ғасырдан басталады. Археологиялық қазбаларды 2005 жылдың қаңтар мен наурыз айлары аралығында Сэм Никсон басқарған команда жүргізді. Қаланың үш аймағының зерттеуінен ең толық стратиграфиялық тізбек аралға қарама-қарсы жерде, уадидің шығыс жағында алынды. Бір жерді 5 метр тереңдікке дейін қазып, топыраққа жетті. Көміртекті материалдан 12 радиометриялық даталар сериясы алынды. Ең терең деңгейлердегі төрт үлгі 8 ғасырдың ортасына бағытталған, ал жоғарғы деңгейлердегі үлгілер 12 және 14 ғасырларға арналған. Кейде оны «туарг өркениетінің ошағы» деп атайды. Жыл сайынғы Сахара түндері фестивалі дәстүрлі туарег музыкасын көрсетеді, сондай-ақ әртүрлі әлемдік музыка орындаушыларын ұсынады. Ауызша айтылатын дәстүр бойынша, Тимбуктудың негізін қалаушы Боктоу бастапқыда Эссуктан шыққан. Эссук – бұл маңызды археологиялық орын, онда сегіз мың жылдан астам уақыт бұрын жасалған жартасқа ойылған мүсіндер бар.
across the desert plain to Tādmakka, which of all the towns in the world is the one that resembles Mecca the most. Its name means "Mecca like". It is a large town amidst the mountains and ravines and is better built than Ghāna or Kawkaw [Gao]. The inhabitants of Tādmakka are Muslim Berbers who veil themselves as Berbers of the desert do. They live on meat as well as on grain which the earth produces without being tilled. Sorghum and other grains are imported for them from the land of the Sūdān. The Andalusian geographer al Zuhri, writing in the middle of the 12th century, reported that the Almoravids helped Ghana in a war against Tadmekka in 1083 4 and as a result Tadmekka became Muslim. The historian Nehemia Levtzion pointed out that Tadmekka would have been a Muslim town well before this date and speculated that al Zuhri may have been referring to the conversion of the population from the Ibadi form of Islam to the more orthodox Maliki school of Sunni Islam. Traders in Tadmekka would have had commercial links with North African towns such as Tahert and Ouargla where there were Ibadi communities. The medieval town was spread in a north–south direction between two chains of rocky hills that run parallel to each other on either side of a wadi. The main section of the town was on the east bank and extended for 1 km by 200 m. A central section covering an area of 200 m by 100 m was built on a small island while the third section extended for 500 m by 200 m on the west bank. Associated with the town are number of cemeteries. In a cemetery lying to the southwest of the town, tombstones have been discovered that have Arabic epigraphs with 11th century dates. Rock faces on either side of the valley contain petroglyphs as well as inscriptions written using either the kufic or tifinagh scripts. Some of the Arabic inscriptions include 11th century dates. Archaeological excavations were carried out between January and March in 2005 by a team led by Sam Nixon. Of the three areas of the town investigated, the most complete stratigraphic sequence was obtained at a location opposite the island on the eastern side of the wadi. A area was excavated to a depth of before undisturbed soil was reached. A series of 12 radiometric dates were obtained from carbon containing material. The four samples from the deepest levels produced a range of dates centred on middle of the 8th century while samples from the top levels gave 12th and 14th century dates. It is sometimes referred to as the "cradle of Tuareg civilization". The annual Saharan Nights festival showcases traditional Tuareg music as well as featuring various world music performers. Oral tradition holds that Boctou, foundress of Timbuktu, was originally from Essouk. Essouk is also an important archaeological site, featuring rock carvings more than eight thousand years old.
Дүниежүзілік мұра статусы
Археологиялық ескерткіш 1999 жылдың 8 қыркүйегінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізімінің алдын ала тізіміне «Мәдениет» санаты бойынша енгізілді.