Кіріспе
Орта ғасырлардағы норвегиялық графтық атақ, дворяндық атақ Оркни графлығы - 9 ғасырдан 1472 жылға дейін Оркни графтары (немесе jarls) басқаратын норвегиялық аумақ. Ол викингтер дәуірінде скандинавиялық викингтер мен қоныстанушылармен құрылған (Скандинавиялық Шотландияны қараңыз). Тоғызыншы және оныншы ғасырларда ол Оркни мен Шетландтың Солтүстік аралдарын (Нордрейджар) және материктегі Кейтнис пен Сазерлендті қамтыды. Ол 1472 жылға дейін Норвегия Корольдігінің тәуелді аумағы болды, содан кейін Шотландия Корольдігіне қосылды. Бастапқыда Оркнидің герцогы немесе графы атағы мұрагерлік болып саналған.
the title of nobility
The Earldom of Orkney was a Norse territory ruled by the earls (or jarls) of Orkney from the ninth century until 1472. It was founded during the Viking Age by Viking raiders and settlers from Scandinavia (see Scandinavian Scotland). In the ninth and tenth centuries it covered the Northern Isles (Norðreyjar) of Orkney and Shetland, as well as Caithness and Sutherland on the mainland. It was a dependent territory of the Kingdom of Norway until 1472, when it was absorbed into the Kingdom of Scotland. Originally, the title of Jarl or Earl of Orkney was heritable.
Тарих
Солтүстік Оркни және Шетланд аралдары Ұлыбританияның ең солтүстік шетімен орналасқан. Темір дәуірінде олар пиктілік патшалықтың құрамына кірді. Біздің заманымыздың 8-ші ғасырының аяғынан бастап пиктілерді скандинавиялық норвегиялықтар аралдардан біртіндеп алып тастады. Бұл өзгерістердің сипаты даулы, ал теориялар бейбіт интеграциядан бастап құлдыққа және геноцидке дейін. Оркни мен Шетланд аралдарында 8 ғасырдың аяғы мен 9 ғасырдың басында норвегиялық қоныстанушылар едәуір көбейді. Норд викингтері бұл аралдарды Норвегияға және Шотландияның құрлық жағалауларына қарсы пираттық экспедициялардың штаб-пәтері етті. Осыған жауап ретінде Норвегия патшасы Харальд Фэрхер (Харальд Харфагре) 875 жылы Солтүстік аралдарды өзіне қосып алды деп айтылады; бірақ Оркнейнга сагасында кездесетін бұл оқиға Магнус Барелегстің кейінгі саяхаттарына негізделгені анық, ал кейбір ғалымдар оны апокриф деп санайды. Рогнвальд Эйстинсон Шотландиядағы шайқаста ұлының өлімі үшін орлдық ретінде Харальдтан Оркни мен Шетландты алды, содан кейін графтық орлды өзінің ағасы Сигурдқа берді (875-892). Алайда, Сигурдтың ұрпағы одан кейін өмір сүрмеді, ал Рогнвальдтың құлдан туған ұлы Торф Эйнар (895-910 жылдар аралығында билік жүргізді) өзінің өлімінен кейін бірнеше ғасыр бойы аралдарды басқаратын әулет құрды. Оның орнын ұлы Торфин (Торфин) бас сүйегін бөліп (910-963) иемденді. Осы уақыт ішінде Норвегияның құлатылған патшасы Эрик Блудакс 954 жылы өлтірілгенге дейін Оркниді жиі шабуыл базасы ретінде қолданды. Торфиннің өлімі және Оңтүстік Рональдсейдегі Хоксаның бұрышында жерленгені династиялық қақтығыстардың ұзақ кезеңіне әкелді. [[Файл:Петр Николай Арбо, Ольф Сеффгвассон Король. Орта ғасырлық киім киген жауынгерлер тобы құшақтасып, құшақтасып жатқандай екі адамды қоршап алады. Оң жақтағы адам ұзын, ақ шашы бар, қызыл шапан киген. Сол жақтағы адам - қысқа, сұр шашы мен ақ сақалмен шашты. Ол ұзақ қоңыр плащ киіп жүр.Оркниді христиандыққа айналдырған Норвегия королі Олаф Триггвасонның суреті. Оркнейнга сагасында аралдарды 995 жылы Олаф Триггвассон Ирландиядан Норвегияға бара жатқанда Оңтүстік қабырғаларда тоқтаған кезде христиандыққа айналдырған деп айтылады. Сагада патша Сигурд Тоқалдықты шақырып алып: "Мен сізге және сіздің барлық азаматтарыңызға шомылдыру рәсімінен өтуді бұйырамын. Егер бас тартсаң, сені сол жерде өлтіремін. Және әрбір аралды от пен болатпен талқандауға ант етемін". Бір қызығы, Сигурд келісті, ал аралдар бірден христиан дініне айналды, ал XI ғасырдың басында өз епископтарын қабылдады. Торфин (1025-1064) - Сигурдтың ұлы және Шотландия королі Малкольм II-нің немересі (Máel Coluim mac Cináeda). Ол Сигурдтың басқа ұлдарымен бірге 11 ғасырдың бірінші жартысында Оркни мен Шетландты билеп, өзінің билігін аралдар патшалығына дейін кеңейтті. Торфиннің ұлдары Пол мен Эрленд 1066 жылы Стэмфорд көпірінің шайқасында соғысып, оның орнын басқан. Пауль мен Эрленд ересектер кезінде дауласып, бұл дау келесі ұрпаққа дейін жалғасты. 1116 жылы сәуірде оның туысы Хакон Полссон өлтірген Магнус Эрлендссонның шейіт болуы Киркваллдың басым бөлігі болып табылатын Санкт-Магнус соборының құрылысына әкелді. 1100 жылдан бастап норвегиялық jarls Оркни үшін норвегиялық таққа да, шотландтық таққа да Caithness графтары ретінде адалдықты мойындады. 1231 жылы Рогнвальдтан бері үзбей келе жатқан скандинав графтарының шежіресі Джон Харальдссонның Тюрсода өлтірілуімен аяқталды. Кейтнис графлығы Ангус графының екінші ұлы Магнусқа берілді, оны Норвегияның Хакон IV 1236 жылы Оркни графтығына бекітті. 1290 жылы бала принцесса Маргарет, Норвегияның қыз-келіншегі Оркниде Шотландияға бара жатқанда қайтыс болды, бұл Шотландияның тәуелсіздік соғыстарына әкелген даулы мұрагерлікке себеп болды. 1379 жылы графтық Синклер отбасына өтті, олар сонымен қатар Эдинбургке жақын Рослиннің барондары болды. 1468 жылы Оркни мен Шетландты Норвегия королі Кристиан I Шотландия королі Джеймс III-ге айттырылған қызы Маргареттің қарын төлейтін кепілдік ретінде кепілге алды. Алайда ақша ешқашан төленбеген, ал Оркни 1472 жылы Шотландия корольдігіне қосылған. Норвегияның корольдік титулын иеленген соңғы Оркни графы Оркни графы Уильям Синклер болды.