Кіріспе

Ешқайсысы жоқ Барлық уақытта жиі қысқартылатын шіркеулік сөздер - жеке есімдер, лауазымдар (ресми немесе әдеттегі), адамдар немесе корпорациялар және жиі кездесетін сөздер.

Тарих

Яһуди жазушылары мен Талмудтанушылар да қысқартуларды жиі қолданған. VII - IX ғасырлар аралығында ежелгі Римде қысқартулар жүйесіне жаңа Тевтон патшалықтарының монастырлық үйлерінде және канцлерлік мекемелерінде біртіндеп пайда болған күрделірек жүйе жол берді. Меровингиялық, ломбардтық және англосаксондық жазулардың әрқайсысы өздерінің қысқартуларын ұсынады, ерекше scotica manus немесе libri scottice scripti (ирландша қол, немесе ортағасырлық ирландша қолмен жазылған кітаптар) туралы айтпағанда. Ақырында Паптық канцелярия, Париж және Оксфорд теологиялық мектептері, Болонья азаматтық заң мектебі сияқты техникалық қолжазбалардың осындай өнімді орталықтары бүкіл Еуропа үшін қысқартулардың стандарттарын белгіледі.

Қолжазбалар

Орта ғасырлардағы қолжазбаларда қысқартулар көп, бұл бір жағынан онциалдық немесе квази-унциалдық жазуды тастаудан және барлық жердегі қаріптің қолданылуынан туындаған. Орта ғасырлардағы жазушылар кейбірін христиандық дәуірден мұра еткен; басқаларын уақыт пен пергаментті үнемдеу үшін ойлап тапты немесе бейімдеді. Олар әсіресе схоластикалық теология мен канондық құқық, жылнамалар мен хроникалар, римдік заң, әкімшілік құжаттар, азаматтық және артықшылықтар, бұқалар, рескрипттер. Олар уақыт өте келе көбейіп, баспа өнерінің пайда болуына дейін ешқашан соншалықты көп болған емес; көптеген ерте басылған кітаптар қолжазба беттерінің басқа ерекшеліктерімен бірге осы ерекшелікті ұсынады.

Баспа

Баспаның дамуы көптеген қысқартулардан бас тартуға әкелді, ал жаңаларын ұсынды және енгізді. Бұл процесс шіркеу заңнамасының өсуімен, жаңа кеңселердің құрылуымен және т.б. Ортағасырлық қысқартулар көпшілік орындарында көп қолданылатын кітаптардың мәтінінде аз болды, мысалы, миссалдар, антифондар, Киелі кітаптар; студенттердің қажеттіліктері ортағасырлық қысқартулардың басым көпшілігінің басты себебі болып көрінеді. Қысқарту құралдары әдетте толық нүктелер немесе нүктелер (негізінен римдік антикиде), жарты нүкте (әдеттегідей), сызықтар (горизонталь, перпендикуляр, ұзын, толқынды қисықтар және үтір). Әуелі дауыстылар жиі дауыссыздардан кейін емес, үстіне жазылатын. P және q сияқты кейбір әріптер экстремальмен кездеседі. жиілік, мысалы, препозициялар мен аяқталуларда көптеген ерекше қысқартулардың көзі болды; сол сияқты жиі қайталанатын сөздер et (and), est (is). Қазіргі кезде қысқартуларды қолданудың негізгі себептері - әдеттегі және ыңғайлы. Қазіргі кезде қолданылып жүрген кітаптардың көбісі келесі бір немесе басқа бір топқа жатады: әкімшілік, литургиялық, оқулық және хронологиялық.

Әкімшілік

Бірінші топқа понтификалдық құжаттар құрамында қолданылатын қысқартулар кіреді. Бұрын олардың саны өте көп болған, олардың тізімдерін төменде келтірілген еңбектерден көруге болады (мысалы, Квантин, Пру). Бірден айта кету керек, 1878 жылдың 29 желтоқсанынан бастап Лео XIII-нің бұйрығымен папалық үлкен құжаттар (Litterae Apostolicae) бұдан былай bollatico деп аталатын ескі готика қолжазбасында жазылмайды; барлық қысқартулар, S.R.E. сияқты бірнеше анықтарды қоспағанда, сол билікпен жойылған (Acta Sanctae Sedis, XI, 465467). Әдеттегі іскерлік мәмілелерде Рим қауымдары белгілі бір қысқа және қысқа формулаларды қолданады (мысалы, Negative = "Жоқ"; Negative et amplius = "Жоқ, баса назар аударған"). Олар, дұрыс айтқанда, қысқартулар емес. Олардың тізімін қараңыз Канондық құқық. Бұл сыныпқа көптеген кафедралардың атауларының қысқартулары да кіреді. Барлық қазіргі (латын) епархиялардың толық латын атауларын Рим жылнамасында "Gerarchia Cattolica" көруге болады, барлық белгілі епархиялардың латын атауларының толық тізімі (болып тұрған немесе жойылған) Comte de Mas Latrie, "Trésor de chronologie, d'histoire et de géographie" (Париж, 1884) үлкен фолиосында кездеседі. Осы мақсатта оқырман бенедиктиндік Пий Бонифаций Гамстың "Series Episcoporum Ecclesiae Catholicae" (Ратсбон, 187386) және францискандық Конрад Юбельдің "Hierarchia Catholica Medii Ævi" (Мюнстер, 18981902) епископтық каталогтарына да жүгіне алады. Бұл жалпы тақырыпқа жеке тұлғалардың немесе діни ордерлердің, қауымдардың, институттардың мүшелерінің күнделікті қарым-қатынаста сөйлеудің барлық қысқартылған формалары кіре алады, оларға католиктік жай қоғамдарының мүшелері мен Папалық лайықты ордерлері үшін әдеттегі адрестердің формалары қосылуы мүмкін. (Катөлдік қоғамдарды, лайықтылық ордендерін қараңыз.) Рим қауымдарының атауларының қысқартулары және жеке каноникалық шіркеулік билік өкілдері де осы топқа жатады.

Литургиялық

Екінші топқа литургиялық актілерді сипаттауда немесе оларды орындау үшін нұсқауларда қолданылатын қысқартулар кіреді, мысалы, қасиетті месса, құдайлық қызмет (бревиар), шіркеулік құлшылықтар және т.б. Мұнда Құдайдың, Иса Мәсіхтің және Киелі Рухтың атымен, сондай-ақ, Қасиетті Қыздың, әулиелердің және т.б. есімдердің қысқартылған формалары да жатқызылуы мүмкін. ; сондай-ақ, құрметті діни рәсімдер, жерлеу епитафиялары және т.б. (Кетакомбадағы көптеген жазулар қандай топқа жатады); ақырында, біраз қысқартулар, мысалы, ақталу мен қасиетті деп жариялану туралы құжаттарды жариялауда қолданылатын.

Оқулық

Үшінші сыныпқа мектептерде алынған құрметті атауларды белгілеу үшін, кітаптар мен сын-қағаздарының ұзақ атауларын қайталаудан аулақ болу үшін немесе шіркеулік және азаматтық заңнамаға сілтеме жасауды жеңілдету үшін қолданылатын мектептік қысқартулар жатады.

Хронологиялық

Төртінші сыныпқа қысқартулар жатады, олар жыл элементтерін сипаттауға арналған, азаматтық немесе шіркеулік.

Катакомба жазуларындағы қысқартулар

А. Д. Ante Diem (мысалы, "Анте Дием VI [немесе Секстум] Кал. Апрель" деп аталады, бұл Апрель айының алты күнін қоса алғанда, Апрель айының алты күнін қоса алғанда, Апрель айының алты күнін қоса алғанда); немесе Anima Dulcis ("Sweet Soul") A. Q. I. C. Anima Quiescat In Christo ("May his [or her] Soul Rest in Christ") B., BMT. Bene Merenti ("Құдайға лайық") B. M. Bonae Memoriae ("Бақытты естелік") B. F. Bonae Feminae ("Жақсы әйелге") B. I. C. Bibas [Vivas үшін] In Christo ("Мәсіхпен бірге өмір сүрсеңіз") B. M. F. Bene Merenti Fecit ("Ол мұның бәрін лайық адамдарға орнатты") B. Q. Bene Quiescat ("Ол жақсы тынығады") C. Консул CC. Консулдары ("Консулдары") C. F. Clarissima Femina ("Ең көрнекті әйел") Cl. V. Clarissimus Vir ("Ең көрнекті адам") C. O. Conjugi Optimo ("Менің керемет күйеуімге") C. O. Б. К. Cum Omnibus Bonis Quiescat ("Барлық жақсы жандармен бірге тынығып қалу") COI. Conjugi ("Менің күйеуім [немесе әйелім]") CS., COS. COSS консулы. Консулы ("Консулы") C. P. Clarissima Puella ("Ең көрнекті қыз") D. Depositus ("Тыныққа қалдырылған"); немесе Dulcis ("Қымбатты") D. D. Dedit, Dedicavit ("Барлық", "Бұйықталған") DEP. Depositus ("Тыныққа қалдырылған") D. I. P. Dormit In Pace ("Тыныштықта ұйықтап жатыр") D. M. Diis Manibus ("Мейнелерге []") D. M. S. Diis Manibus Sacrum ("Мейнелерге [] қасиетті") D. N. Domino Nostro ("Біздің Иемізге") DD. NN. Dominis Nostris ("Біздің иелерімізге") E. V. Ex Voto ("Үйірісті орындау үшін") EX. ТМ. Ex Testamento ("Тәукесінше") E VIV. DISC. E Vivis Discessit ("Өмірден кеткен") F. Fecit ("Білді"); немесе Filius ("Ұл"); немесе Feliciter ("Бақыттылықпен") F. C. Fieri Curavit ("Қарауға себеп болды") F. F. Fieri Fecit ("Қарауға себеп болды") FF. Fratres ("Ағалар"); Filii ("Ұлдар") FS. Fossor ("Digger") H. Haeres ("Вердя"); Hic ("Мұнда") H. L. S. Hoc Loco Situs ("Бұл жерге қойылды") H. M. F. F. Hoc Monumentum Fieri Fecit ("Бұл ескерткіштің жасалуына себеп болды") H. S. Hic Situs ("Мұнда қойылды") ID. Идибус ("Иддерде") IDNE. Indictione ("In the Indiction" хронологиялық термин) I. L. H. Jus Liberorum Habens ("Балалардың құқығын иелену" яғни, жасына толмаған мемлекеттік қызметке жарамдылық) INB. In Bono ("Жақсы [мұрт]") IND. IDNE INP-мен бірдей In Pace ("Тыныштықта") I. X. In Christo ("Христода") K. Kalendas ("Calends"); немесе Care, Carus, Cara ("Қымбаттым"); немесе Carissimus[a] ("Қымбаттым") K. B. M. Karissimo Bene Merenti ("Ең сүйікті және лайықты") L. Locus ("Орын") L. M. Locus Monumenti ("Ескерткіш орны") L. S. Locus Sepulchri ("Ескерткіш орны") M. Martyr, немесе Memoria ("Естелік") немесе Monumentum ("Ескерткіш") MM. Шейіт ("Шейіт") М. П. Monumentum Posuit ("Естелі тұрғызылды") MRT. Merenti ("Құдайға лайық") N. Nonas ("Nones"); немесе Numero ("Саны") NN. Nostris ("Біздің" көпшілікпен) немесе Numeri ("Сандар") O. Hora ("Сағат"); Obiit ("Өлді") OB. XTO-да. Obiit In Christo ("Мәсіхпен бірге өлген") OMS. Омнес ("Барлық") ОП. Оптимус (Үлкен, немесе өте жақсы) П. Пакс ("Тыныштық"); немесе Пиус ("Міндеттілік"); немесе Пондедум ("Қоюға"; немесе Придие ("Бір күн бұрын"); немесе Плюс ("Көбірек") П. С. Пони Куравит ("Қоюға себеп болды") П. С., П. КОНС. Post Consulatum ("Консулдықтан кейін") P. I. Poni Jussit ("Қоюға тапсырылды") P. M. Plus Minus ("Көп немесе аз"); немесе Piae Memoriae ("Диндарлы естелік"); немесе Post Mortem ("Өлімнен кейін") PP. Praepositus ("Үстінен орналастырылған") PR. К. Pridie Kalendas ("Каллендтер алдындағы күн") PRB. Пресвитері ("Преподобный") N. Pridie Nonas ("Nones алдындағы күн") P. T. C. S. Pax Tibi Cum Sanctis ("Қасиеттілермен бірге бейбітшілік") PZ. Pie Zeses ("Құдайға ұнамды өмір сүріңіз" грекше) Q., Qui. Quiescit ("Ол тынығады") Q. Б . А . А.Н. Qui Bixit [Vixit үшін] Annos ("Жылдар бойы өмір сүрген") Q. I. P. Quiescat In Pace ("Ол [немесе ол] тыныштықта тынығады") Q. V. Qui Vixit ("Жиілген") R. Requiescit ("Ол тынығады"); немесе Refrigerio ("Жаңарту орнында") Reg. Regionis ("Облыстың") S. Suus ("Оның"), немесе Situs ("Орнатылған"), немесе Sepulchrum ("Сепулхр") SC. М. Sanctae Memoriae ("Қасиетті естелік") SD. Седит ("Ол отырды") SSA. Subscripta ("Абсократталған") S. I. D. Spiritus In Deo ("Рух Құдайда [демалады]") S. P. Sepultus ("Құмғару"), немесе Sepulchrum ("Құм") SS. Санкторум (Қасиеттілердің) С. В. Сакра Вирго ("Қасиетті қыз") Т., ТТ. Titulus, Tituli ("Атауы", "Атауы") TM. Testamentum ("Тестмент") V. Vixit ("Ол өмір сүрді"), немесе Vixisti ("Сен өмір сүрдің") VB. Вир Бонус ("Жақсы адам") В. С. Вир Клариссимус ("Ең әйгілі адам") В. CC. Вири Клариссими ("Ең көрнекті адамдар") V. H. Вир Онест ("Құрметті адам") V. X. Vivas, Care (немесе Cara) ("Өмір сүрсін, сүйіктім"), немесе Uxor Carissima ("Ең сүйікті әйелі") X., XPC., XS. Christus ("Мәсіх")

Негізгі діни ордендер мен діни қауымдардың атауларының қысқартулары

А. А. А. А. Augustiniani Assumptionis (Аспенсиандар) А. Б . А . А. А. Antoniani Benedictini Armeni (Мехитаристер) C. J. M. Congregatio Jesu et Mariae (Еудистердің аталары) C. M. Congregatio Missionis (Lazarists) C. M. Congregatio Mariae (Мария компаниясының аталары) C. P. Congregatio Passionis (Пассионистер) C. PP. S. Congregatio Pretiosissimi Sanguinis (Ең қымбат қанның әкелері) C. R. Congregatio Resurrectionis (Қайта тірілуші әкелер) C. R. C. S. Clerici Regulares Congregationis Somaschae (Сомаски әкелері) C. R. I. C. Canonici Regulares Immaculatae Conceptionis ("Таза тұқымның тұрақты канондары") C. R. L. Canonici Regulares Lateranenses ("Латеранның тұрақты канондары") C. R. M. Clerici Regulares Minores ("Регуляр клерктер", Мариани) C. R. M. D. Clerici Regulares Matris Dei ("Құдай Анасының тұрақты клерктері") C. M. I. Clerici Regulares Ministrantes Infirmis ("Ауыруларды күтіп-ұстаушы клерктер", Камиллини, Камиллиани) C. R. P. Congregatio Reformatorum Praemonstratensium (Премонстратанттар) C. R. S. P. Clerici Regulares Sancti Pauli (Барнабиттер) C. R. S. P. Clerici Regulares Pauperum Matris Dei Scholarum Piarum ("Құдай анасының кедейлер менсінен пәк мектептер үшін клерктер", пиаршылар) C. R. T. Clerici Regulares Theatini (Афина) C. S. B. Congregatio Sancti Basilii (Базилиандар) C. S. C. Congregatio A Sancta Cruce (Киелі Крест қауымы) C. S. P. Congregatio Sancti Pauli (Паулистер) C. S. Sp. Congregatio Sancti Spiritus (Киелі Рух Әкелері, Спиритандар) C. S. V. Clerici Sancti Viatoris (Сан-Виатуардағы дін қызметкерлері) C. SS. CC. Congregatio Sacratissimorum Cordium (Иса мен Марияның қасиетті жүректерінің миссионерлері) C. SS. R. Congregatio Sanctissimi Redemptoris (Redemptorists) F. S. S. P. Fraternitas Sacerdotalis Sancti Petri (Қасиетті Петір діни бауырластығы) F. S. S. P. X Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X (Қасиетті Пий X қоғамы) I. C. R. S. S. Institutum Christi Regis Summi Sacerdotis (Мәсіх Патшаның Жоғарғы Діни қызметкері институты) Inst. Шар. Institutum C(h)aritatis (Росминиандар) L. C. Legio Christi (Мәсіхтің легионерлері) M. C. Қайырымдылық миссионерлері M. S. Ла Салет миссионерлері (Франция) M. S. C. Missionarii Sancti Caroli ("Қасиетті Карл миссионерлері") M. S. C. Missionarii Sacratissimi Cordis ("Қасиетті жүрек миссионерлері") O. C. Ordo C) aritatis (Қайырымдылық орденінің әкелері) O. Camald. Ordo Camaldulensium (Camaldolese) О. Карт. Ordo Cartusiensis (картузиандар) О. Цист. Ordo Cisterciensium (цистерциандар) О. К. С. Ordo Carmelitarum Calceatorum (кармелиттер) О. К. Д. Ordo Carmelitarum Discalceatorum (аяқсыз, жалаң аяқ кармелиттер) О. К. Р. Ordo Reformatorum Cisterciensium (цистерциандар, траппистер) О. Ф. М. Ordo Fratrum Minorum (көріп тұрған францискандар) О. Ф. М. Rec. Кіші ер бауырлар ордені О. М. Ordo [Fratrum] Minimorum (Паоланың Киші Францискінің минимумы) О. Мерседе. Ordo Beatae Mariae Virginis de Redemptione Captivorum (Мерседерия, Ноласки) О. М. С. Ordo Minorum Conventualium (Конвентуалдық францискандар) О. М. Капитан, О. Ф. М. Кап., О. М. К. Ordo Minorum Cappucinorum (Капуцинолар) О. М. I. Oblati Mariae Immaculatae (Марияның таза емес аталарының облаттары) О. П., Орд. Бауыр. Пред. Ordo Praedicatorum (Доминикандықтар) Ord. Прем. Ordo Praemonstratensium (Премонстратанттар, Норбертиндер) О. С. А. Ordo [Eremitarum] Sancti Augustini (Августиндіктер) О. С. Б. Ordo Sancti Benedicti (Бенедиктиндер) О.С.К. Oblati Sancti Caroli (Қасиетті Карлдің ата-бабалары) О.С.Ф.К. Ordinis Sancti Francisci Capuccini (Францискан капуциндері) О.С.Ф.С. Oblati Sancti Francisci Salesii (Сальскийдің қасиетті Францискінің ата-бабалары) О.С.Х. Ordo [Eremitarum] Sancti Hieronymi (Hieronymites) О.С.М. Ordo Servorum Mariae (Servites) О.С.П.П.Е. Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae (Паулиндар ата-бабалары) О.С. C. Oblati Sacratissimi Cordis (Қасиетті Жүректің отандастары) О. Тринит. Ordo Sanctissimae Trinitatis (Тринитариандар) П. О. Претрес де л'Оратори, Пресбитери Оратори (Ораториандар) П.С.М. Пиа Сосиетас Миссионум (Миссиялардың пәктігі қоғамының әкелері, Паллотини) П.С.С. Пресбитери Санкти Сулпици, Претрес де С. Сулпици (Сулпициандар) С.С. Салезианорум Конгрегацио (Сальс Святого Франциска қауымы) Салезиан аталары) С.Д.С. Societas Divini Salvatoris (Илаһи Құтқарушы қоғамы) С.В.Д. Societas Verbi Divini (Илаһи Сөз миссионерлері, Стейлер миссионерлері, Вербиттер) С.Ж. Societas Jesu (Иса иезуиттер қоғамы) S. M. Societas Mariae (маристер) S. M. O. C. S. G. Sacer Militaris Ordo Constantinianus Sancti Georgii (Қасиетті Георгий әскери Константиний ордені) S. M. O. M. Supremus Militaris Ordo Melitensis (Мальтаның егемендік әскери ордені) S. P. M. Societas Patrum Misericordiae (Мейірім аталары) S. J. C. Canonici Regulares Sancti Joannis Cantii (Қасиетті Иоанн Кантиус канондары) S. S. C. Colbanum Fathers (Санкт-Колбанумның миссионерлік қоғамы) S. S. S. S. Societas Sanctong Sacenti (Бақытты құрметтің құрметі) S. T. S. Trinititas (Қасиетті Троица қоғамы)