Кіріспе

Христиан дініндегі агиографияны және қасиеттілерге табынуды зертетін топ – Болландистік қоғам (Societas Bollandistarum;) – ғалымдар, филологтар және тарихшылардың қауымдастығы (бастапқыда барлығы иезуиттер болған, бірақ қазір иезуиттер емес адамдар да кіреді). Олар XVII ғасырдың басынан бері агиографияны және христиан дініндегі қасиеттілерге табынуды зерттеп келеді. Олардың ең маңызды жарияланымдары – «Acta Sanctorum» (Қасиеттілердің өмірі). Олар фламанд иезуиті Жан Болландустың (1596–1665) құрметіне аталған.

Acta Sanctorum (Ақта Санктор)

Acta Sanctorum идеясын алғаш рет голланд иезуиті Хериберт Росвейд (1569–1629) ойлап тапты, ол Дуай иезуит колледжінің лекторы болды. Росвейд бос уақытын қасиеттілердің өмірі туралы ақпарат жинауға жұмсады. Оның ең маңызды еңбегі – 1615 жылы жарық көрген Vitae Patrum – Acta Sanctorum-ның негізіне айналды. Росвейд өлім аузында жатқан адамға көмек көрсету кезінде жұқпалы ауруға шалдығып, 1629 жылғы 5 қазанда 60 жасында қайтыс болды. Әке Жан Болландус Мехелендегі иезуит колледжінің оқу префекті болды. Росвейдтің қайтысынан кейін Болландусқа Росвейдтің қолжазбаларын қарап шығу тапсырылды. Болландус жұмысын Антверпенде жалғастырды. Жұмыстың ауқымын дұрыс бағаламаған Болландус бастапқыда оны өзі жеке аяқтай аламын деп ойлады, бірақ бірнеше жылдан кейін бұл жұмыстың жеке күшімен орындау мүмкін емес екенін мойындауға мәжбүр болды. Оған Годфри Хеншеньюс (1601–81) көмекші ретінде тағайындалды. Болландус пен Хеншеньюс еңбегімен жазылған Acta-ның алғашқы екі томы 1643 жылы Антверпенде жарық көрді. Росвейд пен Болландустан өзгеше, Хеншеньюске тек Acta-ны жазуға толыққанды уақыт бөлуге рұқсат берілді. Ол хронология, география және дереккөздердің филологиялық тұрғыдан түсіндірілуіне қатысты көптеген мәселелерді шешті. Ақпан, наурыз және сәуір айларындағы қасиеттілердің өмірбаяндары (яғни, әр айда тойланатын мерекелерге арналған жинақ) әрқайсысы үш томнан, мамыр – сегіз, маусым – жеті томнан тұрды. Оның өмірінің соңына дейін 24 том жарық көрді, сонымен қатар Хеншеньюс келесі томдар үшін көптеген жазбалар мен түсіндірмелер қалдырды. Сондықтан Acta өзінің түпкілікті пішінін Хеншеньюске қарызды деп айтуға болады. Әке Папеброхий 1714 жылы қайтыс болған кезде жылдың алғашқы алты айына арналған жұмыс дерлік аяқталған еді.

Қайта құру

Бельгияда Иса қоғамы қайта құрылғаннан кейін, XIX ғасырдың екінші ширегінде Бельгия үкіметінің қолдауымен жаңа Болландистер қоғамы құрылды. Жаңа серияның бірінші томы 1845 жылы жарық көрді. 1863-1867 жылдары Парижде 61 томдық жинақ басылды. XIX ғасырдың соңында жұмыс қайта бағытталды, бұл оны жаңа филологиялық әдістермен үйлестірді. 1882 жылы "Analecta Bollandiana" деген атаумен сындық агиографияға арналған тоқсандық журнал құрылды, ол бүгінге дейін бар және Acta-ға қосымшалар жариялайды. Болландистердің зерттеулері Римдік Миссал, Liturgia Horarum және Мартирологиум мәтіндерінде Магдалалық Марияға сілтемелерді қамтыды. Бұл зерттеулер Папа Францисктың әулиенің мерекесін литургиялық мереке деңгейіне көтеруіне оң әсер етті. Болландистер қоғамы – агиографияны сын тұрғысынан зерттейтін жалғыз мекеме. "Әулиелер туралы көптеген жалған жаңалықтар бар", - деді Болландистердің өкілі Марк Линдейер, S. J. "Біз өмірімізді Википедияны түзетуге жұмсауымыз мүмкін". Дегенмен, әулиелер туралы аңыздар тарихшылар мен тіл біліміне қатысты ғалымдарға маңызды ақпарат береді. Патрик Гиридің айтуынша, бұл әңгімелер "сол заман мен сол жердегі адамдар әлеміне терезе" болып табылады.

Көркем шығармаларда

Болландистік қоғам канадалық романист Робертсон Дэвис жазған "Дептфорд трилогиясында" маңызды рөл атқарады. Серияның басты кейіпкері, католик болмаса да, әулиелер мен олардың өміріне зор қызығушылық танытады, ал оның ғылыми еңбектері Болландистер тарапынан қолдауға ие болады.