Кіріспе
Папалардың өмірбаяндары кітабы. Liber Pontificalis (лат. "паптық кітап" немесе Папалар кітабы) – Әйгілі Петірден бастап XV ғасырға дейінгі папалардың өмірбаяндарынан тұратын кітап. Liber Pontificalis-тің түпнұсқасы Папа Адриан II (867–872) немесе Папа Стефан V (885–891) тұсында аяқталды. VIII-XVIII ғасырларда көбінесе сынсыз пайдаланылса да, Liber Pontificalis қазіргі заманғы ғалымдардың қатаң зерттеулеріне тартылды. Француз дін қызметкері Луи Дюшеннің (кітаптың маңызды ғылыми басылымын жасаған) және басқалардың еңбектері әртүрлі бөлімдердің редакциялық себептерін аңғартты. Алайда, мүдделердің осыншалықты алуан түрлілігі мен айырмашылығы бір жариялаушының бұл кітапты "паптық пропаганданың ресми емес құралы" деп мәлімдеуін күмәнді етеді.
The Liber Pontificalis (Latin for 'pontifical book' or Book of the Popes) is a book of biographies of popes from Saint Peter until the 15th century. The original publication of the Liber Pontificalis stopped with Pope Adrian II (867–872) or Pope Stephen V (885–891), Although quoted virtually uncritically from the 8th to 18th centuries, the Liber Pontificalis has undergone intense modern scholarly scrutiny. The work of the French priest Louis Duchesne (who compiled the major scholarly edition), and of others has highlighted some of the underlying redactional motivations of different sections, though such interests are so disparate and varied as to render improbable one popularizer's claim that it is an "unofficial instrument of pontifical propaganda."
Авторлығы
Орта ғасырларда Әулие Иероним Папа Дамасус I (366–383) өмірбаяндарының авторы деп есептелді, бұл Әулие Иероним мен Папа Дамасус арасындағы апокрифтік хатқа негізделген, ортағасырлық қолжазбаларға кіріспе ретінде жарияланған. Ғалымдардың көпшілігі Liber Pontificalis алғаш рет 5-шы немесе 6-шы ғасырда жинақталған деп санайды. Пап ақша қорының тізімдерін – вестиарийді пайдаланғандықтан, алғашқы Liber Pontificalis кітабының авторы пап ақша қорының кеңсе қызметкері болған деген гипотеза бар. Дюшен және басқалар Liber Pontificalis-ке бірінші қосымшаның авторы Папа Сильверийдің (536–537) замандасы болды деп санайды, ал тағы бір (міндетті түрде екінші емес) қосымшаның авторы Папа Кононның (686–687) замандасы болды, ал кейінгі папалар жеке-жеке және олардың билік ету кезеңінде немесе олардың қайтысынан кейін жақын уақытта қосылды. 6-шы ғасырда кеңейтілген әрбір өмірбаян мыналардан тұрады: папаның және оның әкесінің туған аты, туған жері, билікке көтерілу алдындағы қызметі, паптықтың ұзақтығы, әртүрлі толықтығы бар тарихи жазбалар, маңызды теологиялық жарияламалар мен жарлықтар, әкімшілік жетістіктері (Рим шіркеулерінің құрылысы сияқты), тағайындамалар, қайтыс болған күні, жерленген орны және содан кейінгі ваканттықтың (sede vacante) мерзімі. Ваттерих Григорий VII, Виктор III және Урбан II өмірбаяндарын Петрус Пизанға, ал одан кейінгі өмірбаяндарды Пандульфқа жатқызды. Рим папасы IV Мартинге (1281–1285) дейінгі өмірбаяндар тек Петрус Гильермидің Санкт-Жилл монастырының қолжазбаларында, Опавалық Мартиннің жылнамасынан алынған нұсқада ғана сақталған. 14-шы ғасырдың басында белгісіз автор Петрус Гильермидің жалғасын пайдаланып, Мартин IV (1285 жылы қайтыс болған) мен Иоанн XXII (1316–1334) папаларының өмірбаяндарын қосты, ақпарат Бернардус Гидонистің "Chronicon Pontificum" жылнамасынан алынған, бірақ 1328 жылы күрт тоқтатылды.
Босо
Ерікті түрде, Папа Адриан IV-тің туысы, кардинал Босо Liber Pontificalis-ті Степан V-тің соңғы жазбаларынан бастап кеңейтуді жоспарлаған, бірақ оның еңбегі тек қана оның өлімінен кейін Gesta Romanorum Pontificum деп жарияланды, сонымен қатар Папа Хонорий III-нің Liber Censuum еңбегі де бірге шығарылды. Босо Иоанн XII-ден Григорий VII-ге дейінгі папалар туралы Сутрилік Бонизоның еңбегіне сүйенді, ал Геласий II (1118–1119) мен Александр III (1179–1181) арасындағы папалар туралы өз тәжірибесінен жазды.
Батыс шиғыры
Папа Евгений IV (1431–1447) тұсында тәуелсіз жалғасы пайда болды, ол Папа Урбан V (1362–1370) пен Папа Мартин V (1417–1431) өмірбаяндарымен толықтырылды және Батыс схизмасының кезеңін қамтыды. Осы жалғастың кейінгі редакциясы Папа Евгений IV тұсында одан әрі кеңейтілді.
15 ғасыр
XV ғасырдағы папалардың өмірбаяндарының екі жинағы тәуелсіз күйде сақталады, бірақ олар Liber Pontificalis-тің жалғасы болуы мүмкін. Біріншісі папа Бенедикт XII (1334–1342) -ден Мартин V (1417–1431) -ге дейін, ал бір қолжазбада Евгений IV (1431–1447) -ге дейін жетеді. Екіншісі папа Урбан VI (1378–1389) -дан папа Пий II (1458–1464) -ге дейін созылады.
Басылымдар
Liber Pontificalis алғаш рет Жоанн Бусейдің Anastasii bibliothecarii Vitæ seu Gesta Romanorum Pontificum (Майнц, 1602) деген атпен өңделіп басылды. Жаңа басылым, оның ішінде Анастасийдің Historia ecclesiastica-сы Фабротти (Париж, 1647) тарапынан өңделіп басылды. Тағы бір басылым, Папа Адриан II-ге дейінгі ескі Liber Pontificalis-ті өңдеп, Папа Стефан VI-ны қосып, Фр. Бианкини (4 том, Рим, 1718–35; жоспарланған бесінші том жарық көрмеді) құрастырды. Мюратори Бьянчинидің басылымын қайта басып шығарды, оған Иоанн XXII-ге дейінгі қалған папаларды қосты (Scriptores rerum Italicarum, III). Минье де Бьянчинидің басылымын бірнеше қосымшалармен қайта басып шығарды (P. L., CXXVII VIII). Қазіргі заманғы басылымдарға Луи Дюшене (Liber Pontificalis. Текст, кіріспе және түсініктеме, 2 том, Париж, 1886–92) және Теодор Моммсен (Gestorum Pontificum Romanorum pars I: Liber Pontificalis, Mon. Germ. hist., Берлин, 1898) енді. Дюшене "Annales Romani" (1044–1187) еңбегін Liber Pontificalis басылымына енгізеді, ал әлгі басылым жұмыстың ең ерте белгілі екі редакциясына (530 және 687) негізделген. Моммсеннің басылымы толық емес, ол тек 715 жылға дейін ғана жетеді. 20 ғасыр бойы аудармалар мен түсіндірмелер жарық көрді.
Басылымдар
Дэвис, Реймонд. Рим папаларының кітабы (Liber Pontificalis). Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 1989 жыл. Жалпы қолданысқа арналған ағылшын тіліне аударма, бірақ ғылыми ескертулер кірмейді. Дэвис, Реймонд. Рим папаларының кітабы (Liber Pontificalis). Екінші басылым. Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 2000 жыл. 708–715 жылдарға дейінгі Папа Константинмен аяқталады; кең және жаңартылған библиографияны қамтиды. Дэвис, Реймонд. "VIII ғасырдағы папалардың өмірі". Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 1992 жыл. 715 жылдан 817 жылға дейін. Дэвис, Реймонд. "IX ғасырдағы папалардың өмірі". Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 1989 жыл. 817 жылдан 891 жылға дейін.
Davis, Raymond. "The Lives of the Eighth Century Popes." Liverpool: University of Liverpool Press, 1992. From 715 to 817. Davis, Raymond. "The Lives of the Ninth Century Popes" Liverpool: University of Liverpool Press, 1989. From 817 to 891.