Кіріспе
Ежелгі грек дініндегі фармакос (φαρμακός, көпше саны pharmakoi) - адамның күнәнің құнын өтеуші немесе құрбандыққа шалу немесе жер аударылу.
A pharmakós (φαρμακός, plural pharmakoi) in Ancient Greek religion was the ritualistic sacrifice or exile of a human scapegoat or victim.
Әдет-ғұрып
Құл, мүгедек немесе қылмыскерді апат кезінде (аштық, басқыншылық немесе індет) немесе күнтізбелік дағдарыс кезінде қоғамдастықтан таңдап алып, қуып жіберді. Бұл тазаруды қамтамасыз етеді деп сенді. Афинадағы Аполлонның мерекесі - Таргелияның бірінші күні екі адам, яғни фармакойлар, күнәнің құнын өтеу үшін құрбандыққа шалынатын сияқты, солардың алдына әкелінді. Кейбір ғалымдар фармакойлар шынымен құрбандыққа шалынғанын (қалқадан лақтырылып немесе өртеліп) айтады, бірақ көптеген қазіргі ғалымдар мұны қабылдамайды, олар фармакостың ең алғашқы көзі (иамбикалық сатирик Гиппонакс) фармакойларды ұрып-соғып, таспен атқылағандығын, бірақ жазаланбағанын көрсетеді деп айтады. Бұл жайтты түсіндіру үшін кейде оларды өлтіріп, кейде өлтірмегендері дұрыс болар еді. Мысалы, қасақана кісі өлтіріп, өкінбейтін адамды өлім жазасына кесу керек еді. Эзоптың Дельфидегі (Aesop in Delphi, 1961) еңбегінде Антон Вихерс Эзоптың (дельфийліктер оны әділетсіз соттап, өлтірген) аңыз биографиясы мен фармакос ырым-жырымдарының арасындағы ұқсастықты талқылады. Мысалы, Эзоптың дене бітімі әсіре, кейбір дәстүрлерде фармакос сияқты; және Эзоп жардан лақтырылды, кейбір дәстүрлерде фармакос сияқты. Грегорий Нагги "Ахаилердің ең жақсысы" (1979) атты еңбегінде Эзоптың фармакосы өлімін "Илиададағы" Ахаилердің "ең нашарсы" Терситтермен салыстырды. Жақында Дэниел Огден, "Ежелгі Грекияның бұрыс патшалары" (1997) және Тодд Комптон, "Музалардың құрбаны: күнәнің құрбаны ретінде ақын, жауынгер және батыр" (2006) - ақын фармакояларды зерттейді. Комптон тарих, аңыз немесе грек немесе Үнді-Еуропа мифтерінде сүргінге түскен, өлім жазасына кесілген немесе әділетсіз сотқа ұшыраған маңызды ақындарды зерттейді.
Қазіргі заманғы түсіндірмелері
Уолтер Беркерт пен Рене Жирар фармакос ырысының қазіргі заманғы ықпалды түсіндірмелерін жазды. Беркерттің айтуынша, адамдар жақсы тамақтанғаннан кейін құрбандыққа шалынды немесе шығарылды, ал кейбір деректерге сәйкес, олардың күлдері мұхитқа шашылды. Бұл тазару рәсімі, қоғамдық катарсис түрі. Жирар да катарсис, құрбандық және тазарту арасындағы байланысты талқылайды. Кейбір ғалымдар көрпешенелер арқылы дауыс бергеннен кейін белгілі бір саясаткерді Афинадан қуған остракизмді фармакос әдет-ғұрыптарымен байланыстырады. Алайда, остракизм жер аударылуы Pharmakos-тың өлім жазасына кесілуінің немесе қуудың түпкілікті нәтижесіне қарама-қайшы, белгілі бір уақытқа ғана созылатын. Фармакос дерридтердің деконструкциясында маңызды термин ретінде де қолданылады. Жақып Деррида өзінің "Платонның дәріханасы" атты эссесінде Платонның бірнеше мәтіндерін, мысалы, Федрус, және сөз тізбегі pharmakeiapharmakonpharmakeus және айтарлықтай жоқ сөз pharmakos арасындағы өзара байланысты ашады. Осылайша ол ішкі және сыртқы шекараға шабуыл жасап, сыртқы (фармакос, оны Платон ешқашан айтқан емес) ішкі (фармакеиафармаконфармакеус) артында әрқашан бар екенін мәлімдейді. Тұжырымдама ретінде Фармакос "Сер" сияқты басқа Дерридия терминдерімен байланысты деп айтуға болады.