Кіріспе
Көптеген деректерді есте сақтау қабілеті бар адам Атап айтқанда, бұл - бейтаныс есімдер, нөмірлер тізімі, кітаптардағы жазбалар және т.б. сияқты ерекше ұзақ мәліметтер тізімін есте сақтау және есте сақтау қабілеті бар адамға қатысты. Кейбір мномонистер ұзын өлеңдер, баяндамалар, тіпті бүкіләлемдік көркем немесе көркем емес кітаптар сияқты мәтіндерді жаттап алады. Термин "мнемоника" терминінен алынған, ол есте сақтауды қолдау стратегиясына (мысалы, локустар немесе негізгі жүйе әдісі) қатысты, бірақ барлық мнемониктер мнемониканы қолданбайды. Мемонисттер техникаға сүйенуден басқа (немесе оның орнына) есте сақтау немесе есте сақтаудың жоғары туа біткен қабілетіне ие болуы мүмкін.
The title mnemonist refers to an individual with the ability to remember and recall unusually long lists of data, such as unfamiliar names, lists of numbers, entries in books, etc. Some mnemonists also memorize texts such as long poems, speeches, or even entire books of fiction or non fiction. The term is derived from the term mnemonic, which refers to a strategy to support remembering (such as the method of loci or major system), but not all mnemonists report using mnemonics. Mnemonists may have superior innate ability to recall or remember, in addition to (or instead of) relying on techniques.
Мемоникалық дағдылардың құрылымы
Мемодиологтардың дағдыларының туа біткендігі талқыланып жатқанда, мемодиологтардың жаттауға қолданатын әдістері жақсы құжатталған. Өткен ғасырда көптеген емшілер психология зертханаларында зерттеліп, олардың көпшілігі емші құрылғыларын қолданады. Қазіргі уақытта, барлық жады чемпиондары Дүниежүзілік жады чемпионатында жады жетістіктерін орындау үшін лоци әдісі сияқты мнемоникалық стратегияларды қолданатынын айтты. Кәсіби есте сақтау теориясын К. Андерс Эрикссон мен Билл Чейз жады тәжірибесінде мнемоникалық құрылғылардың тиімділігін түсіндіру үшін ұсынды. Жалпы, қысқа мерзімді жады жеті элементтің сыйымдылығына ие; дегенмен, байланысты емес ақпараттың ұзақ тізбектерін жаттап алу үшін бұл шектеуді жеңу керек. Шеберлік теориясы үш қадамды қамтиды: мағыналы кодтау, іздеу құрылымы және жылдамдық.
Кодтау
Кодтау кезінде ақпарат мағыналы қауымдастықтар арқылы білім құрылымдары тұрғысынан кодталады. Бұл бастапқыда ұзақ тізімдерді қысқа мерзімді жадының сыйымдылығына кіретін, басқарыла алатын бөліктерге бөлуді қамтиды. Есте сақтау мамандарының ауызша баяндамалары үш немесе төрт топқа біріктірілгенін көрсетеді. Мысалы, 1945 жылды "Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған жыл" деп есте сақтауға болады. Лурияның айтуынша, Соломон Шерешевский сандар мен сөздерді визуалды бейнелер немесе түстер ретінде өзіне ұсынылған ақпаратты кодтау үшін синестезияны қолданған, бірақ Лурия синестезия мен локустар мен сан пішіндері әдісі сияқты мнемоникалық әдістерді анық ажыратпаған. Басқа зерттеуге алынған субъектілер жаңа ақпаратты кодтау үшін жарыс уақыты немесе тарихи ақпарат сияқты алдыңғы білімді пайдаланды. Бұл ойды зерттеулер де растайды. Шахмат шеберлері, мысалы, шахмат ойынын жаңадан бастаған ойыншыға қарағанда көбірек бөлшектерді жаттап алады.
Қайта алу
Келесі қадам - ассоциацияларды еске түсіретін іздеу құрылымын құру. Ол қысқа мерзімді жадыны пайдаланудың қажеті жоқ, қайтару сигналдарын сақтау функциясын атқарады. Бұл элементтердің есте қалу реттілігін сақтау үшін қолданылады. Есте сақтау мамандарының ауызша баяндамалары ақпаратты алудың екі көрнекті әдісін көрсетеді: иерархиялық түйіндер және локустар әдісі. Алу құрылымдары иерархиялық түрде ұйымдастырылған және ақпаратты алған кезде іске қосылатын түйіндер ретінде қарастыруға болады. Ауызша баяндамалар есте сақтау мамандарының әртүрлі қалпына келтіру құрылымдары бар екенін көрсетті. Бір сарапшы сандарды топтарға, топтарды супертоптарға, ал супертоптарды супертоптардың топтарына топтастырды. Алайда, іздеу құрылымының ең кең таралған әдісі - локустар әдісі.
Лоцидің әдісі
Лоциумы әдісі "есте сақтау керек заттардың немесе адамдардың бейнелерін орналастыруға болатын орынның реттелген орналасуын қолдану" деп аталады. Кодтау үшеуден тұрады. Біріншіден, көшедегі үйлер сияқты сәулет аймағын жаттап алу керек. Екіншіден, есте сақталатын әрбір элемент жеке суретпен байланыстырылуы керек. Соңында, суреттердің бұл жиынтығын "локуста" немесе сәулет аймағында алдын ала белгіленген тәртіппен орналастыруға болады. Кейін, адам ақпаратты еске түсіруге тырысқанда, жадыгерлер көшеде "жүре жүріп", әр таңбаны көріп, оған байланысты ақпаратты еске түсіреді. Бұл әдісті қолданған мнемонисттердің мысалы - Соломон Шерешевский; ол Горький көшесі, өзінің жеке көшесі. Ол оқығанда әр сөздің бейнесі пайда болады. Содан кейін ол осы мүсінді көше бойындағы бір жерге қояды; кейін, ол ақпаратты еске түсіру керек болғанда, ол қажетті ақпаратты еске түсіру үшін көшеде қайтадан "шаңғылап" жүретін.
Жылдамдату
Кәсіби есте сақтау теориясының соңғы қадамы - жылдамдату. Әдетте кодтау мен қайтару үшін қажетті уақытты күрт қысқартуға болады. Нәтижесінде ақпаратты бірнеше секунд ішінде сақтауға болады. Иә, есте сақтау қабілетін зерттеуде бір қиындық туындайды, ол - зерттеуге қатысқандардың күнделікті жақсарып, қайта-қайта сыналуы.
Үйренген шеберлік немесе туа біткен қабілет
Есте сақтау саласындағы сарапшылардың атқаратын жұмыстарының туа біткендігі көптеген ғалымдар тарапынан мұқият зерттелген; бұл мәселе әлі күнге дейін нақты шешілмеген.
Есте сақтауды үйренген дағды ретінде дәлелдеу
Есте сақтауды меңгерген дағды ретінде меңгеруге мүмкіндік беретін көптеген дәлелдер бар. Анекдоттық тұрғыдан алғанда, әлем чемпионаты мен Экстремалды есте сақтау турнирі сияқты есте сақтау жарыстарының қатысушылары фотосуретті есте сақтау қабілетін жоққа шығарады. Керісінше, бұл сарапшылар өздерінің кодтау стратегиясын 10 жыл бойы жаттықты. Есте сақтау қабілеті туралы тағы бір дәлел - бұл өзін-өзі ұстаған адамдардың есте сақтау қабілетін ерекше арттыра алатыны. Бір адам, SF, орташа ақыл-ойға ие колледж студенті, екі жыл бойы жүздеген сағат жаттығудан кейін әлемдік деңгейдегі есте сақтау қабілетін арттыра алды. Оның жады 70 стандартты ауытқудан жақсарды, ал цифрлар жадының аралығы 80 цифрға дейін өсті, бұл бұрын-соңды жазылған барлық есте сақтау мамандарының цифрлық аралығынан жоғары. Есте сақтау қабілеті бар тағы бір топ - аутистік саванттар. Өкінішке орай, Ким Пик пен Дэниел Таммет сияқты есте сақтау жетістіктерін жасаған көптеген ғалымдар қатаң зерттелмеген; олар кодтау стратегияларын қолданудың қажеті жоқ деп мәлімдейді. Саванттардың жақында жасалған бейнелеу зерттеуінде саванттар мен әдетте дамушы адамдар арасында активация айырмашылықтары бар екені анықталды; оларды локустар әдісімен түсіндіруге болмайды, өйткені мнемоникалық саванттар естеліктері үшін кодтау стратегияларын қолдануға бейім емес. Саванттар мидың оң жақ төменгі омыртқа аймағын белсендірді, ал бақылау қатысушылары әдетте көңіл бөлу процестерімен байланысты сол жақ терілі аймақты белсендірді.