Кіріспе

1866 жылы Калифорниядағы археологиялық жалғандық – Калаверас округінде табылған адам бас сүйегі

Калаверас бас сүйегі (сонымен қатар Плиоцен бас сүйегі деп те аталады) – 1866 жылы Калифорния штатының Калаверас округіндегі шахтерлер тапқан адам бас сүйегі. Бұл бас сүйек адамдардың Солтүстік Америкада Плиоцен дәуірінде (кем дегенде 2 миллион жыл бұрын) болғандығын көрсететін дәлел ретінде ұсынылып, адамдар, мастодонттар және мамонттардың бірге өмір сүргендігі туралы идеяны қолдауға пайдаланылды. Кейіннен бұл бас сүйектің жалған екені анықталды, алайда қазір адамдар, мастодонттар және мамонттардың бір уақытта өмір сүргені белгілі, бірақ бұл одан әлдеқайда жақын уақытта болған (Плейстоцен дәуірінде: кем дегенде 12 000 жыл бұрын). Айта кетейік, "калавера" сөзі испан тілінде "бас сүйек" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

1866 жылғы 25 ақпанда кеншілер жер бетінен 40 метр тереңдікте, лава қабатының астында адам бас сүйегі тапқандарын хабарлады. Бұл бас сүйекті сол кездегі Калифорния штатының геологы, сондай-ақ Гарвард университетінің геология профессоры болған Джозия Уитни алды. Уитни бір жыл бұрын адам, мастодонт және мамонттардың бірге болғаны туралы пікірін жариялаған еді. Бас сүйек оның сенімдерін растады. Ол мұқият зерттегеннен кейін, 1866 жылғы 16 шілдеде Калифорния Ғылым академиясының мәжілісінде оның табылуын ресми түрде жариялады, оны Солтүстік Америкада плиоцен дәуіріндегі адамның бар екендігінің дәлелі деп мәлімдеді, бұл континенттегі адамның ең ерте жазбасы болар еді. Оның нақтылығы бірден күмәндандырды. 1869 жылы «Сан-Франциско кешкі бюллетені» бір кенші дін қызметкеріне бас сүйекті әзіл үшін жасырғанын айтқанын хабарлады. Гарвардтан Томас Уилсон 1879 жылы (алғаш рет адам сүйегінде) фтор талдауын жүргізді, нәтижелері оның жақында пайда болғанын көрсетті. Көпшілік бұл алаямалық екеніне сенді, сондықтан Брет Харт 1899 жылы «Плиоцен бас сүйегіне» деген әйгілі сатиралық өлең жазды. Уитни оның шынайы екеніне сенімін білдірді. Оның Гарвардтағы ізбасары Фредерик Уорд Путнам да оның нақты екеніне сенеді. 1901 жылы Путнам шындықты табуға бекінді және Калифорнияға аттанды. Онде ол 1865 жылы жақын жердегі зираттан бірнеше үнді бас сүйектері қазылып алынып, кеншілерге табылсын үшін шахтаға жасырылғаны туралы әңгіме естіді. Путнам бас сүйекті жалған деп жариялаудан бас тартты, оның орнына: «Бас сүйектің нақты қайда табылғанын археологтардың толық қанағаттануына дейін анықтау мүмкін болмас» деп мойындады. Сьерра-Невада кеншілері Витниді ұнатпаған сияқты («шығыстан келген, өте тартымсыз мінезді адам») және оған осындай әзіл ойнағанына «қуанышты» болды. 1992 жылы радиокөміртекпен жасалған сынақ бас сүйектің жасы мың жылдан кем екенін көрсетті, оны қазіргі геологиялық эпоханың соңғы кезеңіне жатқызды. Кері дәлелдерге қарамастан, Калаверас бас сүйегі кейбір жаратылысшылдар тарапынан палеонтологтар өз теорияларына сәйкес келмейтін дәлелдерді назарға алмайтынының дәлелі ретінде әлі де жиі сілтеме жасалады. Алайда, басқалар Калаверас бас сүйегі – алаямалық екенін мойындады.