Жақсы тісті акула (Sphyrna zygaena) – ерекше басы бар акула түрі. Жылы және салқын суларда тіршілік етеді, көшіп-қонып жүреді. Дүниежүзілік таралуы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Акулалар түрлері
Species of shark
Сырлы балғалы акула (Sphyrna zygaena) – балғалы акулалардың бір түрі және Sphyrnidae тұқымдасына жатады. Бұл түрдің «сырлы балға» деп аталуы басының ерекше пішінімен байланысты: ол жалпақталған және бүйірлерінен балға пішініне созылған («сефалофоль» деп аталады), алдыңғы жиегінің ортасында ойық жоқ (сондықтан «сырлы»). Басқа балғалы акулалардан өзгеше, бұл түр салқын суды жақсы көреді және орташа ендіктерде бүкіл әлемде кездеседі. Жазда бұл акулалар суық су массаларын қуа жүріп полюстерге қарай көшіп, кейде жүздеген, тіпті мыңдаған акуладан тұратын топтарды құрайды. Үлкен балғалы акуладан кейінгі екінші ірі балғалы акула – сырлы балғалы акуланың ұзындығы 2 метрге дейін жетеді. Бұл белсенді жыртқыш, ол түрлі-түрлі сүйекті балықтармен және жұмырқалы жануарлармен қоректенеді, ал ірілері акулалар мен шағалалармен де азықтанады. Бұл акула, тұқымдасқан басқа акулалар сияқты, тірі туады және 20-40 шағын акуладан тұратын ұрпаққа бөледі. Қалыпты түрде кездесетін акула, ол көптеген коммерциялық балық аулауда мақсатты түрде немесе кездейсоқ ұсталады; оның қанаттары акула қанаты сорпасын дайындау үшін өте құнды. Бұл акула потенциалды түрде қауіпті және адамдарға шабуыл жасаған болуы мүмкін, бірақ оның салқын сулы ортада мекендеуіне байланысты басқа ірі балғалы акулаларға қарағанда жүзушілермен кездесу ықтималдығы төмен.
The smooth hammerhead (Sphyrna zygaena) is a species of hammerhead shark, and part of the family Sphyrnidae. This species is named "smooth hammerhead" because of the distinctive shape of the head, which is flattened and laterally extended into a hammer shape (called the "cephalofoil"), without an indentation in the middle of the front margin (hence "smooth"). Unlike other hammerheads, this species prefers temperate waters and occurs worldwide at medium latitudes. In the summer, these sharks migrate towards the poles following cool water masses, sometimes forming schools numbering in the hundreds to thousands. The second largest hammerhead shark after the great hammerhead shark, the smooth hammerhead can measure up to long. It is an active predator that takes a wide variety of bony fishes and invertebrates, with larger individuals also feeding on sharks and rays. As in the rest of its family, this shark is viviparous and gives birth to litters of 20–40 pups. A relatively common shark, it is captured, intentionally or otherwise, by many commercial fisheries throughout its range; its fins are extremely valuable for use in shark fin soup. This shark is potentially dangerous and has likely been responsible for a few attacks on humans, though it is less likely to encounter swimmers than other large hammerhead species due to its temperate habitat.
Таксономия және филогенезия
Швед табиғат тарихшысы Карл Линней, "таксиномияның әкесі" деп белгілі, 1758 жылы "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында типтік үлгісін көрсетпестен, жылтыр балғалы акуланың Squalus zygaena екенін сипаттады. Кейіннен бұл атау Sphyrna zygaena деп өзгертілді. Аристотель өзінің "Жануарлар тарихы" атты екінші кітабында балғалы акула үшін грекше "zýgaina" деген атауды қолданған. Бұл түрдің басқа да кең таралған атаулары: жалпы балғалы акула, жалпы жылтыр балғалы акула, дөңгелек басты балғалы акула немесе жай ғана балғалы акула. cladogram|title=|align=left|caption=Балғалы акулалардың филогенетикалық ағашы.
The Swedish natural historian Carl Linnaeus, known as the "father of taxonomy", originally described the smooth hammerhead as Squalus zygaena in the 1758 tenth edition of Systema Naturae, without designating a type specimen. The name was later changed to Sphyrna zygaena. The Greek name zýgaina had already been used for the hammerhead shark by Aristotle in the second book of his History of Animals. Other common names for this species include common hammerhead, common smooth hammerhead, round headed hammerhead, or simply hammerhead. cladogram|title=|align=left|caption=Phylogenetic tree of hammerhead sharks.
Сипаттама
Ұлы балғадан кейінгі екінші үлкен балға бақа, тегіс балға бақа әдетте шамамен ұзын болады, ең үлкен өлшенген ұзындығы және салмағы тиісінше және құрайды.
The second largest hammerhead next to the great hammerhead, the smooth hammerhead typically measures long, with a maximum recorded length and weight of and respectively.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Балғалы акулалардың ішінде тегіс балғалы акула қоңыржал суға ең төзімді, және кез келген басқа түрге қарағанда әлемдік ареалда жоғары ендіктерге дейін таралған. Атлантика мұхитында ол Жаңа Шотландиядан Виргин аралдарына дейін, ал батыста Бразилиядан Оңтүстік Аргентинаға дейін, ал шығыста Британ аралдарынан Кот-д'Ивуарға дейін, соның ішінде Жерорта теңізіне дейін кездеседі. Солтүстік Еуропада Британ аралдарында тек жеті расталған жазба бар, олардың барлығы (Банфширдегі бір жазбаны қоспағанда) архипелагтың оңтүстік бөлігінде және екеуі (2004 және 2019 жылдары) 100 жылдан астам уақыт бұрын тіркелген. 1937 жылы Каттегаттан (Дания) ұсталған деген жиі қайталанатын мәлімдеме дұрыс емес, себебі оқиғадан алынған фотосурет ол баскын акула екенін көрсетті, алайда 2003 жылы Солтүстік теңізде Ютландиядан қашықтықта балғалы акуланың байқалуы расталды, бұл, әдетте, тегіс балғалы акула болды. Үнді мұхитында Оңтүстік Африка, Үндістан және Шри-Ланка жағалауларында кездеседі. Батыс Тынық мұхитында Тонкин шығанағынан Оңтүстік Жапонияға және Ресейдің Шығыс аймақтарына дейін, сондай-ақ Австралия мен Жаңа Зеландия жағалауларында таралған. Орталық және Шығыс Тынық мұхитында Гавай аралдары, Калифорния, Панама, Галапагос аралдары, Эквадор және Чилиде кездеседі. 1954 жылы Британдық Колумбиядан екі анықталмаған балғалы акула туралы хабарламалар болды, олар, мүмкін, тегіс балғалы акулалар болған. Бұл түрдің таралуы амфитемперативті (тропиктерден тыс) деп есептеледі, бірақ Үндістанның Маннар шығанағында және Оңтүстік Мозамбик жағалауларындағы тропикалық сулардан сирек хабарламалар келіп түседі. Тропиктерде оның болуын анықтау қиын, өйткені оны басқа балғалы акула түрлерімен шатастыру оңай. Қаңқалы және үлкен балғалы акулаларға қарағанда, тегіс балғалы акула бетке жақын, судың аз тереңдігінде жүзеді. Алайда, ол белгілі бір тереңдікке дейін суға түсе алады. Ол жағалау суларын, мысалы, шығанақтар мен сағаларды артық жақсы көреді, бірақ кейде континенттік шельфтің үстіндегі ашық мұхитта және мұхиттық аралдардың маңында кездеседі. Бұл акуланың Флоридадағы Индиан өзені сияқты тұщы сулы ортаға кіргені туралы да хабарламалар бар. Жазда тегіс балғалы акулалар суық суды іздеп полюстерге қарай жылжып, қыста экваторға қайта оралады.
Of the hammerhead sharks, the smooth hammerhead is the species most tolerant of temperate water, and occurs worldwide to higher latitudes than any other species. In the Atlantic, it occurs from Nova Scotia to the Virgin Islands and from Brazil to southern Argentina in the west, and from the British Isles to Côte d'Ivoire, including the Mediterranean Sea, in the east. In Northern Europe, there are only seven confirmed records from the British Isles, all but one (at Banffshire) from the southern part of the archipelago and all but two (in 2004 and 2019) from more than 100 years ago. The oft repeated claim of a 1937 capture from the Kattegat (Denmark) is incorrect, as a photo from the incident has revealed that it was a basking shark, although there was a confirmed observation of a hammerhead in the North Sea off Jutland in 2003, which most likely was a smooth hammerhead. In the Indian Ocean, it is found off South Africa, India, and Sri Lanka. In the western Pacific, it occurs from the Gulf of Tonkin to southern Japan and the Russian Far East, as well as off Australia and New Zealand. In the central and eastern Pacific, it occurs off the Hawaiian Islands, California, Panama, the Galapagos Islands, Ecuador, and Chile, with a report in 1954 of two unidentified hammerheads off British Columbia which probably were smooth hammerheads. This species is usually considered to be amphitemperate (absent from the tropics) in distribution, though there are rare reports from tropical waters such as in the Gulf of Mannar off India, and off southern Mozambique. Its presence in the tropics is difficult to determine due to confusion with other hammerhead species. Compared to the scalloped and great hammerheads, the smooth hammerhead stays closer to the surface, in water less than deep. However, it has been recorded diving to a depth of It prefers inshore waters such as bays and estuaries, but is sometimes found in the open ocean over the continental shelf, and around oceanic islands. This shark has also been reported entering freshwater habitats, such as the Indian River in Florida. In the summer, smooth hammerheads migrate poleward to stay in cooler water, heading back towards the equator in winter.
Биология және экология
Ересектер жалғыз немесе шағын топтарда жүреді. Олар жылдық көші-қон кезінде көптеп жиналуы мүмкін; Оңтүстік Африканың шығыс жағалауында жүзден астам жас акулалар, ал Калифорнияда мыңдаған жас акулалар байқалған. Жұқа балғалы акуланың белгілі паразиті – Parascarophis sphyrnae және Contracaecum spp. Солтүстік Еуропада жұқа балғалы акула сельдь мен теңіз бас балығымен қоректенеді, ал Солтүстік Америкада испан скумбриясы мен менхаденді жейді. Дельфиндерге шабуыл жасауға тырысқан жұқа балғалы акулалардың кездесулері де болған, бірақ мұндай жағдайлар сирек. Басқа балғалы акулалар сияқты, жұқа балғалы акула да тірі туады: жас акулалардың сарысы бітіп қалғаннан кейін, бос сары қалтасы аналық акуланың қоректік заттар жеткізетін плаценталық байланысына айналады. Аналық акулалар 10-11 айлық жүктілік мерзімінен кейін 20-50 акуладан тұратын салыстырмалы түрде үлкен ұрпақ туады. Жаңа туған акулалардың ұзындығы шамамен болады; аналық акулалар ұзындықта, ал еркек акулалар ұзындықта жетеді, бұл жергілікті жағдайларға байланысты. Осы акуланың 20 жыл немесе одан да көп өмір сүретіні айтылады. Алайда, жұқа балғалы акуланың адамдардың суға сирек кіретін орташа белдеулерде кездесуіне байланысты, бұл шабуылдардың аз бөлігіне жауапты болуы мүмкін. Сонымен қатар, Оңтүстік Австралия жағалауында балық аулау оның санына кері әсер етпеген сияқты.
Adult smooth hammerheads are either solitary or form small groups. They may come together in great numbers during their annual migrations; schools of over a hundred juveniles under long have been observed off the eastern Cape of South Africa, and schools thousands strong have been reported off California. Known parasites of the smooth hammerhead include the nematodes Parascarophis sphyrnae and Contracaecum spp. In northern Europe, the smooth hammerhead feeds on herring and seabass, while in North America it takes Spanish mackerel and menhaden. Though definitely rare, there are observations of smooth hammerheads attempting to predate on dolphins. Like other hammerheads, the smooth hammerhead is viviparous: once the young exhaust their supply of yolk, the empty yolk sac is converted into a placental connection through which the mother delivers nourishment. Females bear relatively large litters of 20–50 pups after a gestation period of 10–11 months. The pups measure long at birth; females reach maturity at long and males at long, depending upon locality. This shark is thought to live for 20 years or more. However, due to the smooth hammerhead's occurrence in temperate regions where people are less likely to enter the water, it was likely responsible for a minority of these attacks. It also does not appear to have been negatively impacted by fishing off southern Australia.