Кіріспе

2005 жылғы авиациялық оқиға

JetBlue 292 рейсі – Калифорния штатының Бербанк қаласындағы Боб Хоуп әуежайынан Нью-Йорк қаласындағы Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына бағытталған жоспарлы рейс болатын. 2005 жылдың 21 қыркүйегінде капитан Скотт Бёрк, алдыңғы тірегі қалыптан тыс жағдайда қысылып қалғаннан кейін Airbus A320 232 ұшағымен Лос-Анджелес халықаралық әуежайына төтенше қону жасады. Ешкім жарақат алмады.

Оқиға

140 жолаушы мен алты экипаж мүшесі бар Airbus A320 232 ұшағы Бёрбанкіден сағат 17:17-де (UTC−07:00) ұшып кетті. 2002 жылы салынған ұшақтың құйрық нөмірі және Canyon Blue деген атауы болды. Ол Джон Ф. Кеннеди халықаралық әуежайына бару жоспарланған. Бёрбанкіден ұшып шыққаннан кейін ұшқыштар қону доңғалағын қайтаруға қол жеткізе алмады. Олар Лонг-Бич қалалық әуежайының (JetBlue хабы орналасқан жер) үстінен төмен ұшып өтті, әуежайдың басқару мұнарасындағы мамандарға қону доңғалағының зақымдануын бағалауға мүмкіндік берді. Мұрын доңғалағы фюзеляж бағытына перпендикуляр, 90 градусқа солға бұрылған екені анықталды. Лонг-Бич әуежайына қонудың орнына, ұшқыш Лос-Анджелес халықаралық әуежайына (LAX) бағыт бұрды, себебі онда ұзын, кең ұшу-қону жолақтары мен заманауи қауіпсіздік жабдықтары бар еді. Ұшқыштар ұшақты, максималды 75700 литр авиациялық отынды тасымалдай алатын, Боб Хоуп әуежайы (Бёрбанк) мен LAX арасында сағаттан астам уақыт бойы сегіздік пішінде ұшырып, отынды жағып, қону кезінде өрт қаупін азайтуға тырысты. Бұл сонымен қатар ұшақтың салмағын азайтып, қону доңғалағына түсетін күшті азайтуға және қону жылдамдығын айтарлықтай төмендетуге көмектесті. Airbus A320 отынды төгіп тастауға арналған механикалық құралға ие емес, бірақ әртүрлі жаңалық агенттіктері ұшақ мұхит үстінде солай істегенін хабарлады. JetBlue ұшақтарында DirecTV спутниктік теледидары орнатылғандықтан, 292 рейсінің жолаушылары Тынық мұхиты үстінде сағаттап айналып ұшқанда өз рейсі туралы тікелей жаңалықтарды көре алды. Ұшу кезіндегі бейне жүйесі "қонуға дейін" өшірілді. Актриса Тарин Мэннинг "Hustle & Flow" фильмін жарнамалау үшін Нью-Йоркке бара жатқан кезде ұшақта болды. Сценарист Зак Дин де ұшақта болды және өлім туралы ойланып, өлім туралы сценарий жазуға бел буды, ол кейін Deadfall фильміне айналды. LAX-тің ұшу-қону алаңында төтенше жағдайларға дайындық жасап, өрт сөндіру машиналары күтіп тұрды. Көбік тарататын машиналар дайын болғанымен, олар қолданылмады. АҚШ FAA қазір ұшу-қону жолақтарын көбікпен алдын ала толтыруды ұсынбайды, себебі бұл өрт сөндірушілерге қажет болуы мүмкін көбік қорын азайтуы мүмкін; сонымен қатар, ұшу-қону жолағының қай жерін көбікпен толтыру керектігін анықтау қиын, ал алдын ала көбікпен толтыру ұшақтың тежегіштерінің тиімділігін төмендетіп, ұшақтың ұшу-қону жолағынан сырғып кетуіне әкелуі мүмкін. Ұшақ 25L ұшу-қону жолағына қонды. Мұрын доңғалағы жерге тиген кезде ұшқындар мен жалын пайда болды, бірақ ұшаққа басқа зақым келген жоқ. Мұрын доңғалағын мүмкіндігінше ұзақ уақыт жерден жоғары ұстау үшін, ұшақты тежеу үшін кері жылдамдық қолданылмады. Нәтижесінде, ұшақтың жылдамдығын төмендету әдеттегіден ұзаққа созылды, ол сағат 18:20-да тоқтады, 11096 футтық (3382 м) ұшу-қону жолағының соңына дейін 305 метрдей жетпеді. (Салыстыру үшін, Лонг-Бичтегі ең ұзын ұшу-қону жолағының ұзындығы 3048 метрді құрайды). Лос-Анджелес өрт сөндіру бөлімінің батальон бастығы Лу Руполи: "Ұшқыш керемет жұмыс істеді. Ол ұшақты артқы доңғалақтарымен мүмкіндігінше ұзақ уақыт ұстады, содан кейін [мұрын доңғалағын] түсірді" деді. A320, барлық заманауи авиалайнерлер сияқты, белгілі бір бұзушылықтарды көтеруге арналған және қажет болған жағдайда, мұрын доңғалағысыз қонуға қабілетті. Оқиғадан кейін ұшақ жөнделіп, "Canyon Blue" деген атауымен қайтадан пайдалануға берілді. JetBlue ұшақтарының Бёрбанкіден Нью-Йоркке бағыттары 292-ден 358-ге (кері бағыт 359-ға) өзгертілді.

Ұқсас оқиғалар

Бұқаралық ақпарат құралдары бұл кем дегенде жетінші рет Airbus A320 сериялы ұшақтың қону доңғалағы тоқсан градусқа бұрылып, қалыптан тыс қону жасағанын, ал 1989 жылдан бері A319, A320 және A321 ұшақтарында болған кем дегенде алпыс жеті «мұрын доңғалағының істен шығуы» оқиғасының бірі екенін хабарлады. Бұрынғы оқиғалардың ішінде Нью-Йоркке бағытталған JetBlue рейсі, Чикагоға бағытталған United Airlines рейсі және Колумбус, Огайоға бағытталған America West рейсі болды. Кейбір оқиғалар нашар техникалық қызмет көрсетуге байланысты деп табылса, Airbus Industries бұл конструкциялық ақау емес деп мәлімдеді. Бірақ, өндіруші A320 иелеріне техникалық кеңес берді, кейіннен американдық және француз авиациялық органдары бұл кеңестерді ұшуға жарамдылық туралы директивалар ретінде міндеттеді. A320 үшін мұрындық доңғалақ жиынтығын өндіретін Messier Dowty компаниясы 2004 жылғы NTSB есебінде, болашақтағы проблемаларды болдырмау үшін доңғалақтың бір бөлігі қайта жобаланғанын, бірақ сол кезде жаңа жобаға бекіту күтіліп тұрғанын мәлімдеді. Бұл жиі кездесетін ақаулықты білетін механиктер әдетте тежегішті басқару блогының (BSCU) компьютерін ауыстырады немесе қайта бағдарлайды. 2021 жылдың 6 наурызында Батик Air 6803 рейсі, Сұлтан Таха Сяйфуддин әуежайынан Сукарно-Хатта халықаралық әуежайына A320 214 ұшағымен орындалған кезінде, 292 рейсіне ұқсас оқиғаға тап болды, онда доңғалақ жанына бұрылды. Ұшақ базасына оралды және барлық жолаушылар мен экипаж аман қалды. Сол сияқты, 2022 жылдың 29 наурызында LATAM 4292 рейсі Медельиннен Картахенаға басқа Airbus A320 214 ұшағымен жоспарланған рейс болды. Рейс биіктікке көтерілген кезде экипажға қону доңғалағында ақау болуы мүмкін екені туралы ескерту келіп түсті. Ұшақ апаттық жағдайға байланысты қону үшін Медельинге қайтып келді, мұрын доңғалағы көлденең жағдайда тұрып қалды; борттағы 147 адамның ешқайсысы жарақат алмады.