Кіріспе

Вьетнам тарихнамасындағы аңызға толы, жартылай мифтік кезең – Хонг Банг кезеңі, сондай-ақ Хонг Банг әулеті деп те аталады. Бұл Вьетнам тарихнамасындағы аңыздық ежелгі кезең, Кинь Дюнь Вунның Ван Ланг мемлекеті (бастапқыда Хик Кви деп аталған) билігінің б.з.д. 2879 жылы басталғаннан Ан Дюнь Вунның б.з.д. 258 жылы мемлекетті жаулап алуына дейін созылған. 15 ғасырдағы вьетнамдық жылнама – «Дай Вьет су ки тоан тхы» (Дай Вьет, Толық тарих) кезеңнің Кинь Дюнь Вунмен, алғашқы Хунг патшасы ретінде басталғанын айтады. Бұл атау осы кезеңдегі ежелгі вьетнамдық билеушілер туралы қазіргі талқылауларда жиі қолданылады. Хунг патшасы елдің абсолюттік монархы болған және, кемінде теория бойынша, жерді және оның ресурстарын толық бақылаған. «Дай Вьет су ки тоан тхы» елдің астанасы Пхонг Чжу (қазіргі Фу То провинциясы) екенін де жазды және Ван Лангтың батысында Ба Шумен (қазіргі Сычуаньмен), солтүстігінде Донгтинг көлімен (Хунаньмен), шығысында Шығыс теңізімен және оңтүстігінде Чампамен шектесетінін мәлімдеді.

Династияға дейінгі

Қазіргі Вьетнам деп аталатын аймақ палеолит дәуірінен бері қоныстанған. Тәң Хоа провинциясындағы кейбір археологиялық орындар шамамен жарты миллион жыл бұрынғыға дейін сонатындығы хабарланады. Тарихи адамдар б.з.д. 6000 жылдан бастап, одан да дамыған материалдық мәдениеттер пайда болғанға дейін жергілікті үңгірлерде үздіксіз өмір сүрді. Кейбір үңгірлер ертедегі адамдардың көптеген буындарының мекені болған. Солтүстік Вьетнам таулар, ормандар және өзендерге толы болғандықтан, б.з.д. 5000-3000 жылдар арасында тайпалардың саны артты. Тас дәуірінің соңғы кезеңінде бірнеше мың жыл бойы тұрғындар саны өсіп, Вьетнамның барлық аймақтарына тарады. Көбінесе ежелгі адамдар Хонг (Қызыл), Ка және Ма өзендерінің жанында өмір сүрді. Осы кезде вьетнамдық тайпалар басты тайпалар болып табылды. Лұқ Туң мифтік билеуші Шенноңтың ұрпағы ретінде жазылған. Ол басқа тайпаларды біріктіріп, өз аумағындағы барлық тәуелді мемлекеттерді (немесе автономиялық қауымдастықтарды) біріктіріп, біртұтас ұлт құрды. Лұқ Туң өзін Kinh Dương Vương деп жариялады және жаңа құрылған ұлтын Xích Quỷ деп атады. «Дай Виеттің толық жылнамасында» (Вьетнам тілінде: Đại Việt sử ký toàn thư, қытай тілінде: 大越史記全書) былай делінген:

Xích Quỷ 赤鬼 атауы қытай-вьетнам тіліндегі xích 赤 "қызыл" және quỷ 鬼 "демон" сөздерінен шыққан. Атаудың мағынасы жиырма сегіз сарайдан алынған, онда 鬼 quỷ Оңтүстікте орналасқан 鬼宿 (қытай-вьетнам тілінде: Quỷ tú, вьетнам тілінде: sao Quỷ) шоқжұлдызын білдіреді (вьетнамдық жер-су атауларының кең таралған мотиві). Қызыл 赤 түсі Оңтүстіктің Қызыл құсымен (қытай-вьетнам тілінде: Chu Tước, қытай тілінде: 朱雀) байланысты. Лұқ Туң Вьетнам тарихында мұрагерлікпен билік құрған алғашқы монархиялық режимді және бірінші билеуші ​​династияны құрды. Ол Хунг патшаларының атасы, Вьетнамның негізін қалаушы және халқына күріш өсіруді үйреткен вьетнамдық мәдени батыр ретінде есептеледі.

Ван Ланг патшалығы

2524 жылдан бастап, үшінші Хунг әулеті тұсында патшалық Ван Ланг деп аталды, ал астанасы Фонг Чжу (қазіргі Вьет Три, Фу То) үш өзеннің қиылысқан жеріне, тау етегінен Қызыл өзен алқабы басталатын жерге орналастырылды. Вьетнамдықтардың ай күнтізбесін тасқа қашап есептеуді білгендігіне куәлік ететін деректер 2200–2000 жылдарға б.з.д. дейін жетеді. Тас құралдарға ай күнтізбесімен байланысты санау құралы ретінде параллель сызықтар салынған.

Ауыл шаруашылығы

Экономика негізінен күріш егісіне негізделген, сонымен қатар қолөнер, аң ауру және жинау, мал шаруашылығы және балық аулау да қамтылған. Әсіресе, қола құю өнері жоғары деңгейде болды. Ең танымал мұралар – Хунг дәуірінің үйлері, киімдері, салты-дәстүрлері, мінез-құлқы және мәдени шаралары бейнеленген Дунг Сон қола барабандары. Хунг Вунгтар Ван Лангты феодалдық тәртіппен, Лак Тонгтың көмегімен басқарды. Лак Тонгтар әрбір суармалы аймақтың төңірегіндегі қауымдық елді мекендерді бақылап, бөгеттердің құрылысын және күтімін ұйымдастырып, сумен жабдықтауды реттеді. Күріш өсірумен қатар, Ван Ланг халқы басқа да дәнді дақылдар мен бұршақ өсіріп, негізінен буйволдар, тауықтар мен шошқалар өсірді. Төңкергіштік және бамбуктан бұйым жасау, себет тоқу, былғары өңдеу, сондай-ақ қымыз, жұта және жібек тоқу сияқты қолөнерлер жоғары деңгейде дамыған. Б.з.д. 2000 жылдан бастап, қазіргі Солтүстік Вьетнамдағы адамдар Шан әулетінен немесе Лаос елінен білім алып, дамыған ауыл шаруашылығы қоғамын құрды. Б.з.д. VI ғасырда арналар мен бөгеттердің күрделі жүйесі арқылы күріш алқаптарына су жеткізу басталды. Осы күрделі шаруашылық жүйесі Вьетнам қоғамын сипаттайтын ерекшелікке айналды. Бұл жүйе суармалы жерлерін бірлесіп басқаруға тығыз байланысты ауылдық қауымдастықтарды қажет етті. Бұл жүйелер өз кезегінде, азық-түлік өндірудің басқа әдістерімен салыстырғанда, халық тығыздығын жоғары деңгейде ұстап тұратын мол өнімді қамтамасыз етті.

Қоладан жасалған құралдар

1200 ж. б.д. шамамен Mã және Қызыл өзендерінің жазықтарында ылғалды күріш өсіру және қола құю дамыған сайын, күрделі қола барабандарымен ерекшеленетін Đông Sơn мәдениеті пайда болды. Đông Sơn ескерткіштерінен табылған қола қарулары, құралдары мен барабандары Оңтүстік-Шығыс Азияның ықпалын көрсетеді, бұл қола құю технологиясының жергілікті түпнұсқа екенін көрсетеді. Солтүстік Вьетнамда көптеген кішкентай, ежелгі мыс кендері табылды. Đông Sơn және Оңтүстік-Шығыс Азияның басқа да ескерткіштерінде қайық тәрізді табындар мен жерлеу құмыралары, үйлер, бетел жаңғағы шайнау және тістерді қарату сияқты дәстүрлердің іздеріне ұқсастықтар кездеседі.

Керамика

III мыңжылдықтың соңы мен б.з.б. бірінші мыңжылдықтың ортасы аралығындағы кезеңде Вьетнамның солтүстігіндегі Доң Сон мәдениетіне дейінгі және Оңтүстік Вьетнамның Са Хуинь мәдениетіне дейінгі мәдениеттердің күрделі керамикасы дамыды. Осы кезеңде дөңгелекпен жасалған қыш ыдыстар пайда болды, бірақ қайыс пен намыстың қолданылуы да өндірісте маңызды рөл атқарды. Ыдыстардың беттері көбінесе тегіс, жиі жылтыратылған, ал қызыл сырлау кең таралған. Сыммен жасалған іздер барлық мәдениеттерде кездеседі және сынықтардың үлкен бөлігін құрайды. Сонымен қатар, күрделі кесу өрнектері бай сәндік мотивтермен дамыды, және Вьетнам археологтары осы кесу өрнектерінің негізінде әртүрлі мәдениеттер мен кезеңдерді ажыратады. Қызыл өзені аңғарындағы мәдениеттердің бірінен соң бірі дамуының керамикасы ең жақсы танымал. Вьетнам археологтары үш Доң Сонға дейінгі мәдениетті анықтады: Фунг Нгуен, Доң Доу және Го Мун. Бұл үш мәдениеттің керамикасы әртүрлі сәндік стильдерді қолданғанына қарамастан, Қызыл өзені аңғарындағы мәдени дамудың үзділігін көрсететін белгілерге ие. Тан Хо провинциясындағы Ма өзені аңғарындағы вьетнамдық археологтар мәдени дамудың үш Доң Сонға дейінгі кезеңін бөліп көрсетеді: Кон Чан Тьен, Доң Хой (Бай Ман) және Куй Чу. Қызыл және Тоң өзендері аңғарларын қамтитын аймақтардағы жергілікті мәдениеттер ақырында Доң Сон мәдениетіне бірікті, ол бұрынғы мәдениеттерге қарағанда әлдеқайда кең аумақты қамтыды, және вьетнамдық археологтар оның бірнеше аймақтық ошақтары болғанын айтады. Мысалы, Доң Сон қоласы Вьетнамның солтүстік аймақтарында біршама ұқсас болғанымен, керамиканың аймақтық ерекшеліктері айқын байқалады. Жалпы алғанда, Доң Сон керамикасы жоғары температурада пісірілген, формасы әртүрлі, бірақ сәндік өрнектері бұрынғы кезеңдерге қарағанда азайған, және негізінен арқанмен оралған немесе ойылған қайыстардың іздерінен тұрады. Кесу өрнектері дерлік жоқ.

Демография

Қазіргі заманғы вьетнамдық тарихшылар Хонг Банг әулетінің алғашқы кезеңінде Солтүстік және Орталық Вьетнамның жоталы жерлерінде тұрған түрлі этникалық топтардың бар екенін дәлелдеді.