Кіріспе

Бразилиядағы үкіметтік бағдарлама. Zero Fome (ˈfomi ˈzɛɾu, Zero Hunger) – Бразилия үкіметінің 2003 жылы президент Луиз Инасио Лула да Силва ұсынған бағдарламасы, мақсаты – елдегі аштық пен ең қатаң кедейлікті жою. Бұл бағдарлама Фернандо Энрике Кардосо басшылығымен 1995 жылы құрылған Bolsa Escola (Мектеп жәрдемақысы) жобаларының жалғасы болды.

Бағдарламаның мазмұны

Лула Фернандо Энрике Кардоса басшылығының 1995 жылы құрылған Bolsa Escola (Мектеп стипендиясы) деп аталған жобаларын іске қосты. Лула бұл жобаларды жаңа Fome Zero ("Аштыққа толық қарсы тұру") бағдарламасымен кеңейтті, ол Bolsa Família (Отбасылық жәрдемақы) жоспарының бір бөлігі болды. Бағдарламаны Әлеуметтік даму және Аштықпен күрес министрлігі (Ministério do Desenvolvimento Social e Combate à Fome) үйлестіреді және негізгі азық-түлікке қол жеткізу құқығын қамтамасыз ету бойынша үкімет стратегиясын іске асыруға бағытталған. Бағдарламаның түрлері көп: ең мұқтаж отбасыларға тікелей қаржылық көмек көрсетуден (Bolsa Família картасы арқылы) бастап, Бразилияның шөлейт аймақтарында су жинағыштар құру, төмен бағалы асханалар ашу, халықты салауатты тамақтануға үйрету, дәрумендер мен темір препараттарын тарату, шағын шаруашылықтарды қолдау және микрокредит беру сияқты түрлі стратегияларды қамтиды.

Әсерлер

Кейбір университеттер мен Бразилияның география және статистика институты (IBGE) жүргізген зерттеулерге сәйкес, бағдарлама Бразилияның кедейлікке қарсы күрестегі жақындағы жетістіктеріне үлкен үлес қосыпты деп есептеледі. Bolsa Escola бағдарламасының алдын ала эконометриялық бағалауы мектепке қатылу деңгейі мен бала еңбегіне тартылған балалар санына елеулі әсер еткенін көрсетті. 2005 жылдың маусым айында Бразилия үкіметіне Bolsa Família бағдарламасын басқаруға көмектесу үшін Bolsa Família жобасын құрған Дүниежүзілік банк: «Бағдарлама салыстырмалы түрде жас болғанымен, білім беру сапасын жақсартуға, балалардың өсуіне, тамақ тұтынуына және тамақтану сапасына әсер ететіндей кейбір нәтижелердің көрініп тұрғанын атап өтті». БҰҰ Кедейлік орталығының зерттеуі көрсеткендей, Bolsa Família жәрдемақысының 80%-дан астамы кедей отбасыларға (адам басына шаққандағы ең төменгі жалақының жартысынан кем табыс көрінетін отбасыларға) бөлінген, демек, жәрдемақының басым бөлігі кедейлерге жеткен. Сондай-ақ, 2001 жылдан бері Бразилиядағы теңсіздік 20%-ға жуық төмендеді, және бұл планетадағы ең теңсіз елдердің бірі үшін қуантарлық жағдай. Дүниежүзілік банк жүргізген зерттеулер Bolsa Família бағдарламасының арқасында бала еңбегінің пайдалануы айтарлықтай азайғанын көрсетті. Бағдарлама ең кедей отбасылардың тамақтану мүмкіндіктеріне де маңызды әсер еткені хабарланды. Мемлекеттік мектептердегі оқушылар күніне бір рет тегін тамақтанады (ең кедей аудандарда – екі рет), сондықтан отбасының шектеулі табысының бір бөлігі тамаққа жұмсалмайды. Bolsa Família бағдарламасын алғандардың 82,4%-ы тамақтану жағдайының жақсарғанын мәлімдеді; сонымен қатар, бұл бағдарлама кедей отбасылардың табысын шамамен 25%-ға арттырды.

Сын

2003 жылы Латын Америкасы және Кариб бассейні бойынша Дүниежүзілік банк IBRD өкілі Дэвид де Ферранти бағдарламаның елдегі кедейлік пен табыс арасындағы теңсіздікті жоюға жеткіліксіз екенін айтып, оның нақты мақсатының болмауына сын тақты. Ол сондай-ақ ақшалай көмек көрсету және азық-түлік жинау мен тарату механизмдерін де сынады. Лула қызметке келгеннен кейін бес ай өткен соң, "Аштыққа қарсы нөлдік бағдарлама" (Fome Zero) бюджеті бастапқы сомасынан үштен бір бөлігіне дейін қысқартылды. Бір жылдан кейін бағдарламаға шамамен 800 миллион доллар қаражат бөлінді, бірақ оның тек 130 миллион доллары ғана жұмсалды. Оппозиция (әсіресе PSDB және DEM партиялары) бұл бағдарламаны сәтсіз деп санайды, себебі үкіметтің бағдарламаны тиімді басқара алмағанына сендіреді. 2005 жылғы наурыз айында ПФЛ федералды депутаты Мурило Зауит бағдарламаның кемшіліктері бар екенін айтып, Мато-Гросу-ду-Сул штатының Доурадос қаласындағы нашар тамақтану салдарынан бірнеше үнді балаларының қаза тапқанын мысалға келтірді. Алайда, сол кездегі Денсаулық сақтау министрі Хамберто Коста қаза болғандардың саны орташа көрсеткіш екенін және алаңдатарлық жағдай емес екенін мәлімдеді. Басқа бір сын – бағдарламаның көбінесе ақшалай төлемдерге ауысқаны, оған сыбайлас жемқорлықтың қатысы бар екені және проблема толық шешілмегені. 2014-2015 жылдарға қатысты мәліметтер көрсеткендей, Бразилияда нашар тамақтану әлі де проблема болып табылады және жылына 100 000 адамға шаққанда 4,3 адамның өліміне себеп болады. Бұл, халықтың 3,8% (7,6 миллион адам) күніне 1 АҚШ долларынан аз табыс табады деген фактімен байланысты.