Сиднейлік шоқырлы торы – қауіпті өрмекші

Кіріспе

Аустралиялық ірі улы өрмекші.

Сидней түйіршік өрмекшісінің денесінің ұзындығы екі жынысқа да тән жылтыр және қараңғы түсті, көк қарадан қараға дейін, қоңыр немесе қара шабалин түсіне дейін өзгереді.

Таксономия

Октавиус Пикард Кембридж Сиднейлік шоғырлы торы құрғыш өрмекшісін алғаш рет сипаттады, оның аналық нұсқасы 1877 жылы Британ мұражайында сақталған. *Atrax* туысын белгілеп, оны *Atrax robustus* деп атады. Түрдің атауы латын тіліндегі *robustus* сөзінен шыққан, мағынасы – "күшті/берік/жетілген". Бірнеше жылдан кейін Уильям Джозеф Рейнбоу Сиднейлік шоғырлы торы құрғыш өрмекшісінің еркек жекесін жаңа түр деп сипаттады – *Euctimena tibialis*. Ол ғылыми атауды ежелгі грек тіліндегі *euktimenos* ("жақсы жасалған") және латын тіліндегі *tibialis* ("тібік сүйегі") сөздерінен құрады, өйткені оның тібік сүйегіндегі ерекше өскінін байқаған. Сол мақалада ол Сиднейлік шоғырлы торы құрғыш өрмекшісінің аналық жекесін тағы бір түр деп сипаттады – *Poikilomorpha montana*. Оның түрлік атауы *poikilomorphia* ("форманың әртүрлілігі") – әртүрлі өлшемдегі көздеріне және *montana* ("таулы") сөздерінен алынған. 1927 жылдың ақпан айында Сиднейдің Торнли қалашығындағы үйінің кір жуатын баспалдағында үлкен қара өрмекшімен ойнап жатқан жас баланың қолына шағылып, қайтыс болды. Ол қатты ауырып, сол күні кешке көз жұмды. Бұл оқиғадан кейін халықтың өрмекшілерге деген қызығушылығы артып, полиция өлі өрмекшіні Австралия мұражайына жеткізді, онда Энтони Маскрейв оны *Euctimena tibialis* деп анықтады. Ол Сидней маңынан жиналған еркек және аналық өрмекшілерді зерттеп, анатомиялық ұқсастықтарға сүйене отырып, *Euctimena tibialis* – *Atrax robustus* еркегі екеніне қорытынды жасады. *Poikilomorpha montana* 1988 жылы осы түр ретінде жіктелді. *Atrax robustus* – *Atracidae* тұқымдасына жататын *Atrax* туысының үш түрінің бірі. Сиднейлік шоғырлы торы құрғыш өрмекшісінің аты *Hadronyche* туысының кейбір өкілдерімен ортақ. Ол, сондай-ақ солтүстік ағаштарда қоныстанған шоғырлы торы құрғыш өрмекшісімен бірге, адамдарға өлімге әкелетін шағыс жасаған Австралияның жалғыз екі түрі болып табылады. Өрмекшінің орташа аяқ ұзындығы 6-7 сантиметрді құрайды.

Octavius Pickard Cambridge was the first to describe the Sydney funnel web spider, from a female specimen housed in the British Museum in 1877. Establishing the genus Atrax, he named it Atrax robustus. The species name is derived from the Latin robustus, "strong/sturdy/mature". Some years later, William Joseph Rainbow described a male Sydney funnel web as a new species—Euctimena tibialis—from a spider he found under a log in Turramurra, and another from Mosman. He coined the scientific name from Ancient Greek euktimenos, "well built", and Latin tibialis, "of the tibia", having noted its prominent tibial spur. In the same paper, he described a female Sydney funnel web spider as yet another species—Poikilomorpha montana—from a specimen collected from Jamison Valley and Wentworth Falls in the Blue Mountains. Its species name was derived from poikilomorphia, "variety of form", referring to the eyes of different sizes, and montana, "of the mountains". In February 1927, a young boy died after being bitten on the hand after playing with a big black spider on the laundry steps of his home in the Sydney suburb of Thornleigh. He fell gravely ill and perished later that evening. Public interest in the spiders surged, and the police brought the dead spider to the Australian Museum, where Anthony Musgrave identified the creature as Euctimena tibialis. He examined a series of male and female spiders collected around Sydney and concluded based on anatomical similarities that Euctimena tibialis was the male Atrax robustus. Poikilomorpha montana was classified as the same species in 1988. Atrax robustus is one of three species of the genus Atrax in the family Atracidae. The Sydney funnel web spider shares its name with some members of the genus Hadronyche. It remains, together with the northern tree dwelling funnel web, the only two species of Australian funnel web spider known to have inflicted fatal bites on humans. The average leg length for the spider in general is six to seven centimetres.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Таралу орталығы Сидней қаласы, солтүстікке Орталық жағалауға, оңтүстікке Иллаварра аймағына және батысқа Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Көк тауларға дейін созылады. Олардың жасыру орындары тіректердің және жапырақтардың астында болады. Ұзақ өмір сүретін аналық шұңғыр торы құрушылар өмірінің көп бөлігін жібекпен қапталған түтікшелі қоршауларында өткізеді. Көмескілер, кесірткелер немесе бақалар сияқты әлеуетті жемдер олардың торына тигенде, олар жылдам шабуылдайды және уларын инъекциялау арқылы жемді бағындырады. Бұл олардың еркек өкілдерімен кездесу мүмкіндігін арттырады, себебі олар кейде аулаларға немесе үйлерге кездейсоқ түсіп, немесе жүзу бассейндеріне құлайды. Бұл жәндіктер мұндай суға 24 сағатқа дейін төтеп бере алады, денелеріндегі қылдарға ауа көпіршіктерін жабыстырып. Шаққанда, шұңғыр торы құрушылар құрбанын тығыз ұстап, көбінесе бірнеше рет шағады. 5 мг/кг дозасында Delta атракотоксині маймылдарды 3-4 сағат ішінде өлтіреді, маймылдарда байқалған симптомдар: тыныс қиындығы, қан қысымының өзгеруі, соқтығысқан гипотензия, жас шығу, сілекейлену, қаңқа бұлшық еттерінің дікімдеуі және өлім. Гиннес рекордтар кітабы Сидней шұңғыр торы құрушы жәндігін әлемдегі ең улы жәндік деп санайды, "ең улы" терминін "адамдар үшін ең уытты у" деп анықтайды, бірақ бұрын Бразилияның саяхатшы жәндігіне де осы атақ берілген. Сидней шұңғыр торы құрушы жәндігінің уында Delta атракотоксині деп аталатын иондық канал тежегіші бар, бұл уды адамдар мен басқа да приматтар үшін өте уытты етеді. Алайда, ол басқа сүтқоректілердің жүйке жүйесіне әсер етпейді.

Симптомдары

Сиднейлік түйіршік желісінің шағуы бастапқыда өте қатты ауыртады, тіс іздері бірнеше миллиметрге дейін бөлініп орналасады. Тістерінің мөлшері бастапқы ауырсынуға себеп болады. Кейбір жағдайларда, өрмелеші оны сілкіп немесе қағып тастағанша жабысып қалуы мүмкін. Дене симптомдарының ішінде қатты құлайғандық, құсу, көп мөлшерде сілекей бөлінуі, бұлшық еттердің дікілдеуі және тыныс алудың қиындауы, бағдары шашырау және санасының дұрыс болмауы, есінен тану жатады.

Емдеу

Сиднейлік түйіршік желісінің шағуы медициналық төтенше жағдай саналады және дереу ауруханада емдеуді қажет етеді. Қазіргі уға қарсы зерттеулер екі құтылымды немесе улану белгілері ауыр болған жағдайда төрт құтылымды қолдануды ұсынады. Пациенттер әр 15 минут сайын тексеріледі, симптомдар басылмаса, қосымша құтылымдар ұсынылады. Шағуды емдеу үшін қолданылған ең көп құтылым саны – 12. Пациент – 2017 жылдың ақпан айында аяқ киімнің ішінде жасырынып отырған Сиднейлік еркек түйіршік желісінен шағылған 10 жасар бала. Уға қарсы зерттеуді Мельбурн қаласындағы Ұлттық сарысу зертханасында Струан Сазерленд басқарған команда жасаған. 1981 жылдан бері уға қарсы зерттеу қолжетімді болғаннан кейін Сиднейлік түйіршік желісінің шағуынан қаза болғандар туралы ешқандай хабарлама жоқ. 2012 жылдың қыркүйегінде уға қарсы зерттеу қорының азайып бара жатқаны хабарланды және жұртшылықтан олардың уын алу үшін жәндіктерді ұстап беруі сұралды. Уға қарсы зерттеудің бір дозасын алу үшін Сиднейлік түйіршік желісінен шамамен 70 рет сүт алу қажет. Австралияның жәндіктер паркі өз сүт алу бағдарламасының аясында Сиднейлік түйіршік желісін алады. 2016 жылдың қаңтар айында олар аяқтарының аралығы бар еркек Сиднейлік түйіршік желісін алды. Парк бұл жәндікті олардың бұрын көрген ең үлкен нұсқасы деп сипаттады.