Кіріспе

Мысырлық исламшы Шүкри Мұстафа (شكري مصطفى,; 1 маусым 1942 – 19 наурыз 1978) – мысырлық ауыл шаруашылығы инженері, экстремистік исламшыл топ «Жамаат әл-Муслимин» (Takfir wal Hijra деп кеңінен танымал) басқарған. Ол 1960 жылдары «Мұсылман бауырластығына» қосылып, исламдық ой-пікірге жолға түсті. Топпен байланысты қызметтері үшін тұтқындалғаннан кейін Сайид Кутб және басқа да радикалды ойшылдардың еңбектеріне қызығушылық танытты. 1971 жылы босатылғаннан кейін ол ізбасарларын жинап, қазіргі қоғамнан қол үзді. 1978 жылғы 19 наурызда Мысыр үкіметінің министрі және көрнекті мұсылман дін қызметкері Мұхаммед әл-Дхахабиді ұрлап, өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді. Ол тағы төрт жетекшімен бірге шапшаңдықпен ұйымдастырылған әскери трибуналда өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір

Шүкри 1942 жылы 1 маусымда Орта Египеттегі Абу Хорс қаласында дүниеге келді, бірақ анасымен бірге жас кезінде жақын маңдағы Асютқа көшіп барды. Ислам мектебінде оқып, Ассиут университетінде ауыл шаруашылығы мамандығын оқыды. Осы университетке келгенде ол алғаш рет «Мұсылман бауырластығымен» байланысқа түсті және 1965 жылы олардың үнқағаздарын таратуы үшін тұтқындалды. Шүкри алты жыл түрмеде отырды, бастапқыда Турада, ал 1967 жылдан бастап Әбу Забалда. Шүкридің «Жамағат әл-Муслимин» (Мұсылмандар қоғамы) деп аталатын тобы, Қутбтың да джахилия қоғамынан толық оқшақтануды қалағанына сенеді. «Мұсылман бауырластығы» Қутбтың теориясын ресми түрде қабылдамағаннан кейін «Жамағат әл-Муслимин» ыдырады. Топтың алғашқы басшысы, шейх Али Абдух Исмаил 1969 жылы Такфирден бас тартты. Шүкри көп ұзамай де-факто көшбасшы болды: ол жалғыз қалған мүше еді. Ол 1971 жылы жаңа президент Анвар Садаттың «Мұсылман бауырластығымен» қарым-қатынасты жақсартуының аясында түрмеден босатылды. Ол өзінің тобының қазіргі уақытта әрекет етуге тым әлсіз екенін сезінді, сондықтан оқшақтану саясатын қабылдады. Ол мұның қоғамды сыртқы ықпалдардан қорғайды және оның күшеюіне мүмкіндік береді деп үміттенеді. Мүшелер отбасыларымен байланысты үзуге мәжбүр болды, бұл әйелдердің отбасы мүшелерінен бірнеше сот талаптарына әкелді. Олар Шүкридің қыздарын, кейде әйелдерін азғындыққа ұшыратып, египеттік отбасылық құндылықтарды жоққа шығаратынын сезінді.

Нанымдар

Шүкри өте радикалды ұстанымға келді. Ол бұрынғы барлық зерттеулерді қажетсіз деп санады және тіпті исламның төрт мадхабын (мектептерін) да қабылдамады. Ол әрбір мұсылманның Құран мен сүннетке (Мұхаммед пен оның ізбасарларының амалдары) негізделген ижтихад (еркіндікпен түсіндіру) жасауы керек екенін талап етті. Шүкри джахилият қоғамымен ластанған деп есептегеннің бәрін, соның ішінде мешіттерді де қабылдамады – ол өзінің ізбасарларына оларға жұма намазына бармауды бұйырды. Оның пікірінше, кейбір тәуелсіз мешіттерге баруға болады, бірақ дұға оқуға ең лайықты орын – үйде. Ол Мысырдың «Сионизмге қарсы» күресіне бейжай қарады. Егер Израиль Мысырға басып кірсе, не істейтінін сұрағанда, олар қарсы тұрмай, қашып кететінін айтты. Ол Мысыр армиясын Израильмен бірдей жау санады. Сондай-ақ, көптеген мысырлықтар үшін жазуды үйренудің пайдасы жоқ деп есептеді және оған қарсы болды. Көптеген ұқсас топтардан өзгеше, «Жамаат әл Муслимин» әйелдерді қатарына қосылуға ынталандырды. Шүкри еркек мүшелерімен некелесуді жеке ұйымдастырды, ал топ ортақ тұрғын үймен қамтамасыз етті. Көбінесе бірнеше жұбайлар бір бөлмеде тұратын, оларды тек матадан ілген перделер ғана бөліп тұратын. Егер үйленген әйел топқа қосылса, ал күйеуі қосылмаса, Шүкри «джахилият» некесін күшсіз деп есептеп, оған қайтадан үйленуге рұқсат берді. Бұл некеге қатысты көзқарас топтың көпшілік назарына ілігіп, бірнеше БАҚ-та отбасы мүшелері қыздарынан айырылғанын мәлімдеді. Авторлар Дэниел Бенджамин мен Стивен Саймонның «оны білгендердің куәліктері» мен Шүкри сотта «көрсеткендеріне» сүйене отырып, «Шүкри Мустафаның өзін Махди деп ойлағаны анық» (Исламдағы пайғамбарлықпен белгіленген Мәсіх, Қиямет күніне дейін Жерге оралып, (Исамен бірге) әлемді зұлымдықтан, әділетсіздіктен және тирандықтан құтқаратын). Абдулла әл Фейсалдың сөзіне қарағанда, Шүкри Мустафа үкімет бақылап отырғандықтан, краннан су ішкендерге тәкфир жасады және ол хауариждердің бірі болған. Дереккөздің сенімділігі жоқ: 2016 жылдың қазан айы.

Мемлекетпен бетпе-бет келу

1976 жылы бірнеше мүшелері басқа топтарға кетіп қалды. Шүкри бұған ашуланып, оларды діннен тайғандар деп жариялады және қараша айында оларды өлтіру үшін екі шабуылға жетекшілік етті. Полиция араласып, оның 14 ізбасарын ұстады және Шүкриді қамауға ордер берді. Ресми жауапқа таң қалған Шүкри олардың босатылуын талап етті, бірақ Египет үкіметі оған жауап бермеді, ал баспасөз оны қынжырлап сынады. Осы кезде оның тобына "Такфир уәл Хижра" (Құсқыру және жер аударылу) деген атау берілді. Шүкри бұл терминді ұнатпады, бірақ ол топтың өзі таңдаған атынан гөрі әлдеқайда мағыналы болды және көпшілік санасында қалыптасты. Үкімет жылдам және шешімді әрекет етті. Жүздеген адам тұтқындалды, ондаған адам түрмеге жабылды. 1978 жылдың 19 наурызында Шүкри мен тағы төрт жетекшісі жедел түрде әскери сотта өлім жазасына кесілді.