Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Зеландия саясаткері және Жаңа Зеландияның 16-шы генерал-губернаторы (1931–2021)
New Zealand politician and 16th governor general of New Zealand (1931–2021)
Кэтрин Энн Тизард ханым (туған тегі Маклейн; 4 сәуір 1931 – 31 қазан 2021) – 1983 жылдан 1990 жылға дейін Окленд қаласының мэрі, ал 1990 жылдан 1996 жылға дейін Жаңа Зеландияның 16-шы генерал-губернаторы қызметін атқарған жаңазеландиялық саясаткер. Ол бұл екі лауазымды атқарған алғашқы әйел болды.
Dame Catherine Anne Tizard (née Maclean; 4 April 1931 – 31 October 2021) was a New Zealand politician who served as mayor of Auckland City from 1983 to 1990, and the 16th governor general of New Zealand from 1990 to 1996. She was the first woman to hold either office.
Жеке өмірі мен мансабының алғашқы жылдары
Кэтрин Энн Маклин 1931 жылғы 4 сәуірде Оклендте шотланд иммигранттары Нил мен Хелен Маклиннің отбасында дүниеге келді және Матаматаның жанындағы Вахароада өсті, ол Вайкато аймағында орналасқан. Оның әкесі жергілікті сүт зауыдында жұмыс істеді. Ол Матамата колледжіне оқуға түсіп, 1948 жылы соңғы курсында университет стипендиясын алды. 1949 жылы Кэтрин Окленд университетінің колледжіне түсіп, зоологияны оқыды. Университетте оқып жүргенде ол Окленд университеті студенттік қауымдастығының президенті Боб Тизардпен танысты. Екінші кездесуінде Боб Кэтринге: «Мен саясатқа бара жатырмын. Мен сені үйленемін», – деді. Олар 1951 жылы үйленді және төрт балалары болды; олардың қызы Джудит те саясаткер. 1972 және 1975 жылдар аралығында Тизардың күйеуі Үшінші Еңбек үкіметінде министр болды, бірінші Денсаулық сақтау министрі, кейін вице-премьер және Қаржы министрі қызметтерін атқарды. Отбасы Веллингтонға көшті, ал Тизард кеңес мәселелерімен Оклендке қатынай берді. Тизард жергілікті ойын орталығы комитетінде жұмыс істеді, кейін оның президенті болды. Ол сондай-ақ Шығыс қалашықтарының орта мектептерінің басқару кеңесіне сайланды. Содан кейін ол 1962 жылдан 1983 жылға дейін оқытумен және университетте жұмыс істеумен айналысты, сондай-ақ үшінші курс студенттерін дайындаушы ретінде техникалық көмек көрсетті. 1976 жылдан 1985 жылға дейін Тизард танымал TVNZ телешоуы «Сұлулық және аң» бағдарламасына Селуин Тугуд пен Шона Макфарлейнмен бірге қатысты. Кейіннен ол саясаттағы табысын осы бағдарламамен байланыстырды.
Catherine Anne Maclean was born in Auckland on 4 April 1931 to Scottish immigrants Neil and Helen Maclean, and grew up in Waharoa, near Matamata, Waikato. Her father worked at the local dairy factory. She attended Matamata College, gaining a University Bursary in her final year, 1948. In 1949 Catherine enrolled at Auckland University College, studying zoology. While at university, she met Bob Tizard, then president of the Auckland University Students Association. On their second date, Bob told Catherine he was "going into politics. And I'm going to marry you." They married in 1951 and had four children; their daughter Judith is also a politician. Between 1972 and 1975 Tizard's husband was a Cabinet Minister in the Third Labour Government, serving first as Minister of Health and later as Deputy Prime Minister and Minister of Finance. The family moved to Wellington, and Tizard commuted to Auckland for council business. Tizard served on the committee of her local Playcentre and later became its president. She was also elected to the Board of Governors of the Eastern Suburbs Secondary Schools. She then taught and worked at the university from 1962 to 1983, and provided technical assistance as preparator for a third. From 1976 to 1985 Tizard appeared on the popular TVNZ chat show Beauty and the Beast, along with Selwyn Toogood and Shona McFarlane. She later attributed her success in politics to this show.
Окленд қалалық кеңесі
Тизард 1971 жылы Окленд қалалық кеңесіне сайланды және 1974, 1977 және 1980 жылдары қайта сайланды. Ол 1980 жылы Окленд аймақтық органына сайланды, сонымен бірге Окленд қаласының мэрі лауазымына қолданыстағы мэр, Сер Дов Майер Робинсон және кеңесші Колин Кейге қарсы сайлауға түсті. Бұл үштік бәсеке нәтижесінде Кей 1681 дауыспен жеңіске жетті. Тизард 1981 жылғы Спрингбок турнесіне және Куин-стритте Харе Кришнаның ән шырқауына тыйым салуға қарсылық білдірді.
Tizard was elected to the Auckland City Council in 1971 and was re elected in 1974, 1977, and 1980. She was also elected to the Auckland Regional Authority in 1980, simultaneously running for mayor of Auckland against the incumbent, Sir Dove Myer Robinson, and councillor Colin Kay. This three way split gave the election to Kay by a margin of 1,681 votes. Tizard opposed the 1981 Springbok tour, and an attempt to ban Hare Krishna from performing chants on Queen Street.
Окленд қаласының әкімі
1983 жылы жергілікті сайлауда Тизард Окленд қаласының мэрі лауазымына қайта үміткер болуға шешім қабылдады және бәсекелес Колин Кейді жеңіп, сайланды. Ол Окленд қаласының тұңғыш әйел мэрі атанды. Тизард мэр болып тұрған кезеңде Аотеа алаңының жанында Аотеа орталығы салынды. 1985 жылы ол 99-шы полиция құрамының демеушісі болды, осы құрамның 75 түлегі бітірген соң Оклендке қызметке жіберілді. Тизард 1986 және 1989 жылдары, жергілікті билік органдарының ірі бірігуінен кейін тағы да сайланды. 1990 жылы Окленд Достастық ойындарын қабылдады, осы шараны Оклендке өткізу үшін Тизард көп еңбек еткен болатын.
Tizard decided to run for mayor of Auckland City again at the 1983 local elections, and won, defeating the incumbent Colin Kay. She was the first woman to serve as mayor of Auckland. During Tizard's term as mayor, the Aotea Centre next to Aotea Square was developed. She was also the patron of the 99th Police recruit wing in 1985 in which all 75 recruits after graduation were sent to Auckland to serve. She was re elected in 1986, and once again in 1989 following a major amalgamation of local authorities. In 1990 Auckland hosted the Commonwealth Games, an event Tizard had worked to secure for Auckland.
Бас губернатор
1989 жылы Тизардты Жаңа Зеландия королевасы Елизавета II премьер-министр Джеффри Палмердің кеңесі бойынша елдің тұңғыш әйел генерал-губернаторы етіп тағайындады. Ол 1990 жылдың 13 желтоқсанында қызметке кірісті, бұл Окленд қаласының мэріне толықтыру сайлауын қажет етті. Ол 1990 жылдың ақпан айындағы Корольдік сапар алдында Королеваға хабарлау және оппозиция жетекшісіне мәлім ету шартымен келісті. Сол кездегі вице-премьер-министр Хелен Кларк және Еңбек партиясының президенті Маргарет Уилсон әйел генерал-губернаторды қолдады, себебі Жаңа Зеландияда әйелдерге сайлау құқығы берілгеніне 100 жыл толуы 1993 жылы генерал-губернатордың өкілеттігі кезінде болжанып отырды. Тизардты оның алдағы тағайындалуы туралы оның бұрынғы күйеуі Боб Тизард хабардар еткен, ол сол кезде Министрлер кабинетінің мүшесі болған. Кейін ол Бобтың кабинеттік құпиялылықты бұзғаны осы ғана рет болғанын айтты. Тизард генерал-губернаторға иіліп құрмет көрсету дәстүрін тоқтатып, «Ешбір жаңа зеландиялық екінші бір адамға иіліп құрмет көрсетуі керек емес» деді. Сондай-ақ ол ол бөлмеге кіргенде тазалауды тоқтатуды әдеттен шығарған қызметкерлердің тәжірибесіне де тоқтатты. Жаңа Зеландияның 19-шы генерал-губернаторы, сэр Ананд Сатьянанд, генерал-губернатор болған кезінде ол бір заңға наразы болғанын айтты. Ол өзінің кеңесшісімен ақылдасып, талқылағаннан кейін, ақырында: «Жарайды, мен келісімге қол қоямын, бірақ қара сиямен!» деді. Ол үшін арнайы сия қоймасын табу қажет болды.
In 1989 Tizard was appointed by Elizabeth II, Queen of New Zealand, as the nation's first female governor general on the advice of Prime Minister Geoffrey Palmer. She took office on 13 December 1990, causing a by election for the mayoralty of Auckland. She accepted on the proviso that the Queen be informed before her Royal tour in February 1990, and that the leader of the opposition be informed. Then Deputy Prime Minister Helen Clark and Labour Party President Margaret Wilson pushed for a female governor general, as the 100th anniversary of women's suffrage in New Zealand would occur during the governor general's term in 1993. Tizard had been informed of her impending appointment by her former husband Bob Tizard, who was a member of Cabinet at the time. She later commented that this was the only time Bob breached cabinet confidentiality. Tizard ended the practice of bowing to the governor general, declaring, "No New Zealander should have to bow to another". She also ended the practice of members of staff ceasing to clean whenever she entered the room. The 19th Governor General of New Zealand, Sir Anand Satyanand, described how, when she was governor general, she was not keen on a particular piece of legislation. After consideration and discussion with her official she finally said: "All right, I will sign my assent, but I will do it in black ink!" He said that a special bottle had to be obtained.
Даулар
Жаңа Зеландияда 1993 жылғы маусымда сайлау реформасы бойынша екінші референдум өткізілгенге дейін Тизард генерал-губернатордың рөлі туралы лекциясында аралас пропорционалды сайлау жүйесінде генерал-губернатор өкілеттіктерін жиі пайдалануға тура келетінін айтып, қыжыр тудырды, бұл тұрақсыздыққа алып келуі мүмкін еді. 1993 жылғы Жаңа Зеландиядағы жалпы сайлау – «Бірінші келген жеңіске ие болады» сайлау жүйесі бойынша соңғы сайлау – екі үлкен партия тең нәтиже көрсетіп, парламентте ешбір партияның көпшілігі болмау қаупіне әкеліп соқты. Ол сер Дэвид Битиді үш зейнеткер апелляциялық сот судьясымен бірге премьер-министр тағайындау мәселесін қарастыру үшін комиссия құруды сұрады. Арнайы дауыстар саналғаннан кейін Ұлттық партия бір орын қосымша жеңіп алды, және Лейборист партиясының өкілі сер Питер Тапселл Жаңа Зеландия парламентінің спикері болуға келіскен соң, Ұлттық партия бір орындық көпшілікке ие болды. 1996 жылы North & South журналына берген сұхбатында Тизард «денсаулық сақтау жүйесіндегі кейбір ақылға сыймас жағдайларға» сене алмайтынын айтты, бұл Денсаулық сақтау министрін қатты алаңдатты.
Prior to the second referendum on electoral reform in New Zealand in June 1993 Tizard caused some outrage by making an unscripted suggestion in a lecture on the role of the governor general that under mixed member proportional representation the governor general would have to use their reserve powers more often, which would create instability. The 1993 New Zealand general election – the last under the "First Past the Post" electoral system – nearly resulted in a hung parliament, with the election night result having the two major parties tied. She asked Sir David Beattie to form a committee, along with three retired appeal court judges, to decide whom to appoint as prime minister. National won one more seat once special votes were counted, and was returned to power when Labour's Sir Peter Tapsell agreed to become Speaker of the New Zealand House of Representatives, thus ensuring National had a one seat majority. In an interview with North & South in 1996, Tizard stated that she could not believe " some of the idiocies of the health system", causing great consternation from the Minister of Health.
Зейнетақы және мансаптың соңына дейін
Тизардтың қызметтен кеткеннен кейін оны ұсынған сэр Джеффри Палмер: "Ол күшті, тіпті президенттік деңгейде танымал болды. Ол Жаңа Зеландияның қалыптасуының бір бөлігі болды". 2004 жылы Тизард Жаңа Зеландияның "принцип бойынша" республиканы қолдайтынын айтты және генерал-губернатор қызметін атқарып жүргенде республикашылдық мәселесін Патшайыммен талқылады: "Ол мұндай мәселелерге тыныш қарайды. Ол әрқашан бұл шешімді Жаңа Зеландия қабылдауы керек деді және "Жаңа Зеландия қандай шешім қабылдаса да, біз оны қабылдаймыз, әрине". 2004 жылдың желтоқсанында Тизард NZ Flag.com қорының мүшесі болды, Жаңа Зеландия туын өзгерту мәселесі бойынша референдум өткізуді қолдады. Ол: "Біздің қазіргі туымыз жас, постколониялық елге жақсы қызмет етті, бірақ енді өзгерген ұлттық санамыз бен өзімізге деген сенімді жақсырақ көрсететін өзгеріс туралы ойлану уақыты келді. Елдің бұл идеяға қалай қарайтынын білейік" деді. 2007 жылы Тизард Оклендтің бұрынғы мэрі Дик Хаббардтың жергілікті сайлауда қайтадан мэр болып сайлануына қолдау көрсетті. 2010 жылы Тизард "Мысықтар арасындағы пайтұрық" (Cat Amongst the Pigeons) деген тақырыптағы естеліктерін жариялады, бұл оның жеке гербіне сілтеме. 2012 жылдың желтоқсанында Тизард Жаңа Зеландия әншілері Аника Моа, Бо Рунга және Холли Смитпен, сондай-ақ олимпиада жеңімпазы Данион Лоадермен бірге гомосексуалдық некелерді қолдау онлайн видео-шарасына қатысты.
Upon Tizard's retirement from office, Sir Geoffrey Palmer, who had nominated her, stated: "She has been a powerful, yes a presidential public presence. She has been a part of New Zealand's growing up." In 2004 Tizard stated that she supported a New Zealand republic "in principle" and when she was governor general, had discussed the issue of republicanism with the Queen: "She is quite sanguine about these things. She has always said it is a decision for New Zealand to make, and 'whatever decision New Zealand makes, of course we would accept it'." In December 2004 Tizard became a member of the NZ Flag. com Trust, supporting a referendum on whether the New Zealand flag should be changed. She said, "Our present flag served a young post colonial country well, but the time has come to consider a change which more appropriately recognises our changed identity and confidence in ourselves. Let's find out what the country thinks of the idea of a change." In 2007 Tizard supported former mayor of Auckland, Dick Hubbard's campaign for re election as mayor at the local body elections. In 2010 Tizard published her memoirs, entitled Cat Amongst the Pigeons, a reference to her personal arms. In December 2012 Tizard starred in an online video campaign supporting gay marriage, alongside New Zealand singers Anika Moa, Boh Runga, and Hollie Smith, as well as Olympian Danyon Loader.
Өлім
Тизард 2021 жылдың 31 қазанында Жаңа Зеландияның Окленд қаласында ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды. Ол 90 жасқа толыпты.
Tizard died in Auckland, New Zealand on 31 October 2021, following a long illness. She was 90 years old.
Құрметтер мен марапаттар
1985 жылы Жаңа жылдық наградалар салтанатында ол қоғамдық және қауымдық қызметтері үшін Британ империясы орденінің Дам Командоры дәрежесіне тағайындалды. 1990 жылы ол Жаңа Зеландияның 1990 жылға арналған естелік медалін алды, сондай-ақ, Сент-Джон орденінің Әділет Ханымы және Сент-Михаил мен Сент-Джордж орденінің Дам Гранд-Кросы болды. 1992 жылы Тизард Окленд университетінің құрметті заң докторы атағын алды. 1993 жылы әйелдерге сайлау құқығы берілгенінің 100 жылдығында Тизард Жаңа Зеландияның сайлау құқығының жүз жылдық мерейтойы медалімен марапатталды. 1995 жылы ол Корольдік Викториан орденінің Дам Гранд-Кросы болды, ал 1996 жылы Корольдік қызмет орденінің қосымша серігі аталды. 2007 жылдың 9 қазанында Тизард 3-ші Окленд (Ранфурли графинясының өз полкі) және Нортленд полкінің құрметті полковнигі болып тағайындалды, бұл негізінен рәсімдік лауазым болды. 2006 жылы атақтарды қолдану қағидаларына енгізілген өзгерістер Тизардқа генерал-губернатор болғандықтан, өмір бойына «Құрметті» атағын пайдалану құқығы берілді.
In the 1985 New Year Honours, she was appointed a Dame Commander of the Order of the British Empire, for public and community service. In 1990 she received a New Zealand 1990 Commemoration Medal and was also made a Dame of Justice of the Order of St John and a Dame Grand Cross of the Order of St Michael and St George. In 1992, Tizard was awarded an Honorary Doctor of Law by the University of Auckland. In 1993, on the 100th anniversary of women's suffrage, Tizard received the New Zealand Suffrage Centennial Medal. In 1995 she was made a Dame Grand Cross of the Royal Victorian Order and in 1996 she was made an Additional Companion of the Queen’s Service Order. On 9 October 2007 Tizard was appointed Honorary Colonel of the 3rd Auckland (Countess of Ranfurly's Own) and Northland Regiment, a largely ceremonial role. Changes to the rules of the use of titles in 2006 granted Tizard the use of the style The Honourable for life, as a consequence of having been governor general.