Кіріспе

Жапон тіліндегі етістіктердің түйінделуі туралы шолу – көптеген басқа тілдердегі етістіктер сияқты, олардың мағынасын немесе грамматикалық қызметін өзгерту үшін морфологиялық түрде өзгертіледі. Бұл процеске түйінделу (конъюгация) дейді. Жапон тілінде түйінделу кезінде сөздің бастапқы бөлігі (көгі) сақталады, ал сөздің соңы мағынаны өзгерту үшін өзгертіледі (бұл – түйінделу жұрнағы). Жапон етістіктерінің түйінделуі тұлға, сан және жынысқа қарамастан жүзеге асырылады (яғни, мағынасы сөйлеушінің «мен», «сен», «ол», «біз» болуына байланысты емес). Түйінделген формалар жоққа шығару, қазіргі және өткен шақ, ниет, пассивтік сөйлеу, себептік, бұйрық және шартты түрлер, сондай-ақ мүмкіндік сияқты мағыналарды білдіре алады. Басқа етістіктермен байланысу және қосымша мағына беру үшін қолданылатын арнайы формалар да бар. Жапон етістіктерінің біріктіру қабілеті бар: кейбір түйінделген формалар өздері де түйінделетін етістіктер (немесе i-сөздер) бола алады, нәтижесінде бір етістік формасында бірнеше жұрнақ тіркесіп, мағыналардың күрделі үйлесімін білдіреді.

Түпнұсқа етістік негіздері

Қазіргі заманғы үш етістік негіздері бар, олар ескі формалардан туындаған деп саналады. Бұлар жоғарыда келтірілген Verb base formation кестесінде көрсетілгендей, потенциалдық, волиционалдық және эвфоникалық қосалқы негіздер. Барлық тілдердегідей, жапон тілі де қазіргі заманғы қарым-қатынас қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін эволюциялады. Потенциалдық форма – осының бір мысалы. Ежелгі жапон және ерте орта жапон тілдерінде потенциал етістіктің [[:wikt:ゆ#Old Japanese] жұрнағымен білдірілетін, сонымен қатар пассивті дауыс ("істелу") және спонтанды дауыс ("өздігінен орын алу") мағыналарын беру үшін де қолданылатын. Бұл қазіргі заманғы пассивті жұрнақ (ら)れる нысанына айналды, ол потенциалдық және спонтанды мағыналарды да білдіре алады. Уақыт өте келе қолданылу үлгілері өзгерген сайын, рентайкей негізі + 〜ことができる; koto ga dekiru сияқты әртүрлі потенциалдық құрылымдар пайда болды, сондай-ақ канокей негізі арқылы да. Канокей негізінің тарихи дамуы күмәнді, алайда, консенсус бойынша, бұл транзитивті етістіктердің спонтанды, пассивті және потенциалды сияқты интранзитивті мағынаны дамытуынан туындаған, ал осы интранзитивті формалар сол кездегі классикалық жапон тілінің төменгі биградалық конъюгация үлгісінде түбірленген. Төменгі биградалық конъюгация үлгісі қазіргі жапон тіліндегі итидан үлгісіне айналды, ал годан етістіктерінің түбірлері жоғарыдағы кестедегі гипотетикалық түбірлермен сәйкес келеді. Мизенкей түбірі, сонымен қатар, ескі жапон және орта жапон тілдерінде йодан етістіктерінің (四段動詞) волиционалдық көңіл-күйін білдіру үшін, волиционалдық жұрнақ む-мен бірге қолданылған. Дыбыстық өзгерістер нәтижесінде amu жұрнағы өзгерді: → → (ағылшын тіліндегі "ow" сияқты) → (ағылшын тіліндегі "aw" сияқты) → Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі орфографиялық реформалар осы және басқа да дыбыстық өзгерістерді көрсету үшін жазуды жаңартты, нәтижесінде йодан етістіктерінің волиционалдық көңіл-күйі үшін , жұрнағымен аяқталатын ишикей немесе волиционалдық түбір қосылды. Бұл "йодан етістіктерін" "годан етістіктеріне" (五段動詞) қайта жіктеуге де әкелді. Ренъёкей түбірі де белгілі бір етістік түбірлерінің перфективті және конъюнктивті (те) формаларына тән әртүрлі эвфоникалық өзгерістерге ұшырады, нәтижесінде онбинкэй немесе эвфоникалық түбір пайда болды. Онбинкэй түбірінде годан етістіктерінің инфлекциялық жұрнақтары етістіктің ренъёкей түбірінің соңғы канасына сәйкес өзгереді.

Копула: да және десу

Жапон тіліндегі copula немесе "болу" етістігі ерекше жағдай. Оның екі негізгі түрі бар: だ – қарапайым және です – әдепті. Бұл әдетте сөйлемдерді толықтыру үшін, бір нәрсені екіншісімен теңестіру үшін (мысалы, "А – B") немесе өзіне-өзі бағытталған ойды білдіру үшін (мысалы, кенеттен туған эмоция немесе түсінік) қолданылады. Copula мысалдары:
Ағылшынша Жапонша Функциясы
Бұл кітап. 本です толықтыру
Ауа райы қатты нашар болды. 天気が大変でした copula, А – B
Ой! Тарақан! わっ！ゴキブリだ！ өзіне-өзі бағытталған ой.

Копула: Грамматикалық үйлесімділік

だ теріс формалары, じゃない және ではない, барлық теріс валенттілік жіктемелермен (мысалы, теріс өткен шақ немесе теріс te формасы) үйлеседі. Дегенмен, です теріс формалары, じゃありません және ではありません, өткен шаққа でした жұрнағын қосу арқылы жіктеледі (сондықтан кейінгі 〜ない жіктемелерімен үйлеспейді). Сонымен қатар, だった және でした перфекті түрлері ~tara шарттылығымен үйлеседі.

Кемелсіз

Кемел форма (сонымен қатар "өткен емес", "жай форма", "қысқа форма", "сөздік форма" және "сипаттамалық форма" деп те аталады) ағылшын тілінің қазіргі және болашақ шақтарымен шамалас. Жапон тілінде кеміл форма бас сөз немесе лемма ретінде қолданылады. Ол болашақта жалғасатыны болжанатын әрекеттерді, әдеттерді немесе болашақ ниеттерді білдіру үшін қолданылады. Кеміл форма мысалдары:

Ағылшын Жапонша Функция
Иә, мен суши жеймін. うん、寿司を食べる әрекеттің жалғасатыны болжамы
Мен әр апта сайын саудаға барамын. 毎週末買い物する әдет / қайталама әрекет
Мен ертең оқимын. 明日勉強する болашақ ниет

Кеміл форманы ағылшын тіліндегі "I am shopping" сияқты прогрессивті, үздіксіз мәлімдеме жасау үшін қолдануға болмайды. Мұндай жағдайда, етістік алдымен "те" формасына өзгертiлiп, содан кейін "いる" көмекші етістігіне жалғастырылуы керек.

Кемел: Грамматикалық үйлесімділік

Кемелсіз форманы 〜な жұрнағын қосып, тыйым салатын бұйрықтар беруге болады. Мысалы, 入るな!. Сонымен қатар, кемелсіз форма 〜の және 〜こと номинализаторларымен үйлесімді, олар етістікті зат есімге айналдырады. Мысалы, カラオケで歌うのは楽しい!.

Теріс

Теріс формасы ағылшын тіліндегі "not" сөзіне ұқсас. Теріс түрдегі мысал сөйлемдер: Ағылшын Жапондық Функция Мен алкоголь ішпеймін. 歯を磨かない жалғаса бермейтін болжам Мен тісімді тазаламаймын. дереу әрекетсіздік Мен ертең жұмыс істемеймін. болашақ әрекетсіздік.

Теріс: Грамматикалық үйлесімділік

Теріс форма қосымша функциялар үшін ～で бөлшегімен үйлесімді, мысалы, біреуден тоқтауды/бас тартуды сұрау немесе бағынышты сөйлемге қосылу. Ол сондай-ақ i-сөйлемдік икемдеулермен үйлесімді, себебі ～ない жұрнағы ～い-мен аяқталады. Теріс форма: Грамматикалық үйлесімділік мысалдары Ағылшын Жапон тілі Функция Оны жемеңіз. Тамақ жемей, ұйықтадым. Тамақ жемеймін, дегім келеді. Мен сөйлеспедім. 話さなかった i-сөйлемдік икемдеу (мысал: теріс өткен шақ)

Теріс үздіксіз

Теріс үздіксіз форма мизенкей негізін қолдану арқылы жасалады, содан кейін 〜ず жұрнағы; жоғарыдағы кестеде 〜ない-ді 〜ず-мен ауыстыруға тең. Ерекшелік — する, ол せず түрінде жіктеледі. Бұл формада теріс үздіксіз форма сөйлемді аяқтауға болмайды. Егер одан кейін に бөлшегі келмесе, етістікте "теріс үздіксіз уақыт" болады, ал келсе мағынасы "сіз" болып өзгереді. (〜ずに, жасамай) формасы "жасамай" дегенмен семантикалық жағынан бірдей; 〜ないで; [[#naide. Алайда, бұл форма жазбаша жапон тілінде немесе ресми сөйлеуде ғана қолданылады. Теріс үздіксіз форма мысалдары: Ағылшын Жапон Функционалдық Таңғы ас ішпей жұмысқа бардым. 朝ごはんを食べず、仕事へ行った Теріс үздіксіз Таңғы ас ішпей жұмысқа бардым. 朝ごはんを食べずに仕事へ行った Жасамай.

Кемелді

Кемелділік аспектісі (кемелділік формасы) ағылшын тіліндегі "өткен заманға" балама. Мысал сөйлемдер ағылшын жапон тіліндегі функциясы Мен Жапонияға бардым. 日本に行った өткен заман Мен күнде пианино тарттым. 毎日ピアノの練習をした қарапайым өткен заман.