Кіріспе
АҚШ еврей мүшелік ұйымы «Жаңа еврейлік бағыт» (NJA) 1980 және 1992 жылдар аралығында АҚШ-та белсенді болған, шамамен 50 жергілікті бөлімшеден тұратын көп мәселелі мүшелік ұйымы болды. NJA-ның ұраны: «Прогрессивтік ойлы еврейлердің арасында еврей дауысы, еврейлердің арасында прогрессивтік дауыс». «Жаңа еврейлік бағыт» қатысушы (халықтық) демократияға және барлық адамдардың, әсіресе еврей қауымының бағытынан шығып кеткендердің азаматтық құқықтарына деген бейілділігін көрсетті. NJA палестиналықтардың және лесбиян, гей еврейлердің құқықтары жөніндегі пікірлері үшін ең көп дау тудырды.
New Jewish Agenda (NJA) was a multi issue membership organization active in the United States between 1980 and 1992 and made up of about 50 local chapters. NJA's slogan was "a Jewish voice among progressives and a progressive voice among Jews." New Jewish Agenda demonstrated commitment to participatory (grassroots) democracy and civil rights for all people, especially those marginalized within the mainstream Jewish community. NJA was most controversial for its stances on the rights of Palestinians and Lesbian and Gay Jews.
Тарих
1980 жылғы 25 желтоқсанда өткен НЖА-ның құрылтай конференциясына православиелік, консервативтік, реконструкционистік және реформаторлық синагогалардың мүшелерінен 1200-ден астам адам қатысты. Бұл күн Рождество мерекесімен сәйкес келу үшін мақсатты түрде таңдалды. Құрылтай конференциясында 25 мүшеден тұратын Атқару комитеті (АК) сайланды. АК пікірінше, алдын ала дауыс беру шешімдері НЖА саясатының міндетті нұсқауы емес, бағыт-жол көрсетуші ретінде жұмыс істеуі керек, сондай-ақ әрбір ұсыныс бойынша жұмыс топтарын құру ұсынылды. Алғашқы мүшелерінің көпшілігі бейбітшілік және демилитаризация, азаматтық бостандықтар, азаматтық құқықтар, әйелдердің құқықтары және Израиль саясатын сынаған қозғалыстарда белсенді еврей ұйымдастырушылары болды. Жаңа еврей күн тәртібі ұйымдастыру жұмысында еврей мәдени символикасын және жиналыстарын пайдаланды, бұл қазіргі саяси кезеңде кең таралған стратегия. Мысалы, НЖА феминистік, секулярлық және басқа да дәстүрлі емес еврей қауымдастарын көрсететіндей еврей дұғаларын және Қасиетті күндердегі қызметтерді жазып, қайта қарады. Олар наразылық ретінде еврей діни рәсімдерін де қолданды – мысалы, қарусыздандыру жұмыс тобы Ақ үйдің қарсы бетінде сукка салды. НЖА мүшелері өздерінің белсенділігін еврейлік деп бағаласа да, үлкен еврей қауымдастығынан әртүрлі және көбінесе сынға толы жауап алды. 1982 жылғы 28 қарашада Нью-Йоркте өткен делегаттар конференциясында НЖА бөлімшелерінің 65 сайланған өкілі және АҚШ-тың барлық мүшелері Ұлттық платформаға келісім білдірді. Платформаға мақсатты жалпы мәлімдеме және 18 мәселе бойынша нақты мәлімдемелер кірді.
NJA науқандары
Жаңа еврей күн тәртібі Таяу Шығыстағы бейбітшілік, бүкіләлемдік ядролық қарусыздану, экономикалық және әлеуметтік әділдік, Орталық Америкадағы бейбітшілік және еврей феминизмі мәселелері бойынша ұлттық жұмыс топтары арқылы бес негізгі бағытты іске қосты. Әрбір жұмыс тобы ұлттық және жергілікті деңгейдегі жұмысты үйлестірді, ұйымдастыру әдістерін пайдаланды, оның ішінде ұлттық саяхаттармен баяндама жасау, жарияланымдар, хабарламалар, ұлттық жұмыс топтарының жиналыстары мен конференциялар. Көптеген жұмыс топтарының ішінде, және кейде жұмыс топтарының кең тақырыптық шеңберінен тыс, NJA мүшелері көбінесе арнайы жұмыс топтарын құрды.
Экономикалық және әлеуметтік әділдік жөніндегі жұмыс тобы
Жаңа еврейлік күн тәртібінің бөлімдері ел бойынша расизмге, антисемитизмге және апартеидке қарсы күресте коалицияларда белсенділік танытты. 1986 жылғы баяндамаға сәйкес, NJA АҚШ-тың бес қаласындағы Оңтүстік Африка консулдықтарының алдында "Сиэтлден Вашингтонға және Парижден Кейптаунға дейін баспасөз қамтылған" қарауылдар ұйымдастырды. Сондай-ақ, NJA Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы қозғалысында белсенді болған ең танымал раввині Бен Айзексон және Оңтүстік Африканың жетекші қара нәсілді дін қызметкері, пастор Захария Мокгебо қатысқан алты апталық тур ұйымдастырды. 1991 жылдың қараша айында Филадельфияда «Антисемитизм мен расизм: еврей белсенділері мен студенттер үшін антисемитизмге және расизмге қарсы ұйымдастыру» атты конференция өтті. АҚШ-тағы институционалды расизм туралы білу және оған қарсы жұмылдыру, сондай-ақ антисемитизм мен расизм арасындағы байланысты талдау мақсатында 500-ден астам еврей белсенділері мен басқа қауымдастықтардың өкілдері семинарларға қатысты. Афроамерикалық SNCC негізін қалаушы, Джорджия сенаторы және болашақ NAACP төрағасы (1998–2010) Джулиан Бонд АҚШ-тағы соңғы 250 жылдағы қара және еврей қарым-қатынастарының тарихын баяндады. NJA 1983 жылғы 20 жылдық Вашингтонға жұмыс, бейбітшілік және бостандық жолындағы науқанға еврей контингентін ұйымдастырды, сондай-ақ, 500-ден астам адамды біріктірген жұма күнгі шара (шаббат қызметі мен той). «Әділет, әділет іздеңдер» деген жазуы бар 24 футтық тумен жүздеген еврейлердің шеруі демалыс күнінің тақырыбына деген ұмтылысты көрсетуге және байланыс құруға мүмкіндік берді. Жұма күнгі жиынға Мартин Лютер Кинг III және Сусанна Хешель (оның әкесі, раввин Абрахам Джошуа Хешель, доктор Кингтің жақын серігі болған) сөз сөйледі.
NJA organized the Jewish contingent for the 1983 20th Anniversary March on Washington for Jobs, Peace, and Freedom and a Friday night event (Shabbat service and celebration), which brought together over 500 people. The images of hundreds of Jews marching with a 24 foot banner that read "Justice, Justice Thou Shall Pursue" created an opportunity to build bridges and demonstrate commitment to the weekend's themes. The Friday night gathering included speeches by Martin Luther King III and Susannah Heschel (whose father, Rabbi Abraham Joshua Heschel, had been a close comrade of Dr. King).
Феминисттік жұмыс тобы
Еврей феминистік лидерлігі NJA мәдениетінің бастапқы күндерінен бері қалыптасқан, ал 1985 жылғы конференция Феминистік жұмыс тобын (FTF) құру туралы қаулы қабылдады. Ұлттық FTF жергілікті бөлімдерді өздерінің феминистік жұмыс топтарын құруға және осы салада қызығушылық танытқан әйелдерді NJA-ға тартуға ынталандырды. Жаңа еврейлік күн тәртібінің феминистік жұмыс тобы көптеген еврей емес, түрлі терілі феминистердің жұмысына зор ықпал етті. Олар үлкен феминистік қозғалыстың ақ нәсілділер басымдығын күзеген мәдениетіне қарсы тұрып, өзара байланысты сәйкестіктер туралы күрделі әңгімелерге мүмкіндік жасады. FTF жобаларының бірі – «Gesher» (Көпір) – әр бөлімнің FTF есебін қамтитын және NJA ішінде феминистік мәселелерді көтерген жаңалықтар хаты болды. Кейіннен «Gesher» еврей феминистік журналы «Bridges» (Көпірлер) болып өзгерді және 2011 жылдың маусымына дейін жарияланып келді. 1985 жылы NJA Найробиде өткен БҰҰ Әйелдер онжылдығы форумына делегация жіберді. Делегация 1985 жылғы форумда еврей, афроамерикандық және араб феминистерінің табысты диалогын ұйымдастырды. Сонымен қатар, форумда Газа жолағынан келген израильдік еврей және палестиналық араб 400-ден астам адамның алдында сөз сөйледі. Бұл ерекше маңызды жетістік болды, өйткені БҰҰ-ның екі бұрынғы Әйелдер форумы «Сионизм – расизмге тең» деген қаулы бойынша бөлініп кеткен еді. NJA форумда палестиналық/израильдік әйелдер ұйымын құруға бастау берген кездесулерді үйлестіре алды. 1985 жылғы форумнан кейін NJA қатысушылары ел бойынша оны ұйымдастыру процесі мен нәтижелері туралы сөйледі. 1985 жылы NJA еврей қауымындағы гомофобия және гей құқықтары туралы «Шығу/Үйге оралу» атты брошюраны жариялады және кеңінен таратты. Олар сонымен қатар гомофобияға қарсы жұмысты бастады, оның ішінде еврей қауымын көптеген гей құқықтарына қатысты шараларға жұмылдыратын семинарларды ұйымдастырды. 1986 жылдың сәуірінде Бруклин және Манхэттендегі NJA бөлімдері лесбияндық және гей еврейлерге арналған Нью-Йорктегі алғашқы қалалық кең ауқымды конференцияны өткізді. 1987 жылы NJA 12 қазанда Вашингтондағы гей құқықтары үшін наурызға еврей контингентін және Хавдалла қызметін ұйымдастырды. Сол тарихи наурыздан кейін көптеген адамдар АҚШ Жоғарғы Сотының алдында Хардвик шешіміне (гей сексуалдық қатынасына заңды түрде жеке өмірге құқық жоқ деп шешті) және ЖИТС-пен ауыратын адамдардың азаматтық құқықтары үшін азаматтық мойынсұнбау акциясына қатысты. 1987 жылдың қыркүйегінде өткен Ұлттық жұмыс тобының кездесуінде FTF екі жылдық наурыз ретінде «Отбасы» мәселесін талқылауға міндеттенді және еврей қауымындағы дәстүрлі және дәстүрлі емес отбасылар туралы диалог құру жұмысын бастады. 1988 жылғы Аналар күніне орай FTF Филадельфияда әйелдер мен кедейлік тақырыбында конференция өткізді. Адриен Рич басқарған панельдік талқылау барлық әйелдер арасындағы кедейліктің жоғары деңгейі туралы шындықты талқылады және еврей байлығының стереотиптері көптеген еврей әйелдерінің кедейлігін жасыру үшін қалай жұмыс істейтінін қарастырды. Бірнеше күннен кейін, 1988 жылдың 19 мамырында FTF Нью-Йоркте «Ешқандай отбасылық құпиялар жоқ: енді сөйлейміз» атты бағдарлама ұйымдастырды, оны Ұлттық еврей әйелдер кеңесі де демеушілік етті. Іс-шара зорлық-зомбылыққа ұшыраған еврей әйелдері және инцестке ұшыраған еврейлер туралы баяндамамен басталды. Феминистік жұмыс тобының жұмысы басқа көптеген науқандармен байланысты болды, ал FTF Гей/Лесбиянкалар жұмыс тобы мен ЖИТС жұмыс тобына орын берді. ЖИТС әрқашан NJA күн тәртібінде болды, әсіресе еврей қауымдастықтарында насихаттауды қажет ететін мәселе ретінде. ЖИТС жұмыс тобы 1986 жылдың шілдесінде FTF бағдарламасы ретінде құрылды, және көп ұзамай NJA бөлімдері жергілікті деңгейде ЖИТС-ке қарсы белсенділік туралы хабарлады. 1987 жылы UCLA-да өткен Ұлттық конгресте ЖИТС жұмыс тобы «Еврей қауымындағы ЖИТС» тақырыбында семинар ұйымдастырды.
Таяу Шығыстағы бейбітшілік жөніндегі жұмыс тобы
Жаңа еврей күн тәртібінің көп мәселелі ұйымдастыруға баса назар аударғанына қарамастан, Таяу Шығыс жұмыс тобы (METF) NJA жұмысының орталық бөлігі болды. NJA еврей қауымдастығында әлі де өткір және қызу дау-дамайлар болып жатқан бір салаға қосылды. NJA 1982 жылғы Ливан соғысына басталысынан-ақ ашық қарсылық білдірген жалғыз американдық еврей ұйымы болды. 1982 жылдың маусым айында, «Агенда» құрылғаннан кейін көп ұзамай, NJA «Нью-Йорк Таймс» газетінде Израильдің Ливанға басып кіруін сынап, айыптаған толық беттік жарнама шығарды. Жергілікті бөлімдер бірінші болып жұмылдырылды, соның ішінде 6 маусымдағы Ливанға жасалған шабуылдан екі күн өткен соң NJA-ның Вашингтондағы бөлімшесінің жария мәлімдемесі, Массачусетс бөлімшесінің мәлімдемесі мен наразылық акциясы және Филадельфия NJA-ның қалалық наразылық шарасы. NJA сондай-ақ сыртқы саясат сарапшысы Ноам Чомскидің қатысуымен қалалық кездесулер ұйымдастырды. 1983 жылы NJA «Батыс жағалаудағы елді мекендерді тоқтату» туралы петиция таратты. Оған 5000 американдық еврей қол қойды, бұл Таяу Шығыстағы бейбітшілік процесіне елді мекендерді салу саясатының әсері туралы қоғамдық білім беру науқанын жүргізуге мүмкіндік берді. NJA кейіннен Елді мекендерді тоқтату туралы петицияны Еврей Федерациялары Кеңесінің Бас Ассамблеясына ұсынды. Жаңа еврей күн тәртібі 1983 және 1984 жылдары Израиль мен оккупацияланған аумақтарға екі саяси зерттеу сапарын ұйымдастырды, онда ғалымдармен, журналистермен және жетекші саяси тұлғалармен кездесті. Кейінгі сапар 1991 жылы «Бұл сәт: Израильдіктер мен палестиналықтардың әңгімесі» атты бейнефильмнің жасалуына әкелді. NJA Израиль премьер-министрі Менахем Бегин 1982 жылы Лос-Анджелесте сөйлеген сөзіне наразылық білдірді. 1983 жылдың қараша айында NJA Ариэль Шаронға Сан-Францискодағы еврей академиясының банкетінде наразылық білдірді, наразылыққа 2000-нан астам адам қатысты. 1985 жылы NJA Лос-Анджелесте арабтарға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттеріне қарсы наразылық акцияларына қатысты. 1988 жылдың басында NJA Израильдің бейбітшілік топтарының 31-ші Дүниежүзілік сионистік конгресске (WZC) прогрессивті өкілдерді жұмылдыруын қолдады. WZC-ге дейінгі жылы NJA Mapam-ның АҚШ-тағы филиалы «Израильдегі бейбітшілік үшін американдықтар» үшін 650 жаңа мүше жинады. Жаңа еврей күн тәртібі және Американдық достар комитеті (AFSC) 1984 жылы Peace Now жетекшісі Мордехай Баронның (бұрынғы IDF офицері және Израиль Кнессетінің мүшесі) және Мохаммед Милхемнің (Батыс жағалаудың бұрынғы палестиналық мэрі) ұлттық сөйлеу сапарын демеушілік етті, нәтижесінде PBS телеарнасында «Араб және Израильдік» атты арнайы бағдарлама көрсетілді. Бұл сөйлеу сапарынан кейін американдық еврей және араб қауымдастықтары арасында жергілікті талқылаулар өтті. NJA сондай-ақ Ливандағы соғысқа қарсы комитеттің негізін қалаушы мүшесінің және Бір Уақыт университетімен ынтымақтастық жөніндегі Израиль комитетінің мүшесінің сапарына да демеушілік етті.
Дүниежүзілік ядролық қарусыздану жөніндегі арнайы жұмыс тобы
NJA 1982 жылы еврей федерациялары кеңесінің (CJF) Бас ассамблеясында көпжақты ядролық қаруды тоқтату туралы резолюцияны қабылдауға сәтті лобби жасады. CJF резолюциясы үлкен еврей қауымдастығында күшті әсер етті, соның салдарынан Американдық еврей конгресі және Бнай Брит сияқты басқа да ірі еврей ұйымдары ұқсас мәлімдемелер жасауға итермеледі. Артур Васкоу 1983 жылы еврейлік көзқарас тұрғысынан бейбітшілік пен ядролық қаруға қарсы күреске бағытталған «Шалом орталығы» атты тағы бір еврей ұйымын құрды. 1981 жылы Тиша Б'Ав мерекесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың Нагасаки қаласын атом бомбасымен бомбалауының жылдығымен бірге келді. NJA бұл оқиғаны Ақ үй мен Кеңес елшілігінің жанында Тиша Б'Ав мерекесін дәстүрлі түрде сақтау арқылы атап өтті. Бұл ғимараттар ядролық үлкен державалардың символы болды, осылайша әлемдік құрып кету қаупінің ортақ символизмін көрсетеді. 1984 жылы NJA бөлімдері көптеген Sukkat Shalom (Тыныштық паналағы) және Rainbow Sign (Радуга белгісі) мерекелерін ұйымдастырды, дәстүрлі еврей салттарын ядролық қаруды жою туралы шақырумен байланыстырды. NJA Ақ үйдің қарсы жағындағы Лафайетт саябағында сукка салды, ядролық қаруға қарсы ұйымдастыру жұмысына назар аудару мақсатында. 1982 жылдың 12 маусымында Нью-Йоркте өткен қарусыздану митингісіне 500 NJA мүшесі қатысты, бұл сол кездегі Америка тарихындағы ең ірі қарусыздану митингісі болды. 1985 жылы NJA Вашингтондағы Әділет және Бейбітшілік үшін жұмылдыруға үлкен делегацияны әкелді. 1986 жылы NJA Бостон университетінде өткен «Иудаизм, соғыс және ядролық қару жарысы» конференциясына демеушілік етті. 1986 жылғы қарусыздандыру белсенділері үшін Шаллом орталығының оқу институтынан кейін, жұмыс тобының мүшелері қарусыздандыру және адам құқықтары мәселелерін байланыстыруға, әсіресе кеңестік еврейлермен ынтымақтастыққа қызығушылық танытты, соның ішінде 1987 жылдың желтоқсанында Вашингтондағы Моллде Рональд Рейган мен Михаил Горбачевтің саммиті қарсаңында демонстрацияға қатысты. Сол кезде совет еврейлері антисемитизм мен саяси қуғын-сүргінге ұшырап, АҚШ және Израильге көптеп көшіп кетуге тырысып бақты.
Орталық Американың бірлігі жөніндегі жұмыс тобы
1984 жылы NJA Никарагуаға ұлттық еврей лидерлерінің делегациясын жіберді, олардың мақсаты – адам құқықтарының жағдайын зерттеу және Сандинист үкіметінің антисемит саясатын жүргізгендігі туралы АҚШ үкіметінің айыптауларын тексеру болды. Делегация Сандинистердің антисемит мінез-құлыққа немесе саясатқа бармағанын, тіпті Никарагуаның Израильмен дипломатиялық келіссөздерді қайта бастауға және антисемитизмнің кез келген түріне қарсы тұруға дайын екенін хабарлады. 1984 жылғы делегация кең ауқымды жариялау арқылы Рейган әкімшілігінің американдық еврей қауымын Контраларға қолдау көрсетуге жұмылдыру әрекеттерін әшкерелеуде үлкен табысқа жетті. NJA Орталық Америкаға көптеген делегацияларды жіберді, басқа бейбітшілік топтарымен бірлесіп, АҚШ-тың Контраларға көмек көрсетуіне қарсы лоббилік жұмыс жүргізді және еврей қауымын «Қарсылық серті» коалициясы мен Орталық Америка жөніндегі Дінаралық топта өкілдік етті. NJA бұрынғыда прогрессивті шіркеулердің қозғалысы болған және Бостандық теологиясы қозғалысынан шабыт алған «Қасиетті орын» қозғалысына ерекше назар бөлді. Бір жыл ішінде жиырмадан астам синагог осы қозғалысқа қатысты. Бұл, бір жағынан, 2000-нан астам раввин мен синагогқа мәселелер бойынша оқу материалдарын тарату, сондай-ақ мақалалар мен редакторға хаттар жариялау арқылы мүмкін болды. NJA сонымен қатар Орталық Америкадағы дағдарысқа прогрессивті еврейлердің жауап беруіне кедергі келтірген алаңдаушылықтар мен еврейлерді қуғынға ұшырағандарды бағу және оларды зияннан қорғауға міндеттейтін діни заңдар туралы екі брошюра таратты. 1986 жылы NJA үш раввиннің ұлттық саяхатын демеушілік етті, олардың қауымдары Орталық Америкадан келген босқындарға баспана берген. «Jewish Witness for Peace» делегациясы «Crossing Borders» атты 30 минуттық бейнефильм жасады және оны еврей қауымында білім беру құралы ретінде таратты.
Күн тәртібінен кейінгі мәселелер
Жаңа еврей күн тәртібі 1992 жылы таратылар алдында көптеген нақтырақ және бір мәселелік ұйымдардың құрылуына көмектескен көшбасшылықты дамыту орталығы болды. NJA-ның ресми таратылу себептері туралы толық келісім жоқ, бірақ бұл ұзақ мерзімді қарызға байланысты болған деп саналады, ол бір кезде 60 000 долларға, тіпті одан да жоғары жеткен. NJA сондай-ақ, Израиль/Палестина және лесбиян және гей еврейлердің мәртебесі жөніндегі оның пікірлерімен келіспеген негізгі еврей қауымынан оқшауланған. NJA «Americans for Peace Now», «The New Israel Fund», «Jewish Fund for Justice», «The Shalom Center», «The Shefa Fund», «Bridges Journal», «American Friends of Neve Shalom», «Brit Tzedek v'Shalom», «Bat Shalom» және «The Abraham Fund» сияқты басқа солшыл еврей ұйымдарының дамуына көмектесті. Ол сонымен қатар «Еврей бейбітшілік қоғамы» сияқты ескі ұйымдармен байланыс орнатты.