Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлттар Достастығының мүше мемлекетінің азаматы
National of a Commonwealth of Nations member state
Ұлттар Достастығының азаматы – Ұлттар Достастығының мүше мемлекетінің азаматы. Көптеген мүше елдер, әдетте, басқа Ұлттар Достастығы мемлекеттерінің азаматтарын шетел азаматтарынан ерекше қарамайды, бірақ тұрақты тұратын Ұлттар Достастығы азаматтарына шектеулі азаматтық құқықтар береді. Мысалы, 14 мүше мемлекетте тұрақты тұратын, жергілікті емес Ұлттар Достастығы азаматтары сайлауға қатысуға құқылы. Бұл мәртебе Ұлыбританияда ең маңызды, ал көптеген басқа Ұлттар Достастығы елдерінде одан аз немесе ешқандай артықшылықтар жоқ.
A Commonwealth citizen is a citizen of a Commonwealth of Nations member state. Most member countries generally do not treat citizens of other Commonwealth states any differently from foreign nationals, but do grant limited citizenship rights to resident Commonwealth citizens. For example, in 14 member states, resident non local Commonwealth citizens are eligible to vote in elections. The status is most significant in the United Kingdom, and carries few or no privileges in many other Commonwealth countries.
Өмірбаян
Британдық Империяның ыдырауына байланысты, бұрынғы британдық ұлттық статустан бірте-бірте өту арқылы Ұлтастық Достастықтың азаматтығы құрылды. 1949 жылға дейін Империяның барлық азаматтары британдық подданные болып есептелді және Тәжге адалдық етуге міндетті болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Доминиондар (Австралия, Канада, Ирландия, Ньюфаундленд, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка) өздерінің ұлттық заңдарын қабылдағанмен, олар Ұлыбританиямен және оның колонияларымен ортақ ұлттық статус – британдық подданныелігін сақтап қалды. 1947 жылы Үндістан мен Пәкістанның тәуелсіздік алуына байланысты ұлттық заңнаманы реформалау қажеттігі туды. 1948 жылғы Британдық ұлттық заңы британдық подданныені Ұлыбританияның, оның колонияларының немесе басқа Ұлтастық Достастық елдерінің азаматы деп қайта анықтады. Осы Заңда Ұлтастық Достастық азаматы да осы мағынада анықталды. Атаудың өзгеруі британдық ұлттықтың негізгі теориясының өзгеруін көрсетті, яғни Тәжге адалдық ету британдық подданные статусын сақтау үшін міндетті шарт емес. Бұл өзгеріс монархты мемлекет басшысы ретінде сақтап қалудың орнына республика болуды қалаған жаңа тәуелсіз елдерді сақтап қалу үшін де қажет болды. Ұлтастық Достастықтың ортақ статусы оның мүшелері тарапынан ерікті түрде сақталады. Бұл мәселеге алғаш рет 1962 жылғы Ұлтастық Достастық иммигранттары туралы заң Парламент арқылы шектеу қойды, ол негізгі Британ аралдарынан тыс жерлерден келгендерге иммиграциялық бақылау енгізді. 1971 жылғы Иммиграциялық заң, ата-анасы немесе ата-бабалары Ұлыбританияда туған адамдар – патриалдарға қатысты бақылауды жеңілдетті және ақ халықтың басымдығы бар елдерден келген Ұлтастық Достастық азаматтарына тиімді түрде артықшылық берді. Ұлыбританиядан тыс, кейбір мүше мемлекеттерде Ұлтастық Достастық азаматтары бастапқыда сайлауда дауыс беруге, азаматтыққа тездетілген жолмен өтуге және әлеуметтік жәрдемақы алуға құқылы болды. Көптеген елдер тәуелсіздік алғаннан кейін бұл артықшылықтар алынып тасталды, бірақ кейбіреулері сақталды. Британдық подданные/Ұлтастық Достастық азаматтары 1975 жылға дейін Жаңа Зеландияда, Канадада федералдық деңгейде (провинцияларда 2006 жылға дейін толыққанды жойылған жоқ) және 1984 жылға дейін Австралияда дауыс беруге құқылы болды (бірақ сол жылы сайлау тізімінде тіркелгендер әлі де дауыс беруге құқылы). 1980 жылдарға қарай Британ Империясының көптеген колониялары тәуелсіздік алды. Парламент ұлттық заңнаманы Ұлыбританияның және оның қалған аумақтарының географиялық шекараларын ескере отырып жаңартты. 1981 жылғы Британдық ұлттық заңы британдық подданныенің мәнін өзгертіп, оны енді Ұлтастық Достастық азаматы деп санамады.
Commonwealth citizenship was created out of a gradual transition from an earlier form of British nationality as the British Empire began dissolving. Before 1949, all citizens of the Empire were British subjects and owed allegiance to the Crown. Although the Dominions (Australia, Canada, Ireland, Newfoundland, New Zealand, and South Africa) created their own nationality laws following the First World War, they mutually maintained British subjecthood as a common nationality with the United Kingdom and its colonies. Combined with the impending independence of India and Pakistan in 1947, nationality law reform became necessary. The British Nationality Act 1948 redefined British subject as any citizen of the United Kingdom, its colonies, or other Commonwealth countries. Commonwealth citizen was also defined in this Act as having the same meaning. This change in naming indicated a shift in the base theory of British nationality, that allegiance to the Crown was no longer a requirement to hold British subject status. The change was also necessary to retain a number of newly independent countries that wished to become republics rather than retain the monarch as head of state. The common status of Commonwealth citizenship would instead be maintained voluntarily by the various members of the Commonwealth. This was first restricted by Parliament with the Commonwealth Immigrants Act 1962, which imposed immigration controls on subjects originating from outside the main British Islands. The Immigration Act 1971 relaxed controls on patrials, those whose parents or grandparents were born in the United Kingdom, and effectively gave preferential treatment to Commonwealth citizens from white majority countries. Outside the United Kingdom, in some member states Commonwealth citizens also initially retained eligibility to vote in elections, to preferred paths to citizenship, and to welfare benefits. These privileges were removed on independence in most countries but retained in some. British subjects/Commonwealth citizens were eligible to vote in New Zealand until 1975, Canada at the federal level until 1975 (not fully phased out in provinces until 2006), and Australia until 1984 (though subjects on the electoral roll in that year are still eligible). By the 1980s, most colonies of the British Empire had become independent. Parliament updated nationality law to reflect the more modest geographical boundaries of the United Kingdom and its remaining territories. The British Nationality Act 1981 redefined British subject in such a way that it no longer also meant Commonwealth citizen.
Сатып алу және жоғалту
Достастық азаматтығы Достастық мүше мемлекетінің азаматы болу арқылы немесе Ұлыбританияда 1981 жылғы Британдық ұлттық заңының 3-қосымшасында тізілген елдің азаматы болу арқылы алынады. Бұл тізім ұйымның құрамына жақын, бірақ әрқашан толық сәйкес келе бермейді. Мысалы, Мальдив аралдары 2016 жылы Достастықтан шығып, 2020 жылы қайта қосылды. Ел 2017 жылы 3-қосымшадан алынып тасталды, бірақ заңнама 2021 жылға дейін жаңартылып, қайта тізімге енгізілген жоқ. Керісінше, Зимбабве 2003 жылдан бері Достастық құрамына кірмесе де, Зимбабве азаматтары Достастық азаматтығын сақтап отыр, себебі ел әлі де 3-қосымшада тізілген. Достастық азаматтығын алу және жоғалту әрбір мүше мемлекеттің ішкі ұлттық ережелеріне байланысты; немесе егер олардың елі 3-қосымшадан алынып тасталса.
Commonwealth citizenship is acquired by virtue of being a citizen of a Commonwealth member state or, in the United Kingdom, a country listed in Schedule 3 of the British Nationality Act 1981. This list closely follows the composition of the organisation, but is not always the same. For example, the Maldives left the Commonwealth in 2016 before rejoining in 2020. The country was removed from Schedule 3 in 2017, but legislation was not updated to relist it until 2021. Conversely, although Zimbabwe has not been a part of the Commonwealth since 2003, Zimbabwean citizens retain Commonwealth citizenship because the country remains on Schedule 3. Acquisition and loss of Commonwealth citizenship is tied to the domestic nationality regulations of each member state; or if their country is removed from Schedule 3.
Құқықтар мен артықшылықтар
Комонвелт азаматтарының әр елде әр түрлі құқықтары бар, олардың әрқайсысының жеке заңнамасы бар, егер болса, оларға қандай құқықтар берілгенін анықтайды. Ұйымда еркін қозғалыс немесе еңбекке рұқсат беретін жүйе жоқ, ал мүше мемлекеттердің жартысынан астамында Комонвелт азаматтары шетелдік азаматтардан ерекше қарауға ие емес. 14 елде және Ұлыбританияның барлық үш Корольдік тәуелділік аймағында Комонвелт азаматтары тұру талаптарын орындағаннан кейін дауыс беруге тіркеле алады. Австралияда, Бермудада және Кайман аралдарында сайлаушы ретінде тіркелу құқығы жойылды, бірақ бұл құқық жойылғанға дейін тіркелген сайлаушылар сайлауға қатысуын жалғастыра береді. Сонымен қатар, Комонвелт азаматтары Ямайка, Сент-Люсия, Сент-Винсент және Гренадиндер, сондай-ақ Ұлыбританиядағы ұлттық заң шығарушы органның бірінші немесе екінші палатасында қызмет етуге құқылы. Барлық Комонвелт азаматтары төтенше жағдайларда, өз елдері дипломатиялық немесе консулдық мекемелер құрмаған жағдайда, Комонвелт емес шетелдердегі британдық елшіліктері мен консулдықтарынан консулдық көмек ала алады. Егер олардың саяхат құжаттары жоғалған немесе ұрланған болса және олардың ұлттық үкіметтері рұқсат берсе, британдық шұғыл паспорт алуға құқылы. Сонымен қатар, Австралия ерекше жағдайларда, өз елдерінен жарамды саяхат құжаттарын ала алмайтын және шұғыл түрде саяхаттауға міндетті Комонвелт азаматтарына жеке куәліктер береді. Біріккен Корольдікте тұратын Комонвелт азаматтары мемлекеттік қызметтегі резервтік емес лауазымдарда жұмыс істеуге және Британ Қарулы Күштеріне қатысуға құқылы. Бұрын Комонвелт азаматтары жергілікті полицияға тіркелуден босатылған. Алайда, бұл талап енді жалпыға ортақ емес, себебі полиция тіркеуі 2022 жылдың тамызында жойылды.
Commonwealth citizens have different entitlements in each Commonwealth country, which individually have separate legislation specifying what, if any, rights they are afforded. The organization does not have a permissive system of free movement or labour and in over half of the member states, Commonwealth citizens do not receive substantially different treatment than foreign nationals. In 14 countries and all three Crown Dependencies of the United Kingdom, Commonwealth citizens may register to vote after fulfilling residence requirements. In Australia, Bermuda, and the Cayman Islands, they no longer have the right to register as electors, but voters who were already registered before that right was ended may continue to participate in elections. Commonwealth citizens are also eligible to serve in one or both houses of the national legislature in Jamaica, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, and the United Kingdom. All Commonwealth citizens may receive consular assistance from British embassies and consulates in foreign non Commonwealth nations during emergencies where their home countries have not established diplomatic or consular posts. They are eligible to apply for British emergency passports, if their travel documents have been lost or stolen and permission has been given by their national governments. Additionally, Australia issues Documents of Identity in exceptional circumstances to resident Commonwealth citizens who are unable to obtain valid travel documents from their countries of origin and must travel urgently. When residing in the United Kingdom, Commonwealth citizens are eligible to be employed in non reserved Civil Service posts and are eligible to enlist in the British Armed Forces. In addition, Commonwealth citizens were generally exempt from the requirement to register with local police. However, this is no longer required in general, as the police registration scheme was nevertheless abolished in August 2022.