Кіріспе

Оңтүстік Азиядағы этникалық топ

Сунуар немесе Койнч – Тибет-Бурма этносы. (Непал: सुनुवार जाति|Sunuwār Jāti) Непал, Үндістанның бір бөлігі (Батыс Бенгал және Сикким) және оңтүстік Бутанның Кирати тайпасы. Олар сунуар тілінде сөйлейді. Непалдың 2001 жылғы халық санауы бойынша, тайпаның 17%-ы Кирант дінін ұстанады және Мундхум (Киранти) мәдениетін қабылдайды. Койнч (Сунуар) тайпасының жалпы саны 82 705 адамды құрайды. "Койнч" термині сонымен қатар ана тілінің атауы болып табылады. Мұқия немесе Мухия сияқты басқа атаулар – тайпаның экзонимдері. Сунуарлардың ерекше тілі, діні, мәдениеті және әлеуметтік салты бар. Олар Непалдың және Гималайдың шығыс төбелерінде қоныстанған. Олар Молунг-Хола, Лиху-Хола және Химти-Хола (Хола – Индо-Арий Непал сөзі, мағынасы – шағын өзен) аймақтарында шоғырланған. Әкімшілік бөлініс бойынша, олар Непалдың Охалдхунга, Рамечхап және Долаха аудандарында тұрады. Саяси тұрғыдан, олар Валло Кират (Жақын/Бұл жақтағы) және Кирант деп белгілі (өткенде және қазіргі Кирантилер арасында қолданылады), бұл атау Кирант әулетінің құлауынан кейін (шамамен 1903 жыл 8 ай бойы билік еткен) ежелгі Непал аңғарында пайда болды. Валло Кират бұрын олардың Кипат немесе ортақ жері болған.

Демография

Непалдың Орталық статистика бюросы сунуарларды тау/жоталық жанажати әлеуметтік тобының ішкі тобы ретінде жіктейді. 2011 жылғы Непал халық санағы бойынша 55 712 адам (Непал халқының 0,2%) сунуарлар болып тіркелді. Провинциялар бойынша сунуарлардың саны былай болды:
Бағмати провинциясы (0,5%)
Коши провинциясы (0,5%)
Мадхеш провинциясы (0,1%)
Гандаки провинциясы (0,0%)
Лумбини провинциясы (0,0%)
Судурпашим провинциясы (0,0%)
Карнали провинциясы (0,0%)

Сунуарлардың саны ұлттық орташа көрсеткіштен (0,2%) жоғары келесі аудандарда тіркелді:
Рамечхап (4,2%)
Охалдунга (3,0%)
Синдхули (2,7%)
Илам (1,3%)
Тапледжунг (1,1%)
Долаха (1,0%)
Панчтар (1,0%)
Удайпур (0,9%)
Джхапа (0,3%)
Хотанг (0,3%)
Лalitпур (0,3%)
Солухумбу (0,3%)

Өмір салты

Сунуарлардың көпшілігі ауыл шаруашылығымен айналысады (шамамен 55%). Олар қазіргі Непалдың шығыс төбелерінде осы шаруашылықты жүргізеді. Егін өсіру және мал шаруашылығы (күріш, тары, бидай, соя, картоп және жүгері) – негізгі ауыл шаруашылығы салалары. Сунуар халқы Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, Горхали жауынгерлері ретінде және адалдығымен белгілі болды. Кейбір сунуарлар әлі де Непал армиясына, Үндістан армиясына, Сингапур полициясына және Ұлыбритания армиясына қатысады.

Дәстүрлі мәдениеттер

Сунуарлар өте бай мәдениет пен дәстүрлерге ие. Олардың жүздеген дәстүрлі тойлары мен мерекелері бар, олар күрделі рәсімдер мен ережелермен толық. Әрбір дәстүрлі тойдың өзіндік мақсаты, ерекшеліктері мен тойлау жүйесі болады. Байсақ пурнимадағы Чанди биі, Сакела (Шиадар Пидар), Гил пуджа (Гил Пидар) және Месерени пуджа (Месерени Пидар) сияқты кейбір мерекелер басқаларынан маңыздырақ саналады. Олар Шиадар Пидар мерекесін Непал күнтізбесі бойынша Будда Пурнима күні немесе Будда Пурнимадан кейінгі бесінші күні (Панчами) тойлайды. Сунуарлардың Жаңа жылы Басанта Панчами күні аталып өтеді. Олар ай күнтізбесіне сүйене отырып, жылына екі рет Месерани Пидар мерекесін тойлайды.