Солтүстік Ирландия жазушысы және белсендісі Эаммон МакКанн

Кіріспе

Солтүстік Ирландиялық жазушы және белсенді (1943 жылы туған)

Эмон Макканн (10 наурыз 1943 жылы туған) – Солтүстік Ирландияның Дерри қаласынан шыққан ирландиялық саяси белсенді, бұрынғы саясаткер және журналист. Макканн 2016-2017 жылдары Фойл сайлау округінен Заң шығарушы жиналыстың депутаты (МДЖД) болды. 2019 жылы ол Дерри қалалық және Стребайн аудандық кеңесіне сайланды және 2021 жылдың наурыз айында денсаулығына байланысты отставкаға шыққанға дейін осы лауазымда қызмет етті.

Ерте өмір және білім

Макканн Дерриде дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін осы қалада өткізді. Католик дінінде тәрбиеленген ол Сент-Клумб колледжінде оқыды және "The Boys of St. Columb's" деректі фильмінде маңызды рөлде суреттелген. Кейін Белфаст Король университетіне қабылданды, онда Әдеби және ғылыми қоғам – университеттің пікірсайыс клубының президенті болды. Макканн университетті бітірмей кетті, ол бұл шешімді университет басшылығының оны тәртіпсіз деп санайтын адамға қатысты сектанттық әрекеттері салдарынан қабылдауға мәжбүр болғанын айтады.

Активистік мансап

Жас кезінде ол Дерри тұрғын үй іс-қимыл комитетінің (DHAC) алғашқы ұйымдастырушыларының бірі болды, бұл комитет әлеуметтік тұрғын үйге қол жеткізуге бағытталған радикалды науқандық топ еді. DHAC Солтүстік Ирландияның азаматтық құқық қауымдастығымен (NICRA) бірлесіп Солтүстік Ирландиядағы екінші азаматтық құқық шеруін ұйымдастырды. Бұл шеру 1968 жылдың 5 қазанында өтті және Солтүстік Ирландиядағы азаматтық құқық қозғалысының басталу күні деп есептеледі. Оның саяси замандастарының бірі Бернадетт Девлин болды, ол үшін ол сайлау агенті ретінде жұмыс істеді. 1969 жылғы Солтүстік Ирландияның жалпы сайлауында ол Солтүстік Ирландия Еңбек партиясынан Фойл сайлау округінде кандидатқа өтті, нәтижесінде 1,993 дауыс (жалпы дауыс санының 12,3%) алып үшінші орынға ие болды. 2008 жылдың мамыр-маусым айларында ол Белфаста сотта болды (т.б. «Raytheon 9» деп аталатын топтың мүшесі ретінде), 2006 жылғы Ливан соғысы кезінде Дерридегі көпұлтты қару-жарақ компаниясы Raytheon-ның базасына келтірілген зиян үшін айыпталды. Қазылар алқасы Макканнды және барлық айыпталушыларды Raytheon-ның мүлкіне келтірілген зиян бойынша кінәсіз деп таныды. Қазылар алқасы топтың әрекеттеріне себеп болған нәрсе – Ливандық мүліктің бірнеше рет бомбалануы, көптеген бейбіт тұрғындардың қаза болуы және Raytheon ұсынған қару-жарақ, қару-жарақ жүйелері мен зымырандармен Израиль күштерінен осы өмірлерді және мүлікті қорғау ниеті екенін естіді. Сот судьясы айыптау тарапынан ұсынылған дәлелдерді тыңдағаннан кейін, тәртіпсіздік жасау туралы айыптауды жоққа шығарды. Алайда Макканн екі компьютерлік дискіні ұрлағаны үшін кінәлі деп танылды және 12 айға шартты түрде босатылды. Соттан тыс мәлімдеме жасаған Макканн: «Біз ақталуға лайықпыз. Қазылар алқасы біздің 2006 жылғы жазда Ливандағы соғыс қылмыстарына Израиль күштері кінәлі деген сеніміміздің дұрыс екенін қабылдады. Біздің бұл әрекетіміз соғыс қылмыстарын болдырмауға немесе кейінге шегеруге бағытталған және осы нәтижеге қол жеткізді» деді. Макканн отбасының оны Долорс Прайстің жерлеу рәсімінде сөз сөйлеуге шақырғанын айтты. Ол: «Менің ойымша, Долорс Прайстің қабірінде мен осыған қайшы келетін ештеңе айтпадым [Макконвиллдің өлтірілуін 'қорқынышты және кешірілмейтін іс' деп атады]. Менің ойымда болған нәрсе, мен айтқым келген нәрсе – миссис Макконвиллдің қатыгез өлтірілуіне тікелей қатысы бар, бірақ ішкі қайғыға ұшырамайтын адамдар бар. Олар өздерінің осы кісі өлтіруге қатысқандығын білуді өте оңай қабылдайды» деді. 2016 жылдың мамыр айында ол Фойлдан заң шығарушы депутат болып сайланды, бірақ 2017 жылдың қаңтарында Фойл сайлау округіндегі орын саны алтыдан бесе біріне дейін азайтылғандықтан, орнын жоғалтты. Макканн және People before Profit партиясы Синн Фэйн мен Еуропалық Одақ жақтастарынан Brexit-ті қолдағандары үшін сынға ұшырады, өйткені бұл аймақта «қал» дауысы бергендердің саны ең көп болды (Ұлыбританияның шамамен 400 дауыс беру аймағының ішінде). 2019 жылдың мамыр айында ол Дерри және Страбайн аудандық кеңесіне ПБП кандидат ретінде Моор сайлау округінен сайланды. 2021 жылдың наурыз айында ол денсаулығына байланысты кеңестен кеткенін мәлімдеді.

As a young man he was one of the original organisers of the Derry Housing Action Committee (DHAC), a radical campaign group focusing on access to social housing. DHAC organised, in conjunction with the Northern Ireland Civil Rights Association (NICRA), the second civil rights march in Northern Ireland. This march, which took place on 5 October 1968, is generally seen as the birthdate of the Northern Ireland Civil Rights Movement. His political contemporaries included Bernadette Devlin, for whom he served as an election agent. He stood for election in the Foyle constituency at the 1969 Northern Ireland general election for the Northern Ireland Labour Party, placing third with 1,993 votes (12.3% of the total). He was tried (as one of the so called Raytheon 9) in Belfast in May–June 2008 over alleged damage caused during the 2006 War on Lebanon to a facility operated by multinational arms company Raytheon in Derry. The jury unanimously acquitted McCann, and all the other defendants, of charges of criminal damage to property belonging to Raytheon. The jury had heard that the group's actions were prompted by repeated bombing of Lebanese property in which numerous civilians died, and the wish to protect those lives and that property from being attacked by Israeli forces with weapons, weaponry systems and missiles supplied by Raytheon. The judge dismissed charges of affray after hearing the prosecution evidence. However, McCann was convicted of the theft of two computer discs, for which he received a 12 month conditional discharge. In a statement outside the court, McCann said: "[We] have been vindicated. The jury have accepted that we were reasonable in our belief that Israeli Forces were guilty of war crimes in Lebanon in the summer of 2006. The action we took was intended to have, and did have, the effect of hampering or delaying the commission of war crimes". McCann explained that her family had asked him to speak at her funeral. He said: "I don't think I said anything at Dolours Price's grave that contradicted that [calling McConville's murder 'a horrible and unforgivable act'] The point I had in mind, the point I was making, was there are some people deeply implicated in the cruel murder of Mrs McConville who appear not to be undergoing any inner turmoil. They appear to find it very easy to handle the knowledge of their own involvement in that murder". He was elected as an MLA for Foyle in May 2016 but lost his seat in January 2017 when the number of seats in the Foyle constituency was reduced from six to five. McCann and People before Profit attracted criticism from Sinn Féin and pro EU activists for supporting Brexit in an area with the fourth highest 'Remain' vote (out of approximately 400 counting areas) in the whole of the United Kingdom. In May 2019 he was elected to Derry and Strabane District Council as a PBP candidate in The Moor electoral area. In March 2021, he announced his resignation from the council for health reasons.

Үгіт-насихат жұмыстары

Макканн "Қанды жексенбілік әділдік" науқанын құруда маңызды рөл атқарды; оның зерттеу журналистикасының және Қанды жексенбіде қаза тапқан отбасылар үшін әділдік күресінің ондаған жылдық еңбегі 2010 жылы бірнеше отбасы оны науқандық журналистика саласындағы Пол Фут сыйлығына ұсынғанда мойындалды. Олардың мәлімдемесінде: "ЭАМОНН МАККАНН журналистік қызметін Қанды жексенбіде қаза тапқан отбасыларға әділдік орнату үшін шамамен 40 жылдан бері пайдаланып келеді. Маусым айында Савилл есебінің жариялануы отбасылардың жеңісі болды, және Макканн осы жеңіске үлкен үлес қосты." 1972 жылдың ақпан айында, оқиғадан бір ай өткен соң, Макканн Қанды жексенбі туралы алғашқы памфлетін – "Дерриде болған оқиға" атты туындысын жариялады. 1970-ші, 1980-ші және 1990-шы жылдар бойында ол мүмкіндік болған сайын Қанды жексенбінің әділетсіздігі туралы жазды. 1992 жылғы трагедияның 20 жылдығына дейін Макканн отбасыларға осы мерейлі оқиғаға арналған кітап жазуды ұсынды. "Дерридегі Қанды жексенбі: шын мәнінде не болды" кітабының жарық көргені Қанды жексенбіде қаза тапқан барлық отбасыларды алғаш рет біріктіріп, ортақ науқанға түсулеріне көмектесті. 1990-шы жылдар бойында Макканн Қанды жексенбі туралы үздіксіз жазып, сол күні болған және одан кейінгі жасыру барысында пайда болған әрбір жаңа деректі талдап, жариялауға ықпал етті. Ол жергілікті Дерри газеттерінде, "Белфаст Телеграф" газетінде, "The Irish Times", "The Sunday Tribune", "London Independent", "The Guardian", "The Observer" – мүмкіндігі болған әрбір басылымда жарияланды. Савилл трибуналы жарияланған кезде Макканнның Қанды жексенбі туралы жазғандары маңызға ие болды. Басқа журналистер жоғары лауазымды куәгерлердің көрсетулеріне ғана назар аударғанда, Макканн трибуналдың дерлік барлық отырысына қатысты. Ол Лондонның Орталық залында өткен тыңдауларға қатысып, Лондонға барып-келу және сол жерде туыстарымен тұру шығындарын өзі төледі. Ол Дублиндегі "Sunday Tribune" газеті үшін апталық талдаулар жазып, сондай-ақ ирландтық "Today FM" коммерциялық радиостанциясының күнделікті жаңалықтарын қамтыды, "Guardian", "Observer", "Irish Times", "Irish Mirror" және "Irish Daily Mail" газеттеріне мақалалар жазды.

McCann was central to the setting up of the Bloody Sunday Justice Campaign; the role of his investigative journalism and decades of campaigning for justice for the Bloody Sunday families was recognised in 2010 when several of the families proposed him for the Paul Foot Award for campaigning journalism. Their citation said: "EAMONN McCANN has been using his journalism to campaign for justice for the Bloody Sunday families for almost 40 years. The publication of the Saville Report in June marked a victory for the families, a victory of which McCann was very much a part." In February 1972, within a month of the killings, McCann published the first pamphlet on Bloody Sunday, What Happened in Derry. Throughout the 1970s, 1980s and 1990s he wrote about the injustice of Bloody Sunday whenever he got the opportunity. In the run up to 1992, the 20th anniversary of the massacre, McCann made a proposal to the families for a book to mark the occasion. The publication of Bloody Sunday in Derry: What Really Happened was crucial in helping to bring together all the Bloody Sunday families for the first time into a single campaign. Throughout the 1990s McCann wrote constantly about Bloody Sunday, ensuring that every new piece of evidence about what had happened on the day and in the course of the subsequent cover up was analysed and publicised. He wrote in the local Derry papers, in the Belfast Telegraph, The Irish Times, the Sunday Tribune, in the London Independent, The Guardian, The Observer – anywhere he could place a story. With the announcement of the Saville Tribunal, McCann's writing on Bloody Sunday came into its own. While other journalists focused only on the evidence of the more high profile witnesses, McCann attended almost every day of the tribunal. He attended the hearings in London's Central Hall, paying his own costs to travel to and from London and staying with family while there. He wrote a weekly analysis for the Sunday Tribune in Dublin, and covered the proceedings daily for the Irish commercial radio station Today FM, as well as contributing articles to the Guardian, Observer, Irish Times, Irish Mirror and Irish Daily Mail.

Жеке өмір

Макканн Мэри Холландтың (1935–2004) өмірлік серігі болды, ол The Observer және The Irish Times газеттерінде жұмыс істеген журналист. Оның осы қарым-қатынастан Китти есімді қызы дүниеге келді, ол қазір The Irish Times газетінде журналист болып жұмыс істейді, сондай-ақ Люк есімді ұлы АҚШ-тағы экономикалық және әлеуметтік құқықтар орталығында қызмет етеді. Академик және қоғамдық белсенді Горетти Хорган 1980-жылдардың ортасынан бері оның өмірлік серігі, және олардың Мэтти есімді ересек қызы бар. Макканн Дерри Сити ФК клубының жанкүйері. 2002 жылғы "Қанды жексенбі" фильмінде Макканн рөлін ирланд актері Жерард Кроссан сомдады.