Француз химигі Никола Лемэри және оның ғылыми еңбектері

Кіріспе

Француз химигі Николя Лемери (немесе Лемери) (17 қараша 1645 – 19 маусым 1715), француз химигі, Руан қаласында дүниеге келді. Ол қышқыл-негіз химиясы бойынша алғашқы теорияларды жасаушылардың бірі болды.

Өмір

Өзінің туған қаласында фармацияны оқығаннан кейін, ол Парижде Кристоф Глезердің шәкірті болды, содан кейін Монпельеге барып химия пәнінен дәріс оқуға кірісті. Ол Парижде дәріхана ашып, дәрістерін жалғастырды, бірақ 1683 жылдан кейін кальвинист болғандықтан Англияға зейнетке шығуға мәжбүр болды. Келесі жылы ол Францияға оралды және 1686 жылы католиктік дінге өтіп, дүкенін қайта ашып, дәрістерін қайта бастады. 1715 жылдың 19 маусымында Парижде дүние салды. Лемери теориялық пайымдаулармен көп айналыспады, бірақ химияны тәжірибелік ғылым деп есептеп, фактілер мен тәжірибелерді тура баяндаумен шектелді. Осының салдарынан оның лекция залы әртүрлі адамдарға толы болды, олар алхимиктердің нәтижесіз ізденістерінен бас тартып, философ тасын және өмір эликсирін ғылымының жалғыз мақсаты деп санамайтын адамды тыңдауға құштар болды. Ол өзінің «Cours de chymie» (1675) еңбегінің 13 басылымын көрді және бір ғасыр бойы ол стандартты еңбек ретінде танылды. 1680 жылы Лемери корпускулалық теорияны негізге алып, кез келген заттың қышқылдығы оның ұшты бөлшектерінен тұратынын, ал сілтілер әртүрлі өлшемдегі тесіктермен жабдықталғанын айтты. Осы көзқарас бойынша молекула нүктелер мен тесіктердің геометриялық байланысы арқылы біріктірілген корпускулалардан тұрады. Оның басқа жариялымдары: «Pharmacopée universelle» (1697), «Traité universel des drogues simples» (1698), «Traité de l'antimoine» (1707), сондай-ақ француз академиясына ұсынған көптеген мақалалар, олардың бірі жер астындағы өрттер, жер сілкіністері, найзағай мен дауыл туралы химиялық және физикалық түсіндірме берді. Ол темір үгінділері мен күкіртті сумен араластырып, қою масса жасағанда жылу пайда болатынын анықтады, ал жасанды «де Лемери» жанартауы осы қоспаның көп мөлшерін жерге көміп жасалды, ол жанартау құбылысының себебіне зор әсер ететін фактор деп есептелді. Оның ұлы Луи Лемери (1677–1743) 1710 жылы Париждің Дио ауруханасында дәрігер болып тағайындалды, ал 1731 жылы Король бағында химияны демонстрациялаушы болды. Ол «Traité des aliments» (1702) және «Dissertation sur la nature des os» (1704) еңбектерінің, сондай-ақ химиялық тақырыптар бойынша бірқатар мақалалардың авторы болды.

After learning pharmacy in his native town he became a pupil of Christophe Glaser in Paris, and then went to Montpellier, where he began to lecture on chemistry. He next established a pharmacy in Paris, still continuing his lectures, but following 1683, being a Calvinist, he was obliged to retire to England. In the following year he returned to France, and turning Catholic in 1686 was able to reopen his shop and resume his lectures. He died in Paris on 19 June 1715. Lemery did not concern himself much with theoretical speculations, but holding chemistry to be a demonstrative science, confined himself to the straightforward exposition of facts and experiments. In consequence, his lecture room was thronged with people of all sorts, anxious to hear a man who shunned the barren obscurities of the alchemists, and did not regard the quest of the philosopher's stone and the elixir of life as the sole end of his science. Of his Cours de chymie (1675) he lived to see 13 editions, and for a century it maintained its reputation as a standard work. In 1680, using the corpuscular theory as a basis, Lemery stipulated that the acidity of any substance consisted in its pointed particles, while alkalis were endowed with pores of various sizes. A molecule, according to this view, consisted of corpuscles united through a geometric locking of points and pores. His other publications included Pharmacopée universelle (1697), Traité universel des drogues simples (1698), Traité de l'antimoine (1707), together with a number of papers contributed to the French Academy, one of which offered a chemical and physical explanation of underground fires, earthquakes, lightning and thunder. He discovered that heat is evolved when iron filings and sulfur are rubbed together to a paste with water, and the artificial volcan de Lemery was produced by burying underground a considerable quantity of this mixture, which he regarded as a potent agent in the causation of volcanic action. His son Louis Lémery (1677–1743) was appointed physician at the Hôtel Dieu de Paris in 1710, and became demonstrator of chemistry at the Jardin du Roi in 1731. He was the author of a Traité des aliments (1702), and of a Dissertation sur la nature des os (1704), as well as of a number of papers on chemical topics.