Кіріспе

Сатып алу жеңілдіктері схемасы

Маркетингте, қайтару – сатып алу жеңілдігінің бір түрі болып табылады және бұл төлемнің азайту, қайтару немесе өтеу түрінде жасалатын сомасы, ол кейіннен төленеді. Бұл маркетологтардың өнімдерді сатуға ынталандыру немесе толықтыру ретінде қолданатын сатуды ынталандырудың бір түрі. Қайтарулар бағаға сезімтал тұтынушыларды өнім сатып алуға тарту құралы ретінде де қолданылады. Пошта арқылы қайтару (MIR) ең көп таралған түрі. MIR сатып алушыға белгілі бір өнімге, уақытқа және көбінесе сатып алу орнына байланысты белгілі бір сомаға чек алу үшін купонды, қолхатты және штрих-кодты жіберуге мүмкіндік береді. Қайтаруды бөлшек саудагер немесе өнім өндіруші ұсынады. Ірі дүкендер көбінесе өндірушілермен бірлесіп жұмыс істейді, әдетте әр тауар үшін екі немесе кейде үш жеке қайтару талап етіледі және олар кейде тек бір дүкенде ғана қолданылады. Қайтару формалары мен арнайы қолхаттар кейде сатып алу кезінде кассалық машинадан бөлек қолхатқа басылады немесе онлайн жүктеуге қолжетімді. Кейбір жағдайларда қайтару дереу қолжетімді болуы мүмкін, мұндай жағдайда ол дереу қайтару деп аталады. Кейбір қайтару бағдарламалары тұтынушыларға бірнеше төлем опцияларын ұсынады, соның ішінде қағаз чек, банкке бару қажет болмайтын бірден жұмсалатын алдын ала төленген карта немесе тіпті PayPal арқылы төлем.

Қолданылуы

Төлемдер бөлшек сауда дүкендеріндегі жарнамалық сатуда кеңінен қолданылады және бағаға сезімтал тұтынушыларға олардың төлеуге дайындығын арттыру арқылы әсіресе тартымды болуы мүмкін. Мысалы, тауар "төлемнен кейін 39 доллар" деп жарнамалануы мүмкін, ал оның құны 79 доллар болса, тұтынушы 40 долларлық төлемді қайтарып алуға тиіс болады. Кейде жеңілдіктер өндіруші емес, сату орнында беріледі, бұл купондарды немесе пошта арқылы төлемді қайтару қажеттілігін жояды. Дегенмен, төлемдер кейде ұялы телефон келісімшарттары немесе несие шартымен бірге сатылатын басқа да қымбат бөлшек тауарлар үшін "кэшбэк ұсыныстары" түрінде де беріледі. Сондай-ақ, бәсекелес компаниялардың өнімдері мен қызметтеріне қарағанда өз өнімдерін сатып алуға көбірек тұтынушыларды көндіру арқылы саудагерлер нарық үлесін алу үшін төлемдерді пайдалана алады. Бұл бір фирманың табысын арттырып, басқаларының табысын азайтады.

Төлемдерді клирингтік орталықтар

Өндірушілер жеңілдіктер ұсынса да, көптеген жеңілдіктерді жеңілдіктерді және конкурстық өтінімдерді өңдеуге мамандандырылған клирингтік орталықтар келісімшарт негізінде іске асырады.

Тез жеңілдік

Тез жеңілдік, кейде тез үнемдеу – бұл маркетингтік стратегия немесе әдіс, онда өнім нақты бағамен немесе жеңілдікпен жарнамаланады, мұнда жеңілдік сатып алу кезінде қолданылады. Мысалы, дүкен виджетті 9,99 долларға жарнамалай алады, бірақ 5 долларлық тез жеңілдікпен бағасы 4,99 долларға тең болады. Немесе өнім 4,99 долларға жарнамаланып, 5 долларлық тез жеңілдікпен сатылуы мүмкін. Тез жеңілдіктер сату кезінде өңделеді, сондықтан жеңілдік сатып алу кезінде дереу беріледі. Біз тез жеңілдікті өнімге берілетін жеңілдік ретінде қарастыра аламыз. Бухгалтерлік стратегияда нақты шот-фактура клиентке берілген тез жеңілдік сомасына сәйкес кем болады. Содан кейін: .

Пошта арқылы берілетін жеңілдік

Пошта арқылы қайтарылатын сыйлықтар – сыйлықтардың ең көп таралған түрі және олар тікелей сыйлықтардан өзгеше, себебі сыйлықты алу үшін тұтынушыдан белгілі бір әрекеттерді орындау қажет. Тұтынушылар сыйлықты алу үшін қажетті ақпаратты ұсыну керек, оған телефон нөмірі, аты-жөні, пошта мекенжайы және түбіртек (немесе сатып алу фактісін растайтын құжат) кіруі мүмкін. Пошта арқылы қайтарылатын сыйлықтардың жіберілуі немесе қабылдануы үшін белгілі бір мерзімі болады. Әдетте, бұл мерзім сатып алынған күннен бастап 30 күн ішінде, ал көбінесе сыйлық 12 апта ішінде түседі. Содан кейін, өнімнің өндірушісі немесе өндірушінің сыйлықтарын өңдеуге жауапты компания чек жібереді.

Ережелер мен заңдар

Төлемдер ұсынылатын аймақтың заңдары мен ережелеріне сәйкес болуы тиіс. Федералды сауда комиссиясы (FTC) АҚШ-та жұмыс істейді және тұтынушыларды қорғау үшін әрекет етеді. FTC белгілеген бір заң – компаниялардың жеңілдікті олар белгілеген мерзімде беруін қамтамасыз ету. FTC сонымен қатар тұтынушы білуі керек барлық қатысты шарттарды, соның ішінде алымдар мен мерзімдерді анық көрсетуді талап етеді. Сонымен қатар, жарнаманың белгілі бір түрлеріне қатысты ережелер де бар. Мысалы, телеарнадағы жарнамада оқылуы қиын мәтін болмауы керек, яғни оқылмай жатып жоғалып кетпеуі немесе оқылмайтынша тым кішкентай болмауы тиіс. АҚШ-та Коннектикут штатының ережелерінің 42-110b-19(e) тармағында тауардың жеңілдіктен кейінгі таза бағасын жарнамалаған бөлшек саудагерлер тұтынушыларға сатып алу кезінде осы жеңілдіктің сомасын төлеуге міндетті. Род-Айленд штатында да ұқсас заңнама бар (Жалпы заңдар 6-13.1-1). Әйтпесе, жеңілдіктен кейінгі бағаны тұтынушы төлейтін соңғы баға ретінде жарнамалауға болмайды. Мысалы, Коннектикут штатындағы бөлшек сауда орындары жеңілдікті сатып алу кезінде бермесе, "40 долларлық жеңілдікпен" деп жарнамалай алады, бірақ "Жеңілдіктен кейін тегін" деп жарнамалай алмайды.

Негізгі себептері

АҚШ-та жеңілдіктер бөлшек саудада кең таралған. Бөлшек саудагерлер мен өндірушілер оларды ұсынудың көптеген себептерін біледі: жеңілдік нысанында берілген ақпарат, мысалы, аты-жөні, мекенжайы, төлем тәсілі, тұтынушылардың мінез-құлқын зерттеу үшін деректерді талдауға пайдаланылуы мүмкін. Бұл ақпарат маркетингтік мақсаттарда, мысалы, қоңырау тізімдерін жасамау үшін, алдын ала қарым-қатынас бар екенін дәлелдеу ретінде қолданылуы мүмкін. Тұтынушылар бағаның өсуін байқап, жағымсыз реакция жасайды. Жеңілдіктер бөлшек саудагерлерге сатуды ынталандыру үшін тауарға уақытша жеңілдік беруге, бағасын сақтап қалуға мүмкіндік береді. Бұл бағаны төмендетіп, кейін көтерудің теріс әсерінен сақтайды. Сондай-ақ, жеңілдіктер компанияларға белгілі бір өнімдердің бағасын "қорғауға" мүмкіндік береді, яғни қандай модельдер мен брендтерге жеңілдік жасалатынын таңдайды. Бұл бөлшек саудагерлер мен өндірушілерге сәтті модельдердің бағасын сақтай отырып, кейбір өнімдерді төмен бағамен сатуға мүмкіндік береді. Кейбір модельдердің бағасын бірден төмендету бүкіл өнім қатарына тікелей әсер етеді. Айналым уақытында компания ақшаға пайыз ала алады. Егер айналым уақыты келесі қаржы жылына немесе тоқсанға өтсе, жеңілдік ұсынысы ағымдағы кезеңдегі сатуды арттырады және келесі кезеңге дейін есепке алудың қажеті болмайды, содан кейін оны келесі кезеңге арналған сату немесе шығындарды азайту ретінде жатқызуға болады, бұл компанияларға Wall Street-тің болжамдарымен есептесуде артықшылық береді. Жеңілдіктер ұсынатын бизнес үшін де пайдалы болуы мүмкін, өйткені тұтынушылар жеңілдік алу мүмкіндігінен бас тартуы мүмкін. Компаниялар көбінесе түпнұсқа UPC штрих-кодын, чек пен қосымша ақпаратты талап етеді, оны сатып алушы жеңілдікті алу кезінде ұмытып қалуы мүмкін. Компаниялар көбінесе жеңілдікке қосымша талаптар қояды, мысалы, төлем белгілі бір күндіз посттампталған болуы керек. Жеңілдік туралы хаттар қоқыс поштаға ұқсауы мүмкін (қасақана немесе кездейсоқ), сондықтан тұтынушылар оған назар аудармауы мүмкін. Сатып алушылар жылдам әрекет етпесе, бұл компанияның пайдасына жұмыс істейді. Алайда, Флорида университетінің зерттеуі көрсеткендей, қысқа мерзімде сатып алу тұтынушыға пайдалы, өйткені ол кейінге қалдыруға аз уақыт береді. Нарыққа енгіңізгісі келетін жаңа компаниялар клиенттердің назарын аудару үшін жаңа өнімдерге айтарлықтай жеңілдіктер ұсына алады. Yankee Group вице-президенті Зевс Керравала былай деді: "Әлі белгілі бір нарықта болмаған компаниялар үшін клиенттің ақшасын қайтаруға мүмкіндік беретін жеңілдік – адамдардың оларға назар аударуының тамаша тәсілі. Бұл әсіресе тұтынушы электроникасында маңызды, онда брендтің мәні зор. Бұл клиенттерді жаңа брендке тәуекел етуге итермелейді". Бағаға сезімтал тұтынушылар жеңілдікпен өнім сатып алуға көбірек қызығушылық танытады. Жеңілдік бағдарламаларын ұсыну арқылы сатудың артуы өндірушілер мен бөлшек саудагерлер арасындағы брендке адалдықты арттыра алады. Бөлшек саудагерлер мен өндірушілер жеңілдіктерді бәсекелес компаниялардан нарық үлесін алудың құралы ретінде пайдалана алады, төмен бағалардың арқасында клиенттердің санын арттыру арқылы. Жеңілдіктер бағаны бақылаудан қорғай алады, бағаның толық тізімін ең жоғары рұқсат етілген баға шегінде немесе ең төменгі рұқсат етілген баға шегінде ұстап, мемлекеттік немесе тарату арналары жүргізетін бақылауға сәйкес келеді.

Тұтынушылар үшін пайда мен шығындар

Ребаттар клиенттерге төмен баға ұсынуы мүмкін. Технологияны қолжетімді етуде ребаттардың артықшылықтарын жиі жариялайтын іздеу сайттары: "Ребаттар – ең үздік технологиялық ұсынымның негізгі бөлігі, сіз не сатып алсаңыз да, олар сізге өз тауарын сатып алу үшін ақша төлейді. Сізге тек қабылдап алу керек". 2011 жылғы зерттеуге сәйкес, соңғы 12 айда тұтынушылардың 47%-ы ребат алған, ал 2009 жылы өткізілген ұқсас зерттеуде тұтынушылардың 37%-ы ғана өткен жылы ребат алғанын көрсеткен. Салалық кеңесшілер пошта арқылы берілетін ребаттар жойылса, жоғарыда аталған айқын артықшылықтарды (салық есебі, бағаны қорғау және т.б.) ескере отырып, олар бірдей сомадағы "тез ребаттармен" алмастырылмайды деп мәлімдейді. NPD Group компаниясының сарапшылар тобының вице-президенті Стив Бейкер: "Не сұрайтыныңызға абай болыңыз. Керемет ұсынымдардың жоғалып бара жатқанын көруіңіз мүмкін". Ребат алу үшін тұтынушы белгілі бір уақыт пен күш жұмсауы керек – ережелерді анықтау, өтініштерді толтыру, жіберуге дайындау және жіберу, чектерді ақшаға айналдыру, сонымен қатар барлық құжаттарды сақтау. Осылайша, ребатты осы құжаттарды рәсімдегені үшін және жеке деректерді компанияға бергені үшін төленген ақша деп қарастыруға болады. Ребатты жіберудің жоғалуы немесе белгілі бір талаптарға сай келмеуі осы күш-жігердің күтілетін пайдасын одан әрі азайтуы мүмкін. Бұл жағдайды білетін және уақытын (уақытқа мұқтаж тұтынушылар), күш-жігерін және мүмкіндік құнын ребат құнынан жоғары бағалайтын тұтынушылар мұндай рәсімдерді талап ететін тез ребатты қасақана назардан тыс қалдырып, сатып алуды қарастырғанда соңғы бағаны ескере алады. Екінші жағынан, егер тұтынушы мұны осылай қабылдамаса, егер тұтынушының табысы мен бюджеті өте шектеулі немесе болмаса, немесе тұтынушы кез келген себеппен уақытынан гөрі бағаға көбірек мән берсе, ребатты тиімді ұсыным деп санауы мүмкін. Бағаға сезімтал тұтынушылар баға төмендетілгенде көбірек төлеуге дайын. Ребат алудың тағы бір кемшілігі – ол сатып алу кезінде төленген салықтың қайтарылмайды. Осылайша, тұтынушы бағаны бірден төмендеткеннен гөрі салық ретінде көбірек төлейді.

Қайта өтеу мөлшерлемесі

Жеңілдіктерді қайтару көрсеткіштерін көптеген жеңілдіктер компанияларынан алу қиын, себебі жеңілдіктерді орындау орындары құпия бизнес ақпаратын жариялауға құлшынбайды. Әртүрлі дереккөздерден спектрдің екі шетіндегі мүлдем әртүрлі сандар келтірілуі мүмкін. Бұл себебі көптеген "қайтару көрсеткіштері" олардың жалпы сатудан немесе қосымша сатудан есептелгенін ажыратпайды. PMA, маркетингтік фирма, 2005 жылы 486,5 миллион доллар сомасында жеңілдіктер қайтарылғанын бағалады. Жалпы сатудың пайыздық үлесі ретінде есептелгенде қайтару көрсеткіші орташа есеппен 21,1%-ды, ал қосымша сатудың пайыздық үлесі ретінде есептелгенде 67,6%-ды құрады. PMA мынаны атап көрсетеді: "Бұл статистика көрсетіп тұрғандай, жалпы сатудың пайыздық үлесі ретінде есептелген қайтару көрсеткіштері, қосымша емес сатумен араластырылғанда, жаңылыстырушы болуы мүмкін, нәтижесінде қайтару көрсеткіші шын мәніндегіден төмен көрінеді". Барлық сатып алушылар купондарды поштаға жіберуді есіне сақтамайды, бұл құбылыс индустрияда "сыну" немесе "аяқ киім қорабының әсері" деп белгілі. "Сыну" терминін "көрсеткіштің төмендеуімен" алмастыруға болады, бірақ көрсеткіштің төмендеуі – бұл тұтынушы жеңілдігін алған, бірақ чекті жоғалтқан немесе ақшаға айналдыруды ұмытқан кездегі құбылыс. Кейбір жеңілдіктер компаниялары қолма-қол ақшаға айналдырылмаған чектердің ықтимал көрсеткішін есепке алмай, "сынуды" қоса, жоғары "қайтару көрсеткішін" көрсетуі мүмкін.

Кейбір өтеу бағалары

2005 жылдың қарашасында BusinessWeek журналы қайтару деңгейін 60 пайыз деп бағалады. Кейбір бағалаулар бойынша, бұл көрсеткіш 2%-ға дейін төмендеді. Мысалы, 2005 жылы TiVo-ға жаңа абоненттердің 100 000-ының шамамен жартысы 100 долларлық жеңілдіктерді қолданбады, бұл компанияға қосымша 5 000 000 доллар пайда табуға мүмкіндік берді. Рестон, Виргиния штатындағы PC Data компаниясы «10-дан 30 пайызға дейін» деген мәлімет береді. PlusNetMarketing компаниясы (Wilmington, DE) 80% деп бағалайды. 2005 жылы The Marco Corporation компаниясының өкілі: «Кейбір жағдайларда біздің қайтару бағдарламалары 40-тан 50 пайызға дейін жетеді, бірақ көбінесе бұл көрсеткіш 1-ден 5 пайызға дейін болады». Сол мақалада Sony Canada компаниясының жарнама менеджері Джон Чаллинор: «Индустриядағы орташа көрсеткіш он пайызға дейін аз, тіпті бір пайызға дейін төмендеуі мүмкін» деді. Жеңілдіктерге қатысты мәселелер Dell компаниясының клиенттерге қызмет көрсету форумын толтырып, компанияны веб-сайттың осы бөлігін жабуға мәжбүр етті. CompUSA 2007 жылдың желтоқсанында қалған дүкендерін жабуды бастағанға дейін жеңілдіктерді үнемі пайдаланды. Жетекші микропроцессор өндірушісі Intel компаниясы, бәсекелес компаниялардың процессорларын сатып алған компьютер өндірушілеріне заңсыз жеңілдіктер ұсынғаны үшін 1,71 миллиард доллар айыппұл төледі. T-Mobile сияқты ірі компанияларды қоса алғанда, ұялы телефон қызметін ұсынатын компаниялар, сондай-ақ Radio Shack, Wirefly және басқа да үшінші тарап саудагерлері күрделі жеңілдіктерді қайтару ережелеріне байланысты үлкен назар аударуда. Операторлар да, саудагерлер де клиенттерден 30 күндік мерзім ішінде, көбінесе ұялы телефонды қосып алғаннан кейін 6 ай ішінде жеңілдіктерді талап етуді сұрайды. Кейбір уәкілетті дилерлер жеңілдік талаптарын түсінікті етуге тырысып, егер клиент келісімшарт мерзімі біткенге дейін қызметтен бас тартса, оператор олардан төлемді қайтарып алатынын түсіндірді. 2009 жылы Флорида штатының бас прокуроры Билл Макколлум TigerDirect, OnRebate және TigerDirect-тің бас компаниясы Systemax-қа қарсы сотқа шағымданып, компанияларды клиенттерге жеңілдіктерді төлемегені үшін айыптады.

Төлемдер бағалық кемсітудің бір түрі

Ребаттарға (қайтарымдарға) қарсы жиі айтылатын шағым – бұл ребаттардың білімсіз, төменгі топқа жататын азаматтарға қарағанда, білімді орта таптың оларды алуымен салыстырғанда, «бағалық дискриминация» түрі ретінде қолданылуы мүмкін деген пікір.

Теріс әсерлері

Сонымен қатар, жеңілдіктер өнімдер мен қызметтердің сатылымына кері әсер ететіні байқалды, себебі олар тұтынушының өнім сапасы туралы қабылдауын төмендетуі мүмкін. 2009 жылғы зерттеуден алынған деректер көрсеткендей, жеңілдік болған жағдайда тұтынушының өнім немесе қызмет үшін төлеуге дайындығы арта қоймады. Алайда, деректерге сәйкес, жеңілдік ұсынылған кезде тұтынушылардың өнім немесе қызмет сапасына деген көзқарасы нашарлайды.

Соңғы үрдістер

Кейбір бөлшек саудагерлер тұтынушыларға жеңілдіктерді интернет арқылы оңай жіберудің жаңа тәсілдерін ұсынып, алға жылжыды. Staples, Sears, TigerDirect және Rite Aid қазіргі уақытта ұсынатын жеңілдіктердің барлығына немесе бір бөлігіне онлайн тапсыру мүмкіндігі бар. Мұндай арнайы жеңілдіктер әдетте осылай белгіленеді және толық немесе ішінара онлайн тапсыру бойынша нұсқаулармен бірге келеді. Бұл жеңілдіктерді өңдеудің дәлдігін арттырады, адам немесе техникалық қателіктерді азайтады және көп жағдайда дәстүрлі пошта арқылы жіберуге байланысты почталық шығындарды жояды. Дегенмен, кейбіреулері UPC коды немесе сатып алу куәлігін поштамен жіберуді талап етеді. Бұл саудагерлердің көпшілігі тұтынушыларға жеңілдіктерді пошта арқылы жіберуге де мүмкіндік береді. 2006 жылы OfficeMax дүкендері сату акцияларында пошта арқылы жіберілетін жеңілдіктерді алып тастап, сату бағаларына дереу жеңілдік беруді жариялады. Бұл шешім жеңілдік берушілермен және өндірушілермен жеңілдік процесін жақсарту үшін бір жыл жұмыс істегеннен кейін, сондай-ақ клиенттерден жеңілдік бағдарламасы туралы "өте көп жағымсыз пікірлер" алғаннан кейін қабылданды. Көптеген дүкендер чек орнына алдын ала төленген сыйлық карталарын ұсынады. Саудагерлер мұндай карталарды бағалайды, себебі оларды ақшаға айналдыруға болмайды және оларды жұмсау қажет. Алайда, кейбір штаттар саудагерлерге картаның құнын белгілі бір сомадан төмен болған жағдайда, мысалы Вашингтон штатында 5 доллардан, ақшаға айналдыруды талап етеді. Көптеген сатушылар мұны білмейді және ақшаны қайтарудан бас тартады. Тұтынушылардың жарамдылық мерзіміне назар аударып, шарттарды мұқият оқуы керек. Жеңілдіктерді пайдаланатын орташа американдық отбасы жылына шамамен 150 доллар үнемдейді. 2011 жылы ғана жеңілдік бағдарламалары арқылы американдық отбасыларға 8 миллиардтан астам доллар қайтарылды. Cashback (ақшаны қайтару) сайттары – бұл үшінші тарап сайттар, олар тұтынушыларға серіктес сілтемелер арқылы түрлі интернет-дүкендерден тауарлар сатып алуға мүмкіндік береді. Бұл сайттар интернет-дүкеннен комиссия алып, оның бір бөлігін тұтынушымен жеңілдік ретінде бөліседі. Ақшаны қайтару сайттары тұтынушылар үшін үнемдеуге мүмкіндік беретіндіктен, күннен-күнге танымал болып келеді. Мысалы, 2013 жылы ақшаны қайтару сайты 41,6 миллион доллар көлемінде жеңілдіктер төледі. Бүгінгі күнгі мәліметтер бойынша, Menards, Inc. өзінің клиенттеріне ең көп жеңілдік беретін компания болып табылады. Бұл фактіні Google-да "Menards Rebate" сөзінің ең көп ізделіп табылған сөз екендігі дәлелдейді. Menards тұрақты түрде көптеген жеңілдіктер ұсынады, соның ішінде ай сайынғы жеңілдіктер бағдарламасы – "Menards 11% жеңілдік".