Кіріспе

Ұлттық соқырлар федерациясы (NFB) – Америка Құрама Штаттарындағы соқыр адамдардың ұйымы. Бұл Америка Құрама Штаттарындағы соқыр адамдар басқаратын ең көне және ең ірі ұйым. Оның бас кеңсесі Балтимор қаласында, Мэриленд штатында орналасқан.

Ұйым тарихы

1940 жылы Пенсильвания штатының Уилкс-Барре қаласында он алты адам жиналып, жеті штаттан (Калифорния, Иллинойс, Миннесота, Миссури, Огайо, Пенсильвания және Висконсин) соқыр адамдар ұйымдарын біріктіретін ұлттық федерацияны құру үшін конституция жасады. Осы он алты адам: Калифорниядан Хейзел және Джейкобс тенБрук; Пенсильваниядан Эвелин және Гейл Берлингейм; Пенсильваниядан Дэвид Тритман, Роберт Браун, Енох Кестер, Харольд Александр және Фрэнк Реннард; Миссуриден Эллис Форши және Марло Хауэлл; Иллинойстан Мэри Макканн және Эд Коллинз; Висконсиннен Эмиль Арндт; Миннесотадан Фрэнк Холл (Люсиль деБирмен бірге); Огайодан Глен Хоффман. NFB-ның алғашқы жиырма жылдағы негізін қалаушысы және президенті – профессор, заңгер және конституциялық құқық сарапшысы Джейкобс тенБрук. NFB-ның алғашқы логотипі – шеңбердің ортасында «Қауіпсіздік, теңдік және мүмкіндіктер» сөздерінен құралған үшбұрыш бейнеленген шеңбер. Бұл жаңа құрылған ұйымның маңызды қажеттіліктері мен талаптарын білдірді. ТенБрук соқыр адамдардың тәуелсіз өмір сүруі үшін шағын стипендия алу (қауіпсіздік), мемлекеттік қызметте және басқа да салаларда соқыр үміткерлерге өтініш беруге тыйым салынған жерлерде тең мүмкіндіктер (мүмкіндік), сондай-ақ тұрғын үйге, көлікке және қоғамдық орындарға тең қол жеткізу (теңдік) үшін күресті. Ұйымның күшті штаттық бөлімдердің бос конфедерациясы болуы керек пе, әлде штаттық бөлімдері мен жергілікті ұйымдары бар біртұтас федералдық құрылым болуы керек пе деген пікір қақтығысынан және ішкі қысымнан туындаған келіспеушіліктерге байланысты 1961 жылы NFB екі топқа бөлінді. NFB-дан шыққандар Америка Соқырлар Кеңесін құрды, ол бүгінгі күнге дейін әрекет етуде. Осы мәселелерге байланысты 20 жыл бойы NFB президенті болған Джейкобс тенБрук отставкаға кетті, оның орнын Джон Тейлор басты, ал келесі жылы Рассел Клетцинг оны алмастырды, бірақ тенБрук 1966 жылы қайтадан президенттік лауазымға қайта келді. NFB кетіп қалған филиалдарын бірте-бірте толықтырып, 1970 жылдарға қарай бұрынғы қарқынын қалпына келтірді. 1968 жылы Джейкобс тенБрук қайтыс болғаннан кейін Кеннет Джерниган президенттік лауазымға келді. Ол 1986 жылға дейін президент болып қызмет етті. 1986 жылы Джерниганның шәкірті болған жас заңгер Марк Маурер президент болып сайланды және 2014 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін оның орнын қазіргі президент Марк Риккобоно басты. 1978 жылы Джерниган ұйымды Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы 1800 Джонсон көшесіндегі ұлттық кеңсесін құруға жетекшілік етті. Бірте-бірте ұйым бір блоктан тұратын ғимараттың төрт қабатын жөндеп, «Соқырлардың Ұлттық орталығы» деп атады. 2001 жылдың қазанында NFB Ұлттық орталыққа іргелес орналасқан 20 миллион долларлық зерттеу және оқу институтының құрылысын бастады. 2004 жылдың қаңтарында National Federation of the Blind Jernigan Institute ашылды. NFB өз ықпалын жалғастыра отырып, Конгресс кітапханасынан Брайль транскрипциясын сертификаттауды өз мойнына алды, Луи Брайльді құрметтеу үшін шығарылған АҚШ монетасынан 10 миллион долларға дейін қаражат алады және соқырларға арналған штаттық оқу бағдарламаларында ақ таяқпен қарулануды міндетті етуге жұмыс істейді.

Журналдар

Ұйым бірнеше журналдар шығарады. 1957 жылдан бері ол "Брайль мониторы" деп аталатын, жалпы қызығушылық тудыратын ай сайынғы журнал шығарып келеді. Future Reflections – Ұлттық соқыр балалардың ата-аналары ұйымының ата-аналар мен мұғалімдерге арналған тоқсан сайынғы журналы. Future Reflections 1981 жылы құрылды, ал 1991 жылдан бастап шыққан нөмірлері NFB веб-сайтында қолжетімді. 1998 жылдан 2007 жылға дейін Ұлттық соқыр студенттер қауымдастығы соқырлық және жоғары білімге қатысты мәселелерді талқылайтын "Студенттік парақ" журналын жариялады. Диабеттің ең көп кездесетін салдарының бірі – көру қабілетінің жоғалтуы болғандықтан, NFB тоқсан сайын "Диабет дауысы" деп аталатын таблоид форматты журнал шығарады.

Мүшелік, басқару құрылымы және еншілес ұйымдар

ҰҚК әдебиетінде шамамен 50 000 белсенді мүшесі бар деп есептеледі. Мүшелікке қатысуға барлығының құқығы бар, соқыр да, көретін де адамдар қатыса алады. Ұйымның барлық лауазым иелері мен оның филиалдары соқыр болуы керек, соқыр балалардың ата-аналарының ұлттық ұйымының басшыларынан басқа. NFB-нің 50 штатта, сондай-ақ Колумбия округінде және Пуэрто-Рикода филиалдары бар, ал бұл филиалдар жергілікті бөлімдерге бөлінеді. Филиалдар мен бөлімдер өздерінің жергілікті аймақтарында тәуелсіз шаралар жүргізе отырып, ұлттық ұйымды қолдауға міндеттенеді. Филиалдар, бөлімдер және ұлттық ұйым лауазымдарға үнемі сайлаулар өткізеді. Лауазымдарға президент, бірінші вице-президент, екінші вице-президент, хатшы, қазынашы және бірнеше басқарма мүшелері кіреді. NFB-де сонымен қатар ерекше қызығушылықтары бар адамдарға арналған ондаған топтар бар, мысалы, Ұлттық соқыр студенттер қауымдастығы, Ұлттық соқыр заңгерлер қауымдастығы, Ұлттық соқыр саудагерлер қауымдастығы, Ұлттық соқырлар қауымдастығы және Ұлттық бағыт-бағдар иттерін пайдаланушылар қауымдастығы, бұл ірі топтардың бірнешесі ғана. Бұл топтардың кейбіреулері, мысалы, Ұлттық жетекші иттерді пайдаланушылар қауымдастығы және Ұлттық соқыр студенттер қауымдастығы, штаттық филиалдарына да ие. 1945 жылдан бері NFB жыл сайын Американың ірі қалаларында, әдетте шілде айының басында конгресс өткізеді. 2005 жылы осы конгрестерге 2000-3000 адам қатысқан деп есептелді. 2002, 2003 және 2005 жылдары конгресс Луисвиллдегі (Кентукки штаты) «Гальт Хаус» қонақ үйінде өтті, бірақ конгрестерді бір қалада осылай жиі өткізу әдет емес. 2006 жылғы конгресс Далласта (Техас штаты), ал 2007 жылғы конгресс Атлантада (Джорджия штаты) өтті. 2007 жылғы конгресте 3 шілде күні таңертең 1000-нан астам NFB мүшесі «Марриотт Маркиз» қонақ үйінен Олимпиадалық парке дейін екі шақырымдық қашықтықты жүріп өтті, бұл «Тәуелсіздік үшін шеру» деп аталды. Шеруді конгрессмен Джон Льюис жетекшілік етті. «Тәуелсіздік үшін шеру» келесі жылы Далласта қайтадан өтті. Шерудан жиналған қаражат «Қиял» қорына аударылды, ол NFB бағдарламаларын және гранттарын қолдауға жұмсалады. Әр штаттың өз филиалы бар, ол жыл бойы белгілі бір уақытта өтеді. Ұлттық конгресс, бір аптаға созылады, онда соқыр адамдардың күресі мен жеңістері туралы баяндамалар оқылады, соқыр адамдарға арналған технологияның қолжетімділігі де жиі талқыланады. Арнайы қызығушылық топтары конгресте басшыларын сайлайтын және президенттің жылдық есебін тыңдайтын кездесулер өткізеді. Президенттік есепте Ұлттық штабтың өткен жыл ішінде атқарған шаралары сипатталады. Президент банкетте де сөз сөйлейді, онда соқырлықтың мәніне тоқталып, философиялық көзқарас ұстанады. Ұлттық конгресте лауазымды тұлғалар мен басқарма мүшелері сайланады, соңғы жылдары сайлау комиссиясы ұсынған кандидаттар бірауыздан мақұлданды, сондай-ақ конгресс ұйым саясаты туралы қаулылар қабылдайды, бұл көбінесе пікірталас тудырады. Штаттық конгрестер, әдетте екі-үш күнге созылады, ұлттық деңгейге қарағанда көбінесе даулы шешімдер мен сайлаулар болады.

Стипендиялар

Соқырлардың Ұлттық қоры әр жыл сайын соқыр студенттердің 30-ына оқуға стипендия тағайындайды, осы арқылы соқыр ғалымдардың жетістіктерін мойындайды.

Оңалту

NFB АҚШ-та орналасқан оқу орталықтарында соқырлыққа қатысты оқытуды ұсынады, ол шамамен 12-14 айға созылады. Осы оқу кезеңінде соқыр оқушымен бірге оның жұбайы мен балаларының тұруына рұқсат жоқ. Отбасының оңалту процесіне қатысуы шектеулі және ынталандырылмайды. NFB өзінің оңалту бағдарламаларында студенттерден тек өздерінің жеңіл, ұзын, ақ түсті, бүктемейтін таяқтарын пайдалануды талап етеді. Бұл шараның мақсаты – бір жылдық қарқынды оқу кезінде қараңғы түсті көз жабыншықтарын (sleep shades) қолдану арқылы тиімді саяхатты жетілдіру. Braille Monitor (NFB басылымы) журналында жарияланған мақалалар мен пікірлерге сәйкес, толық соқырлықты имитациялаудың мақсаты – студентті болашақта толық соқыр болуы мүмкін жағдайға дайындау. Алайда, кейбір медициналық мамандар мұндай толық көруден айыру тәжірибесі көру қабілетінің қалдықтары бар адамдардың көруінің нашарлауын күшейтеді деген пікірде. NFB соқыр азаматтарды тек нақты маршруттарды жаттап қана емес, сонымен қатар ұзын таяқты қолдана отырып, бейтаныс жерлерге баруға және егер қалдық көру қабілеті болса, көзге жабыншық киюге үйретуді қадағалайды. NFB-ның мәлімдемесіне сәйкес, осы әдіспен оқытылған студенттер өздеріне сенімді, тәуелсіз саяхатшыларға айналады және көру қабілетін толығымен жоғалтса да, қосымша оқуға қабылданбайды. NFB жолдама итін пайдалануды қолдайды (және оның кейбір мүшелері оларды қолданады), бірақ барлық соқыр адамдар таяқты қалай пайдалану керектігін білуі керек деп санайды және жолдама итін пайдалануды пайдаланушының әлсіздігінің және тәуелсіздігінің жоқтығының белгісі ретінде қатаң түрде мақұлдамайды. NFB баспадан тиімді және ыңғайлы оқи алмайтын балалар мен ересектерге Braille әрпін үйретуді жақтады. Бұл позиция кейбір мекемелер мен мектеп округтерінің қарсылығын тудырды, олар тек толық немесе дерлік толық соқыр балалар ғана Braille әрпін үйренуі керек деп санайды. Ұлттық денсаулық статистикасы орталығының Ұлттық денсаулық сауалнамасы бойынша, АҚШ-та мектеп жасындағы 94 000 соқыр бала бар. Олардың шамамен 5 500-і ғана Braille әрпін үйренуде. Олардың кейбіреулері баспадан жақсы оқи алады, ал кейбіреулері бірнеше кемістіктерге тап болады және оқуға үйрене алмайды, бірақ NFB қазіргі уақытта Braille әрпін оқып үйреніп жатқан соқыр балалардың алты пайызынан көп балаға оқуды үйретуге болады деп санайды, егер ата-аналар мен педагогтар осы мақсатқа бейілді болса. Көру қабілетін жоғалтқан ересектердің одан да аз пайызы Braille әрпін үйренуге ынталандырылады. NFB мұндай ересектер баспадан жақсы оқи алмайтын және оларға Braille әрпі бойынша оқу мүмкіндігі берілмеген жағдайда функционалдық сауатсыздыққа ұшырайды деп санайды. NFB оңалту бағдарламаларының кейбір түлектері өмірінің ортасында көру қабілетін жоғалтқаннан кейін, ешқашан көрмеген адамдар медициналық пікірлерге қарамастан, оларды қоршаған ортаны немесе жақындарын елестеуді жалғастырудан бас тартуға кеңес бергенін хабарлады. 1980 жылдардың ортасында NFB үш ересектерді оқыту орталығын құрды: Луизианадағы соқырлар орталығы (Рустон, Луизиана), Колорадодағы соқырлар орталығы (Литлтон, Колорадо) және Жаңа өлшемдердегі соқырлық оқыту (BLIND), Inc. (Минеаполис, Миннесота). Бұл орталықтар қазір жүздеген соқыр ересектерге саяхаттауды, Braille әрпін оқуды, экранға кіру бағдарламалары бар компьютерлерді пайдалануды, тамақ дайындауды және электр құралдарын пайдалануды үйретті. Бұл орталықтарда жасөспірімдерге арналған жазғы бағдарламалар да бар. Оқу орталықтарының көп бөлігінде соқыр адамдар жұмыс істейді.

Технология

1977 жылы NFB белгілі өнертапқыш және болашақты болжаушы Рэй Курцвейл жасаған алғашқы оқу машинасының соңғы далалық сынақтарын өткізді. Машинаның салмағы 80 фунтқа жететін, ал құны 50 000 доллар болатын. Машина әр сөзге 50 бит жұмсап, 750 000 бит ақпаратты сақтай алатын. Ол секундына 15 таңбаны сканерлейтін камераны пайдаланды және ағылшын тілінің сөйлеу ережелерімен бағдарламаланған. Соның нәтижесінде синтетикалық дауыспен сөз шығаратын. NFB, Рэй Курцвейл құрған Kurzweil Educational Systems компаниясымен бірлесіп, толыққанды портативті оқу машинасы – Курцвейл National Federation of the Blind Reader-ді жасауға кірісті. Цифрлық камера оқылмақ материалдың суретін түсіреді, ал қосылған жеке электрондық ассистент (PDA) мәтінді дауыстап оқиды. Мәтін сондай-ақ мәтіндік файл түрінде сақталады, оны компьютерге немесе портативті жазба құрылғысына көшіріп, Брайль басу машинасына (кейде Брайль принтері деп те аталады) немесе қағазсыз Брайль дисплейіне жіберіп оқуға болады.

АҚШ-тан тыс жерлерде

ҰҚБ Дүниежүзілік соқырлар одағының қатысушысы болып табылады және басқа елдердегі соқыр адамдар ұйымдарымен байланыс ұстайды. Ұлыбританияда осыған ұқсас ұйым бар, ол Ұлыбританияның Ұлттық соқырлар федерациясы деп аталады.