Кіріспе

Австралиялық карикатурист Норман Фредерик Хетеррингтон (29 мамыр 1921 жыл - 6 желтоқсан 2010 жыл) – австралиялық суретші, педагог, карикатурист ("Хет" атымен танымал), қуыршақтарды ойнатушы және қуыршақтар жасаушы. Ол Австралиядағы ең ұзақ көрсетілген балалар бағдарламаларының бірі – "Мистер Сквиггл" шоуының авторы ретінде жақсы есте қалады. Хетеррингтон осы шоудың жұлдызы – "Мистер Сквиггл" қуыршағын өздігінен басқарды және оның даусы болды.

Отбасы

Ол Фредерик Хетерлингтонның (1883–1951) және Эллен Мэри Хетерлингтонның (1888–1976) (қыздығы Марквелл) ұлы. Олар 1918 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Балмен қаласында үйленді, ал Норман Фредерик Хетерлингтон 1921 жылғы 29 мамырда Лилифилдте дүниеге келді. Ол Бэрвудтағы Мерилла көшесіндегі 35-үйde өсті. Бастауыш білімін Бэрвуд мемлекеттік мектебінде (1927–1933), ал орта білімін Сиднейдегі Форт-стрит ұлдар орта мектебінде (1934–1937) алды. Ол 1937–1938 жылдары Шығыс Сидней техникалық колледжінде (қазір Ұлттық өнер мектебі деп аталады) толық уақытты оқумен айналысты. Сиднейдің ірі жарнама агенттіктерінің бірі – Lintas (Lever International Advertising) компаниясында жұмысқа орналасқандықтан, 1939–1941 жылдары кешкі сағаттарда оқуын жалғастырды (сол кезде ол әскерге шақырылды). 1958 жылы Маргарет "Пегги" Оуридке (қыздығы Пурнелл) (1923–2022) үйленді. Кейін ол «Мистер Сквиггл» бағдарламасының сценарийлерін жазды. Олар 1960 жылы Сиднейдің Мосман қалашығына көшіп, Хетерлингтон өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Олардың балалары – Стивен (1959 ж.т.), академиялық философ, және Ребекка (1962 ж.т.), тележүргізуші (ол сонымен қатар «Мистер Сквиггл» бағдарламасын жүргізді) және бір кезде 2UE радиосындағы продюсердің көмекшісі.

Соғыс қызметі

Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Голландиялық Жаңа Гвинея, Жаңа Гвинея, Жаңа Британия және Торрес бұғазы аралдарында Бірінші Австралия армиясының ойын-сауық тобында қызмет етті. Ойын-сауық тобында актер Майкл Пайт және комедияшы Джордж Уоллес кіші де болды.

Мультфильм түсіруші

Ол соғысқа дейін Ұлттық өнер мектебінде сабақ алған; соғыс аяқталғаннан кейін оқуын жалғастырып, аптасына төрт күн сабаққа қатысты. 15 жасында, Форт-стрит ұлдар гимназиясында оқып жүргенде, Хетеррингтон өзінің алғашқы карикатурасын "The Bulletin" журналына сатты. Ол келесі бірнеше жыл бойы "The Bulletin"-ге үнемі материалдарымен үлес қосты, тіпті әскерде болғанда да осылай істеді. Бос карикатурист ретінде ол "Man", "Man Junior", "Army", "Humour" және "Quiz" сияқты журналдарға жұмыс сатты: "Оның жұмыс тәсілі – ең көп төлейтін журналға бірінші арыздану және қалған жұмысымен ең аз төлейтінге дейін жалғастыру еді". Ол 1946 жылдың мамыр айында әскерден босатылып, бірден "The Bulletin" журналының штаттық қызметкерлеріне қабылдануға шақырылды; ол 1961 жылға дейін "The Bulletin" журналында жұмыс істеді (сол кезде жаңа иесі Франк Пэкер барлық қызметкерлерді жұмыстан шығарды). Ол Норман Линдсей және Перси Линдсей сияқты суретшілермен бірге жұмыс істеді.

Қолтаңба

Карьерасының басында ол карикатуралары мен карикатуралық суреттемелеріне "Хет" және жылдың соңғы екі цифрымен қол қойды: мысалы, "Хет 42" деген қолтаңба (оң жақтағы жарнаманы қараңыз) осы туындының авторы Хетрингтон екенін, ал ол 1942 жылы салынғанын көрсетеді. 1940-жылдардың соңында ол карикатураларына қол қою әдісін өзгертті; енді ол көлденең жазылмайтын, және жылдың соңғы екі цифры көрсетілмейтін болды. "Хет" қолтаңбасы бұрынғысынша тек үлкен әріптермен жазылса да, енді "HETH" түрінде жазылатын, "Хет" емес. Әріптер енді бүйірге бұрылып, қолтаңба беттің сол жоғарғы жағынан оң төменгі жағына тік сызықпен жазылатын (сол жақтағы суретті қараңыз); оны оқу үшін бас оңға еңкейтілген. Бұл өзгерістен хабарсыз көптеген адамдар оның жұмысына (бұрылмаған) қытай иероглифтерінің имитацияларын қойғанын ойлады, олар дәстүрлі түрде тік жазылады және оларды оқу үшін бас солға еңкейтілуі керек.

Популярлы ғылым айлық

Оның қуыршақтарға деген қызығушылығы 1935 жылы басталды, осы кезде үлкен кеме компаниясының бас ағашы болған әкесі оған Popular Science Monthly атты американдық журналдың бір данасын сыйлады, онда қолданылған велосипедтің камераларынан қуыршақ жасау туралы нұсқаулар берілген еді. 1971 жылғы сұхбатында ол Мари Тошакқа өзінің алғашқы "кәсіби қуыршағын" 1952 жылы жасағанын айтты. Ол "Тілсіз Аждаһа" атты қуыршақ қойыны үшін арнайы жасалған клоун еді. Тіпті осы алғашқы қойылымдарда сыншылар оның қуыршақтарымен жасаған "зейін, ойшаулық және жандара қуатты өнертабысы" туралы айтып, қуыршақтарының жасалу шеберлігі мен қолөнеріне қатты таң қалды. 1977 жылғы сұхбатында Хетерлингтон Сью Моллойға қуыршақтарға деген қызығушылығының "мультфильмдерге кәсіби қызығушылықтың, театрға әуесқойлықпен қызығушылықтың және қуыршақтарды хобби ретінде ұстаудың нәтижесі" екенін түсіндірді, сондай-ақ оның пікірінше, "қуыршақтар – үш өлшемді мультфильмдер ғана".

Кловелли қуыршақ театры

Ол өзінің жаңадан пайда болған қуыршақтармен айналысу хоббисі соғыстан кейін психолог Дорис Мэри Мэтисонның (1896–1969) жетекшілігімен, оның қарындасы Элси Грейс Риветтпен (1887–1964) бірге 1934 жылы Балалар кітапханасы және қолөнер қозғалысын құрған (кейін 1969 жылы Шығармашылық демалыс қозғалысы аталды) одан әрі дамығанын айтты. Мэтисон ханымның қолдауымен, ынталандыруымен және басшылығымен, Хетерингтон Ричард Брэдшоу және Эдит Констанс Мюррей (құрметті аты Блэкуэлл) (1897–1988) есімді адамдармен бірге осы іске қатысты.

Эдит, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының қуыршақтар гильдиясының негізін қалаушы мүшесі болған және көп жыл бойы оның хатшысы қызметін атқарған, қазіргі таңдағы UNIMA Австралияның (Халықаралық қуыршақтар қауымдастығы) негізін қалаушысы деп есептеледі. Ол әпкелердің 1949 жылы құрған Кловели қуыршақ театрында (Бёрни паркіндегі, Кловелидегі ескі әскери казармада әр сенбі сайын қуыршақ қойылымдары өтетін) тұрақты өнер көрсетулер ұйымдастырды. Оны "дамыту ортасы" деп сипаттаған Хетерингтон, оның қуыршақтармен айналысуы осы жерде және осы уақытта ғана хоббиден өмір бойына созылатын қызығушылыққа айналғанын айтты.

Мерила қуыршақтары

1950 жылдары, өзінің қуыршақ театрына деген жеке қызығушылығымен бірге, ол басқаратын "Мерила қуыршақ тобы" тобымен бірнеше қойылымдар жасады. Көп ұзамай ол "Мерилла марионеткалары" атымен жеке жұмыс істеп, балалардың арасында үлкен танымалдылыққа ие болған қойылымдар сериясын ұсынды. 1957 жылдың қараша айында ол Сидней кинотеатрларында сенбі күнгі балаларға арналған таңғы сеанстарда сахнада өнер көрсетті, тіпті бір күні үш түрлі жерде өнер көрсетті. "Игорьдің қуыршақтарымен" бірге "Мерилла марионеткалары" 1957 жылдың 23 қарашасында "The Coronet Cinema" (Бонди Джанкшн), "The Sixways Cinema" (Бонди) және "Randwick Cinema" (Рандвик) кинотеатрларында балаларға арналған таңғы сеанстарда сахнада өнер көрсетті, ал 1957 жылдың 30 қарашасында "The Bondi Road Cinema" (Бонди), "The Sixways Cinema" (Бонди) және "The Woollahra Cinema" (Вуллахра) кинотеатрларында өнер көрсетті. Хетерингтон (Аннетт Макартур Онслоутың көмегімен) және оның қуыршақтары 1957 жылғы Рождество күні теледидарда тікелей эфирде өнер көрсетті. Бастапқыда қойылымдар көбінесе балалар кітапханаларында қойылды. Хетерингтон әрқашан жас көрермендерге қуыршақтарды қаншалықты оңай жасауға болатынын көрсетуге тырысты. Кейде оның балалары мектеп демалысында "Жас көрермендер театры" үшін қойылымдарға қатысып, сондай-ақ "Антони Хорден", "Фармер", "Грейс Брос" және "Дэвид Джонс" сияқты түрлі дүкендерде "Сыйырлы қорқытқыш", "Сұмдық шайыр", "Кешке аспаннан түскен ай" және "Никкидің Рождество қар адамы" сияқты қойылымдар ұсынды.

Құшақ дизайнері

Оның жаңашыл және шығармашылық дизайны мен құрылыс шеберлігі соншалық болды, кейде оған басқалар өз шоуларында пайдалану үшін қуыршақтарды жобалауды сұрайтын. 1970 жылғы 2 маусымдағы «Сидней Морнинг Геральд» газетінің бірінші бетінде жарияланған «Смайли» суреті Хетрингтонның қуыршақтарды қаншалықты шебер ойлап табу және құрастыруын, оның шоулары үшін жасаған механикалық құрылғылардың және әсем безендірілген декорациялардың күрделілігін, сондай-ақ балалардың оларды қаншалықты жақсы көргенін көрсетеді.

Теледидар

Австралияға теледидар келгенге дейін біршама бұрын Австралиялық телерадиокорпорациясының (ABC) теледидарлық оқу мектебінде оқыған Хетрингтон 1956 жылы телекарьерасын бастады, ол ABC үшін «Ники мен Ноудел» және 1957 жылы «Жеті канал» үшін «Қуанышты Джин және оның ойын машинасы» атты бағдарламаларды жасады.

Мистер Сквиггл

1958 жылы Хетерлингтон Мистер Сквигглді – мұрны қарындаш болған марионетканы жасады. Персонаж алғаш рет ABC телеарнасының «Балалар телеклубында» «Хет» есімімен Мистер Джолли Сквиггл ретінде пайда болды. Хетерлингтон 1962 жылы Мистер Сквиггл үшін авторлық құқықты рәсімдеді (№ 8027), ал өтінішінде ол «Мистер Сквигглді» алғаш рет 1958 жылдың 1 тамызында жасағанын көрсетті. Марионетканың басы өте ауыр болды, және оны әрқашан Хетерлингтон өзі, жалғыз оператор ретінде басқарып, дауыстады. Суреттер төңкерілген күйде салынғандықтан, Хетерлингтон марионетканы басқарғанда, суреттің үстінде, шатыр астында жатып, төмен қарап тұратын. Мистер Сквигглдің мейірімді әдептілігі және Хетерлингтонның салмақты, жақсы дауыстағы жұмсақ күші балаларды бірден қызықтырды, осы кезде Австралияның басқа телеарналары балалар шоуларымен байланысты зор шу шығаратын, агрессивті қуыршақтарды көрсетіп жатқан. Ол өзінің қуыршақтар жасау және мультфильм салу шеберлігін пайдаланып, жас көрермендер теледидарға жіберген «сызықтарды» (squiggles) толыққанды суреттерге және мультфильмдерге айналдыру үшін қуыршақтың мұрнын құрайтын қарындаштың ұшын қолданды. Ең маңыздысы, қуыршақтың барлық механикасын ескере отырып, Мистер Сквигглдің барлық «сызықтарды» түрлендірулері әрқашан балалардың түпнұсқа суреті төңкерілген күйде жасалатын. 2009 жылы ABC телеарнасының «Мәңгілік сәт» сегментінде, «Бізге көмектесе аласыздар ма?» бағдарламасында көрермен Мириам Вебстердің сұрағы бойынша, Мистер Сквигглдің қарындашында қорғасын бар ма, әлде ол «жерден тыс нәрсе ме?» деген сұраққа Норман Хетерлингтон былай деп жауап берді: «Бұл өте үлкен фломастермен басталды, өте жуан фломастермен; бірақ 23-студияда біз жарыққа тым жақын болдық, ал ыстық фломастерді кептіріп жіберді, сондықтан біз бояу қарындаштарына, содан кейін майлы пастельге, содан кейін пастельге көштік». Бастапқыда уақытша шешім ретінде қарастырылған шоу ABC телеарнасында 40 жыл бойы көрсетілді. Мистер Сквигглдің ABC телеарнасында алғашқы көрсетілімі 1959 жылдың 1 шілдесінде болды, ал ол ABC телеарнасында соңғы суретін 1999 жылдың 9 шілдесінде салды. Сара Коллертонмен 2009 жылы сұхбаттасқанда Хетерлингтон оған: «Мен Мистер Сквигглге сурет салуды үйреттім, енді ол менің өзімнен де жақсы салады» деді. 1999 жылдың мамыр айында Австралия Посты Мистер Сквигглді 45 центтік пошта маркасымен құрметтеді.

"Смайлидің жақсы тістері" қуыршақ театры

1962 жылғы наурыз айында Сидней университетінде стоматологиялық денсаулықты сақтау туралы білім беру және зерттеу қоры құрылды. Оның мақсаты – профилактикалық стоматология философиясы мен тәжірибесін дамыту және, әсіресе, халыққа денсаулыққа қатысты жағымды хабарламаларды жеткізу болды. Алдын ала зерттеулер қорына «дентальді денсаулыққа қатысты нұсқаулық сипаттағы әдебиет, егер оны стоматолог немесе басқа да беделді тұлға берген ақпаратты толықтыру үшін қолданбаса, дерлік пайдасыз» екенін көрсетті. Сонымен қатар, 12 жасқа дейінгі балаларды диета, ауыз гигиенасы және тіс тақтасын бақылау сияқты мәселелер бойынша бастауыш мектептерде стоматологиялық денсаулықты оқытушылардың жұмысы күтілгендей тиімді емес екені анықталды. 1967 жылы Хетерингтонға Қор кеңес сұрады; және, стоматологиялық денсаулықты оқытушылардың жұмысын күшейту ниетімен, ол «Смайлидің жақсы тістер қуыршақ театрын» құруға жауапты болды. Басты рөлде «тістерін дұрыс күтпегендіктен тісі ауыратын шағын ұл» – Смайли болды. Театр қорымен бірлесіп жасалған сценарий бойынша қойылымдар қойды, онда профилактикалық стоматологияға қатысты барлық қажетті хабарламалар қамтылған. Алғашқы қойылым – сол кезде «параллельді» (оның «бөлігі ретінде» емес) жүргізілетіні шешілді – 1968 жылғы ақпанда жас бастауыш сынып оқушыларына арналды. Қойылымды екі қуыршақ шебері орындады, көмекші Смайлиді басқарды, ал Хетерингтон қалған рөлдерді сомдады. Қойылым және оған байланысты «Жақсы тістер клубы» – Хетерингтон қуыршақ сахнасының артынан шығып, әр қойылымның соңында қуанған балаларды қосылуға шақырды (Anon, 1970) – мектеп оқушыларының арасында дереу танымал болды. Қор бағалау нәтижелері көрсеткендей, алты ай өткен соң да балалар қойылыммен байланысты тіс денсаулығы туралы хабарламалардың 70% -ын есінде сақтай алды (Woolley, 1980). 1970 жылы Австралия стоматологтар қауымдастығы мен Сидней университетіндегі стоматологиялық денсаулықты сақтау туралы білім беру және зерттеу қоры ұйымдастырған демалыс күндері семинарында Хетерингтон жиналған стоматологтарға өз жұмысын көрсетті, оларға Ньютаун Норт бастауыш мектебінің балалар тобына қойылым ойнап көрсетті. Олардың барлығы оның жұмысына қатты әсерленді. «Смайлидің жақсы тістер қуыршақ театры» 1968 жылдан 1985 жылға дейін жұмыс істеді және Сидней маңында басталса да, 1969 жылдың соңында елдің басқа аймақтарына да сапарлар жасады.

Явандық көлеңкелі қуыршақ театры

Өзінің кең ауқымды тиісті дағдылары мен тәжірибесін ескере отырып, Хетерлингтонды 1980 жылдың үш семестрінде Сидней университетінің Индонезия және малайя зерттеулер кафедрасының бакалавриат студенттері тобымен (екінші жылдан төртінші жылға дейін) жұмыс істеуге шақырды (Дэй, 1981). Оларға «Ираван Раби» немесе Джеймс Р. Брендон батыс көрермендері үшін бейімдеген «Ирванның тойы» спектакліне дайындалуда көмектесу міндеті жүктелді, бұл спектакль дәстүрлі явандық көлеңкелі қуыршақ театры (ваянг кулит) үлгісінде қойылды. (Дэй, 1981). Оларға көлеңкелі қуыршақ дизайнын түсінуге көмектесуді, қуыршақпен жұмыс істеудің тиісті әдістерін үйретуді, оларды тегіс спектакльге бағыттауды, сондай-ақ қуыршақ сахналық өнерінің қырларын түсінуді тапсырды (Дей, 1981). Студенттерге берген кеңінен оқытудан және бүкіл труппаға қуыршақ сахналық өнері туралы берген кеңестерінен басқа, ол соңғы сценарийді бірлесіп жасауға, спектакль кезінде қолданылған музыкалық импровизацияларға және бүкіл қойылымға енгізілген комедиялық эпизодтарға да маңызды үлес қосты (Дей, 1981). Ақырындағы спектакль, жылдық жобаның / курстың мәнмәтіні, алты студент «көлденеңнен жасалған сегіз метрлік қуыршақтармен», «алынып тасталатын басқан өмірлік мөлшердегі монстрмен» және «көбікті резеңке маймылмен» бірге орындады.

Марапаттар

Хетрингтон мен оның әйелі бірнеше марапаттар мен наградалар алды, соның ішінде 1984 жылы және 1989 жылы Австралия Телевизиялық қоғамынан "Австралиядағы балалар теледидарына еңбегі үшін" Пингвин сыйлығын алды. 1990 жылы "балалар телебағдарламалары мен қуыршақтарға қызмет еткені үшін" Австралия орденінің медалімен марапатталды. 2005 жылы ол БАҚ саласына қосқан үлесі үшін Өнер, Дизайн және Білім беру саласындағы Диканның үздік сыйлығымен марапатталды (UNSW-нің Көркем өнер колледжі). 1989 жылы Австралия карикатурашыларының қауымдастығы Хетрингтонға қол қойылған суретшінің алжапырағын сыйлады; 2008 жылы оған өмір бойына мүшелік берді; және [14 қараша 2009 жылы] қауымдастық оған Австралия карикатурасына қосқан еңбегі үшін бағалы Стэнли сыйлығын табыс етті. Бұл марапат Стэнли сыйлықтарының Сиднейдегі салтанатында өткізілді. Ол көптеген карикатурашылардың Сквиггл мырзаның теледидардағы қимыл-қозғалысын апта сайын көру арқасында қарындашты ұстауға шақырылғанын мойындады.

Өлім

Ұзаққа созылған аурудан кейін Хетрингтон 2010 жылдың 6 желтоқсанында Сиднейдегі Гринвичте қайтыс болды. Оның қоштасу рәсімінде Ричард Брэдшоу сөз сөйледі.

Софи Диаоның Google Doodle-і

2014 жылы Google Гетрингтонның 93 жылдығына орай, Google Doodle арқылы құрмет көрсетті, бұл Google Doodle суретшісі Софи Диао жасаған еді.

Тарихи жинақ

2024 жылдың сәуірінде Австралияның Ұлттық мұражайы Норман Хетерлингтонның қуыршақтары, сценарийлері, көркем туындылары, реквизиттері, графикалық материалдары, тауарлары және жанкүйерлердің "свиггли" деп аталатын қолтаңбаларын қоса алған коллекциясын сатып алғанын хабарлады, оларды болашақта көрмеге қою мақсатында.

Автор

"Хет", Армиялық күнделік: "Азаматтықтан командосқа дейін 40 оңай күлкімен", Pinnacle Press (Magpie Series), (Сидней), 1945. Хетеррингтон, Н., Австралияның қуыршақтары, Австралия өнер кеңесі, (Сидней), 1974. Хетеррингтон, Н. және Хетеррингтон, М., Мистер Сквиггл және Ұлы Ай тонау, Австралия радио хабарларын тарату корпорациясы, (Сидней), 1980. Хетеррингтон, Н. және Хетеррингтон, М., Қол көлеңкелері, Angus & Robertson, (North Ryde), 1988. Хетеррингтон, Н. және Хетеррингтон, М., Мистер Сквиггл және абсурд қызғылт крокодил, ABC Enterprises, (Сидней), 1992.

Суретші

Блэр, Д. (ред.), «Жалынға ұшырған» және Дж. Б. Блэр, Дэвид Блэр еңбектері, (Сидней), 2007. Гардинер, С., «Көріністер», Вентворт кітаптары, (Сарри Хиллс), 1979. Гетерингтон, М., «Мырза Сквиггл және абсурд қызғылт крокодил», ABC Enterprises, (Сидней), 1992. Хоскинг, К., «Жаңа жердегі ескі әңгімелер: кейбір еуропалық дәстүрлер мен аңыздар», Ангус пен Робертсон, (Сидней), 1957. Пейт, М., «Кызықты соғыс», Dreamweaver Books, (Сидней), 1986. Норман Гетерингтон Австралия кітап коллекционерлер қоғамының белсенді қолдаушысы болды. Оның құрметіне оның бір карикатурасы қоғам журналының артқы мұқабасында, Biblionews-те жарияланады.