Кіріспе

Алгебралық қисық

Математикада Уатт қисығы – алты дәрежелі үшшеңберлі жазықтық алгебралық қисық. Ол радиусы b болатын екі шеңбер арқылы жасалады, олардың орталықтары 2a қашықтықта орналасқан (±a, 0 нүктелерінде). Ұзындығы 2c болатын сызық сегменті әр шеңбердегі бір нүктеге қосылады, ал сызық сегментінің ортасы шеңберлер ішінара алға-артқа немесе толық айналғанда Уатт қисығын құрайды. Бұл қисық Джеймс Уатттың бу машинасы саласындағы алғашқы жұмыстарымен байланысты туындаған. Қисықтың теңдеуін полярлық координаттарда былай беруге болады:

Иілгіштің пішіні

Құрылысқа 2a, b, 2c, b қабырғалары бар төртбұрыш қажет. Кез келген қабырғасы қалған қабырғаларының қосындысынан кем болуы керек, сондықтан a<b+c және c<b+a болмаса қисық бос (кем дегенде нақты жазықтықта). Егер a, b және c қабырғалары бар үшбұрыш болса, қисық нөл нүктесінен өтеді. Бұрынғы шарттарды ескере отырып, бұл қисық нөл нүктесінен тек қана b<a+c болғанда өтеді. Егер b=a+c болса, қисықтың екі тармағы нөл нүктесінде ортақ тік түйінмен түйіседі, бұл төрттік нүке болады. b<a+c болған жағдайда, қисықтың пішіні b және d-нің салыстырмалы шамасына байланысты анықталады. Егер d жорамал болса, яғни a2+b2<c2 болса, қисық сегіздік пішініне ие. Егер d 0 болса, қисық сегіздік болып табылады, және қисықтың екі тармағы нөл нүктесінде ортақ көлденең түйінге ие. Егер 0<d<b болса, қисықтың ±d нүктелерінде екі қосымша екі еселік нүкесі болады және қисық осы нүктелерде өзін-өзі кесіп өтеді. Осы жағдайда қисықтың жалпы пішіні претцель тәрізді болады. Егер d=b болса, онда a=c және қисық радиусы b болатын шеңберге және Буттың лемнискатасына, яғни сегіздік пішіндес қисыққа ыдырайды. Бұның ерекше жағдайы a=c, b=√2c, бұл Бернулли лемнискатасын тудырады. Соңында, егер d>b болса, ±d нүктелері қисықтың декарт теңдеуіне орай шешім болып табылады, бірақ қисық осы нүктелерден өтіп кетпейді және олар түйіндер болып табылады. Қисық тағы да сегіздік пішіндес, бірақ d, b-ға жақын болғанда пішіні бұрмаланады. Егер b>a+c болса, қисықтың пішіні a және c-тің салыстырмалы өлшемдерімен анықталады. Егер a<c болса, қисық екі шеңберден тұрады, олар ±d нүктелерінде бірін-бірі кесіп өтеді. Егер a=c болса, қисық радиусы b болатын шеңберге және Буттың овалына ыдырайды. Егер a>c болса, қисық x осін мүлдем кесіп өтпейді және екі жалпақ овалдан тұрады.

Ватт байланысы

Иілгіш координаталар басынан өтетін болса, координаталар басы бұрылыс нүктесі болып табылады және де соған сәйкес 3-ретті жанысуға ие. Бірақ, егер (яғни қабырғалары , және болатын үшбұрыш тікбұрышты болса) жанысу 5-ретті болады, яғни қисық сызық түзу сызыққа өте жақын. Бұл Уатт механизмінің негізі.