Кіріспе
Геометрияда шеңбердің диаметрі – шеңбердің ортасынан өтетін және оның шеткі нүктелері шеңберде жатқан кез келген түзу сызық сегменті. Оны шеңбердің ең ұзын хордысы деп те анықтауға болады. Екі анықтама да сфераның диаметріне де қатысты қолданылады. Заманауи қолданыста диаметрдің ұзындығы да диаметр деп аталады. Осы мағынада, диаметрді диаметрден гөрі қолдану қабылданбақ (сегменттің өзі емес), өйткені шеңбердің немесе сфераның барлық диаметрлері бірдей ұзындыққа ие, ол радиустың екі еселенгеніне тең. Жазықтықтағы дөңгелек пішін үшін диаметр – оның шекарасына жанасқан екі қарама-қарсы параллель түзулер арасындағы ең үлкен қашықтық, ал ені – мұндай ең кішкентай қашықтық деп жиі анықталады. Екі шаманы да айналмалы штангенциркуль (rotating calipers) арқылы тиімді есептеуге болады. Тұрақты ені бар қисық үшін, мысалы, Реоль үшбұрышы үшін, ені мен диаметрі бірдей, себебі барлық осындай параллель жанасқан түзулер жұбы бірдей қашықтықта болады. Эллипс үшін стандартты терминология басқаша. Эллипстің диаметрі – эллипстің ортасынан өтетін кез келген хорда. Мысалы, қосымша диаметрлерде, бір диаметрдің соңғы нүктесіндегі эллипске жанасқан түзу, қосымша диаметрге параллель болады. Ең ұзын диаметр – бас ось деп аталады. "Диаметр" сөзі грекше "діаметрос" ("шеңбер диаметрі") сөзінен шыққан, ол "диа" ("арқылы, бойымен") және "метрон" ("өлшем") сөздерінен құралған. Ол көбінесе қысқартылып жазылады.
In geometry, a diameter of a circle is any straight line segment that passes through the centre of the circle and whose endpoints lie on the circle. It can also be defined as the longest chord of the circle. Both definitions are also valid for the diameter of a sphere. In more modern usage, the length of a diameter is also called the diameter. In this sense one speaks of the diameter rather than a diameter (which refers to the line segment itself), because all diameters of a circle or sphere have the same length, this being twice the radius
For a convex shape in the plane, the diameter is defined to be the largest distance that can be formed between two opposite parallel lines tangent to its boundary, and the width is often defined to be the smallest such distance. Both quantities can be calculated efficiently using rotating calipers. For a curve of constant width such as the Reuleaux triangle, the width and diameter are the same because all such pairs of parallel tangent lines have the same distance. For an ellipse, the standard terminology is different. A diameter of an ellipse is any chord passing through the centre of the ellipse. For example, conjugate diameters have the property that a tangent line to the ellipse at the endpoint of one diameter is parallel to the conjugate diameter. The longest diameter is called the major axis. The word "diameter" is derived from διάμετρος , "diameter of a circle", from διά , "across, through" and μέτρον , "measure". It is often abbreviated or
Символ
Диаметрдің символы немесе айнымалысы , кейде техникалық сызбаларда немесе техникалық шарттарда санның алдында немесе артында қолданылады (мысалы, "⌀ 55 мм"), осы сан диаметрді көрсетеді. Фотографиялық фильтрлердің бұрандалатын жиектерінің өлшемдері көбінесе осылай белгіленеді. Символдың Юникод нүктесі Түрлі техникалық жиынтықта орналасқан, және оны басқа, осыған ұқсас бірақ мағынасы бөлек Юникод таңбаларымен шатастырмау керек. Оның құрамындағы тізбегі .
Диаметрі радиусына қарағанда
Дөңгелектің диаметрі оның радиусынан дәл екі есе үлкен. Дегенмен, бұл тек дөңгелек үшін ғана, және тек Евклидтік геометриясында ғана орындалады. Юнг теоремасы диаметр мен радиус арасындағы жалпылама теңсіздіктерді келтіреді.