Венгр-израильді скрипкашы және композитор Өдөн Партос

Кіріспе

Венгр-израильдік альтшы және композитор Одон Партос (балама жазу: Ödön Partos, Pártos Ödön, (Eden Partosh)) (1 қазан 1907, Будапешт – 6 шілде 1977, Тель-Авив) – венгр-израильдік альтшы және композитор. Израиль сыйлығының иегері, Тель-Авивтегі қазір Бухман-Мехта музыка мектебі деп аталатын Рубин музыка академиясында оқытушы және директор болып қызмет еткен.

Өмірбаян

Партос Будапештте (сол кезде Австрия-Венгрия империясының құрамында) дүниеге келді және Антал Дорати мен Матьяс Сейбермен бірге Франц Лист атындағы музыка академиясында оқыды, Женё Хубайдан скрипканы, ал Золтан Кодалыдан композицияны үйренді. Оқуын аяқтаған соң, ол Люцерндегі оркестрде бас скрипкашы болып қабылданды, кейін Берлин сияқты басқа да еуропалық оркестрлерде ойнады. 1934 жылы Гитлер билікке келгеннен кейін Партос туған жері Будапештке оралды, онда қалалық симфониялық оркестрдің бас скрипкашысы болды. 1936 жылы Бронислав Губерман Палестина оркестрін (қазіргі Израиль филармониялық оркестрі) құрды, оған еуропалық оркестрлерден қуылған еврей музыканттарын шақырды. Губерман Партосты жұмысқа алуға тырысты, бірақ ол КСРО үкіметімен жасасқан келісімшарт бойынша Баку консерваториясында скрипка мен композициядан сабақ бергендіктен, қызметке кіруі кейіректі. 1937 жылы Партос Мәскеу сот процестері кезінде Коммунистік партияға қосылудан бас тартып, КСРО-дан кетіп қалды. Ол Будапештке оралып, оркестрдің бас скрипкашысы болып жұмыс істеді және еуропалық елдерде концерттік турлар ұйымдастырды. Сол кезде Бронислав Губерман Партосты Флоренцияда кездесуге шақырды, онда оған Палестина оркестрінің бас виолоншисі лауазымын ұсынды. Оңтүстік Америкадан (әсіресе, Перуден) келіп түскен тартымды ұсыныстарды қабылдамай, Партос 1938 жылы Британдық мандаттық Палестинаға көшіп барды. 1938–1956 жылдар аралығында Партос Израиль филармониялық оркестрінің виола тобының жетекшісі болды және Израиль мен шетелде көптеген жекелеген концерттерде өнер көрсетті. 1946 жылы виолоншист Ласло Винцемен бірге Тель-Авивте Самуил Рубин атындағы Израиль музыка академиясын (қазіргі Бухман-Мехта музыка мектебі) құрды, ал 1959 жылы Тель-Авивте Тельма Елин атындағы өнер мектебін ашуға белсенді түрде атсалысты. 1951 жылы Партос Рубин академиясының директоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді (бірақ соңғы бес жылында денсаулығының нашарлауы академияның басқару ісіне белсенді қатысуына кедергі келтірді, бұл лауазымды оның ізбасары, профессор Арие Варди басқарды). Өдон Партос Израильдің ең маңызды композиторларының бірі саналады. Ол 1954 жылы музыка саласындағы алғашқы лауреат ретінде Израиль сыйлығымен марапатталды. Партостың белгілі шәкірттері: Сесилия Аржевски, Двора Бартонов, Менахем Брюер, Илан Гронич, Рами Соломонов, Ривка Голани, Ури Майер, Рами Бар Нив, Ехошуа Лакнер, Авраам Стернклар, Шелемьяху Закс және Ноа Бласс.

Partos was born in Budapest (at that time, part of the Austro Hungarian Empire) and studied at the Franz Liszt Academy of Music, together with Antal Doráti and Mátyás Seiber, studied the violin with Jenő Hubay and composition with Zoltán Kodály. Upon completing his studies, he was accepted to the position of Principal Violinist in an orchestra in Lucerne, after which he played in other European orchestras, among them, in Berlin. In 1934, following Hitler’s ascendance to power, Partos returned to his birthplace, Budapest, where he was Principal Violinist in the city's symphony orchestra. In 1936, Bronisław Huberman founded the Palestine Orchestra (now: Israel Philharmonic Orchestra), for which he recruited Jewish musicians cast out of Europe's orchestras. Huberman sought to include Partos, though the latter's take up of the post was delayed due to a prior commitment – a contract with the government of the USSR through which Partos taught violin and composition in the Conservatory of Baku, Azerbaijan. In 1937, Partos left the USSR, after having refused to join the Communist Party during the period of the Moscow Trials. He returned to Budapest, where he served as the orchestra's Principal Violinist along with making concert tours of European countries. At that time, Bronisław Huberman invited Partos to a meeting in Florence, where he offered him the position of Principal Violist in the Palestine Orchestra. Declining attractive offers from South America (notably, Peru), Partos immigrated to British Mandatory Palestine in 1938. Between the years 1938–1956, Partos was the principal of the Israel Philharmonic Orchestra's viola section, as well as playing numerous solo performances in Israel and abroad. In 1946, together with cellist László Vincze, he founded the Samuel Rubin Israel Academy of Music (now: Buchmann Mehta School of Music) in Tel Aviv, and in 1959 was instrumental in founding the Thelma Yellin High School of Art in Tel Aviv. In 1951, Partos was appointed director of the Rubin Academy, a position he was to hold until his death (although the state of his health during his last five years of life prevented him from taking an active part in the academy's administration, a position filled by Prof. Arie Vardi who succeeded him as director there). Ödön Partos is regarded as among the most important Israeli composers. He was awarded the Israel Prize in 1954, the first honoree in the field of music. Among the notable students of Partos: Cecylia Arzewski, Dvora Bartonov, Menahem Breuer, Ilan Gronich, Rami Solomonow, Rivka Golani, Uri Mayer, Rami Bar Niv, Yehoshua Lakner , Avraham Sternklar, Shelemyahu Zacks, and Noa Blass .

Марапаттар

1954 жылы Партосқа Израиль сыйлығы, Музыка саласында берілді.