Кіріспе

Джон Твелв Хоукстың 2005 жылғы романы «Саяхатшы» (Ұлыбританияда «The Traveller» деп жарияланды) – американдық автор Джон Твелв Хоукстың 2005 жылғы романы. «Нью-Йорк Таймс» тізіміне енген бестселлер, ол «Төртінші әлем» трилогиясының бірінші кітабы. Трилогияның екінші кітабы «Қараңғы өзен» 2007 жылдың шілде айында жарық көрді. Трилогияны аяқтаған «Алтын қала» 2009 жылдың 8 қыркүйегінде шықты. Трилогия 25 тілге аударылып, 1,5 миллионнан астам дана сатылды.

Орнату

Кітап жақын болашақта, өзін "Ағалар" деп атаған құпия ұйым билікке ие болған әлемде орын алады; ал оның жаулары оны "Табула" деп атайды. "Табула" – ғасырлар бойы құпия сақталған, бақылау мен тұрақтылықтың маңызды екеніне сенетін жасырын қоғам. "Табула" Виртуалды Паноптикон құруды көздейді: қоғамның әрбір мүшесі бақылануға және қадағалануға настолько үйреніп кеткендей, олар өздерін әрдайым бақылап отырғандай сезініп, осылайша басқарыла алады. Бұл Виртуалды Паноптиконды бақылау камералары, орталықтандырылған деректер базасы, әр азаматқа қойылатын RFID сияқты таңбалар және түрлі тыңшылық құралдары арқылы іске асыруға болады. "Табула" Саяхатшыларды өзінің билігіне қауіп деп санайды. Саяхатшылар – ерекше қабілетке ие, денесінен айырылып, стихиялық кедергілерді бұзып, басқа әлемдерге саяхаттауға мүмкіндік алатын адамдар. Жол көрсетушілер – болашақ Саяхатшыларды денесінен қалай босануға үйрете алатын адамдар. Арлекиндер – Саяхатшыларды қорғау үшін арнайы даярланған жауынгерлер. Саяхатшылар, Жол көрсетушілер және Арлекиндер "Табула" тарапынан аңдуға түседі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Майя, жас қыз, қалыпты азаматтың өмірін сүруге тырысады. Бірақ оның өткені мүлдем қалыпты емес. Ол – ағайындылардың шабуылында ауыр жарақат алған, аты Торн есімді танымал неміс арлекинінің қызы. Бірде ол Якузаның, яғни жапон мафиясының екі адамын өлтірген. Содан кейін Майя жасырынып, арлекин болған кезеңін ұмытпақ болады, бірақ бір күні мүгедек әкесі оны шақырып алады. Прагаға барғанда, ол әкесінің жаулары тарапынан қаніпеспен өлтірілгенін көреді. Әкесінің соңғы тілегін орындап, Майя Америкаға ұшып, соңғы американдық арлекин Шепардқа көмектесуге бел буады. Оның мақсаты – соңғы екі мүмкін саяхатшыны қорғау. Алайда Шепард ағайындылардың мүшесі болып шығады. Енді ол қарсы жақ үшін жұмыс істеп, Майяны өлтіруге тырысады. Бірақ Вики есімді жас әйелдің көмегімен Майя құтылып қалады. Вики – 1889 жылы Арлекинмен өлтірілген Саяхатшы Исаак Т. Джонстың ізбасарларының шіркеуінің мүшесі. Олар бірге Достас табады, ол Лос-Анджелестегі капоэйра жаттықтырушысы Холлис, және бұрынғы Исаак Т. Джонс қауымдастығының мүшесі. Үшеуі де Майкл мен Габриэль Кориганды іздейді. Майя мен серіктері Габриелді табады, бірақ Майклды ағайындылар тұтқынға алады. Жақында ағайындылар жаңа бағдарламаны бастады. Олар басқа әлемдегі жоғары технологиялық өркениетпен байланысқа түсіп, ағайындыларға жоғары технологияны, қару-жарақ пен кванттық компьютердің жобаларын ұсынады. Ағайындылар осы өзге әлемді тауып, Жерге бағыттайтын Саяхатшыны пайдаланғысы келеді. Майклға билік, ақша және қалағандарын ұсынып, оны өздері үшін жұмыс істеуге көндіреді. 3В3 атты жаңа препараттың көмегімен Майкл өзінің әлемінен шыға алады. Майкл басқа әлемдермен алғашқы тәжірибелерін жинақтағанда, Майя Габриел үшін Жол көрсетушіні табуға тырысады. Холлис Лос-Анджелесте қалып, жалған ізі қалдырады. Бірақ ағайындылар оның үйіне келіп, "Сплицер" деп аталатын жаңа қарумен өлтіруге тырысады – бұл іздеу және жою үшін жасалған гендік инженерлік жануар. Алайда Холлис оларды жеңеді. Майя мен Габриэль Аризона шөлінде Жол көрсетушіні табады. Габриелге өту жолын үйретіп жатып, ол оған Саяхатшылар мен алты әлем туралы барлығын айтады. Бірінші әлем – тозаққа ұқсаған қала, екіншісі – "аштық рухтар" толы қала, үшіншісі – басқаларды білмейтін жануарлар мекендейтін әлем, төртінші әлем – біздің шындығымыз, онда құмарлық – күнә, бесінші әлем – "жартылай құдайлардың" шындығы, онда қызғаныш – күнә, ал алтыншы әлем – "құдайлардың" өзі, онда тәкаппарлық – күнә. Бесінші және алтыншы әлемнің "құдайлары" мен "жартылай құдайлары" – барлық тіршіліктің жаратушысы емес, тибеттіктер сипаттағандай, параллель әлемдерден келген адамдар. Әлемдер төрт кедергімен бөлінеді: от, су, жер және ауа. Осы төрт кедергіден өте алатын Саяхатшы басқа бес әлемнің біріне кіре алады. Егер оның Жердегі денесі өлсе, оның жаны, "жарық" деп аталатын, сол әлемде мәңгілікке қалуға міндетті болады. Басқа шындықтарға өтетін Саяхатшы тек арнайы заттарды, талисманды ғана алып жүре алады. Мұндай заттың бірі – Габриэльдің әкесі берген қылыш. Осы қылышпен қаруланған ол аштық рухтар әлемінде ағасымен кездеседі. Ағасы оны ағайындыларға қосылуға көндіруге тырысады. Габриэль азғыруға қарсы тұрады, бірақ ол өзінің денеін қайда қалдырғанын ағасына айтады. Соның салдарынан Габриелді бірнеше сағат ішінде ағайындылар тұтқындап, Майклды ұстап тұрған зерттеу орталығына әкеледі. Майя дереу қарсы шабуыл жасау қажеттігін түсінеді. Ағайындылардың зерттеу орталығында болған шайқастан кейін олар Габриелді босатады, бірақ Майклды ағайындылардан айыру мүмкін емес екенін түсінеді. Майя мен оның одақтастары Кейп-Кодтың жағалауындағы үйге тығылып, сауығып алады.

Әдеби мәні және қабылдануы

Дэвид Питт Booklist журналындағы шолуында Джон Тюльве Хоукс туралы: "өте талантты әңгімеші, осы сюрреалистік және жәй ғажап нәрселерге толы, жақсылық пен жамандық арасындағы тартысты толық сенімді етуге қол жеткізеді" деді. Роман туралы ол: "оқиғасы шапшаң, кейіпкерлері тартымды әрі есте қалады, жамандық қараңғы да сезіледі, ал жанр фантастика мен триллердің арасында білікті түрде өріледі" дейді. The New York Times газетінің рецензенты Джанет Маслин шолуын былай бастады: "The Traveler сияқты жаңа ғылыми-фантастикалық жобаны бастау үшін ерекше батылдық пен үлкен мессиялық сөздер қажет". Соңында ол: "Таң қалдыратыны, бұл роман тіпті түбірлері көрініп тұрғанда да өзінің ерекше даусын сақтайды. Шындығында, бұл романның ықпалды көздерінің тізімі ұзақ. "Жұлдыздар соғысы", "Матрица", "Килл Билл" және "Азаматтық есеп" фильмдерінен іздер бар. Стивен Кинг, Майкл Крайтон, Джозеф Кэмпбелл, Джереми Бентам, түрлі самурай әңгімелері және (мүмкін бе?) "Да Винчи коды" да көрінеді" деп қорытындылады.

Фильмге бейімделу

2012 жылдың 23 наурызында Deadline Hollywood Warner Bros. компаниясы Төртінші әлем трилогиясының кино құқықтарын иеленгенін хабарлады.

Саякатшы музыкалық альбомы

2014 жылдың қазан айында британдық диджей және Bedrock Records продюсері Джон Дигвид пен оның серіктесі Ник Мьюр «The Traveler» романынан шабыдаланған альбом шығарды. Джон Он екі Хоукс бастама көтеріп, Дигвидке өзінің романын, Дигвидтің «Transitions» радиошоуын тыңдап жатып жазғанын баяндайтын хатпен бірге жіберді. «The Traveler» романын оқығаннан кейін Дигвид дереу Хоукске романды қаншалықты ұнағанын электрондық пошта арқылы жеткізді. 18 ай өткен соң Дигвид Хоукстен келген электрондық хатты спам-фильтрінде табады және олар, ақыры, бірлесіп жұмыс істеуге келіседі. Хоукстің баяндамасын Skype арқылы жазуға жасалған алғашқы тырастықтар сәтсіз аяқталып, Хоукс студияға жеке келуге мәжбүр болады. Дигвид пен Мьюр Ұлыбританияда Джон Он екі Хоукспен кездесіп, ол романдағы үзінділерді оқығанда оның дауысын жазды. Хоукстің дауысы электронды түрде өңделіп, 13 трекке енгізілді. Альбомға жауап жағымды болды. Музыка сыншысы Рич Кертис оны «өнерпаздардың өте тартымды және шебер жасалған кездесуі» деп сипаттады.