Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппиндердегі әскери операциялар

Филиппиндер 8 желтоқсан 1941 жылы Жапон империясы тарапынан шабуылға ұшырады, бұл Перл-Харборға жасалған шабуылдан тоғыз сағат кейін болды (Филиппиндер халықаралық дата сызығының азиялық жағында орналасқан). Филиппиндер жартылай тәуелсіз одақтастық үкіметімен басқарылса да, Америка Құрама Штаттары сол кезде Филиппиндерді бақылап, онда маңызды әскери базаларға ие болды. Біріккен филиппин-американ армиясы Батан шайқасында жеңілді, онда көптеген соғыс қылмыстары жасалды, және 1942 жылғы сәуірде Коррегидор шайқасы болды, бірақ жапондықтарға қарсы партизандық қозғалыс соғыс бойына жалғасты. Тұтқынға алынбаған филиппин армия бөлімдері, коммунистік көтеріліс және американдық агенттердің қолдауы – барлығы қарсылық көрсетуде маңызды рөл атқарды. Көптеген аралдардың болуына байланысты, жапондықтар көптеген кішігірім және маңызды емес аралдарды басып алмады. Жапондықтардың ауылдық жерлер мен кішігірім қалаларға бақылауы көбінесе нашар болды. 1944 жылы одақтас күштер теңізден шабуыл жасап, аралдарды жапондықтардың билігінен босатты.

Өмірбаян

1940 жылдың 27 қыркүйегінде нацистік Германия, Италия Корольдігі және Жапония Империясы Осі державалары ретінде Үшжақты келісім аясында одақтасты. 1940 жылдың шілдесінде АҚШ Жапонияға авиациялық бензин тасымалдауды тоқтатты, ал 1941 жылға қарай металл, болат, бензин және басқа материалдардың тасымалы дерлік тоқтады. Осы уақытта Қытайға американдық экономикалық көмек көбейе бастады. 1941 жылдың сәуір айында Жапония мен КСРО бейтараптық шартына қол қойды, ал Жапония Оңтүстік-Шығыс Азиядағы француз және голланд колонияларына экономикалық мәселелерде ынтымақтастыққа басуды күшейтті. Жапон әскерлері 1941 жылдың 22 шілдесінде Оңтүстік Француз Индоқытайындағы теңіз және әуе базаларын басып алды. Филиппин дерлік толығымен қоршауға алынды. АҚШ армиясының штаб бастығы генерал Джордж Маршалл: «Осы уақытта Филиппинге жеткілікті күштер жіберілсе, Ұлыбританияның қорғанысында бұзылыс болған жағдайда, АҚШ өте қауіпті жағдайға түсер еді» деді. 1919 жылдан бері жалғасып келе жатқан АҚШ-тан тәуелсіздік алу күресі 1933 жылдың 17 қаңтарында АҚШ Конгресі президент Герберт Гувердің ветосын ескермей, Hare–Hawes–Cutting заңын қабылдауына әкелді. Заң 10 жылдан кейін Филиппиннің тәуелсіздігін уәделеді, бірақ бірнеше әскери және теңіз базаларын АҚШ-қа қалдырды, сондай-ақ Филиппин экспортына тарифтер мен квоталар енгізді. Филиппин Сенатының президенті Мануэль Л. Кесон заң шығарушы органды заң жобасын қабылдамауға көндірді. Кейіннен, АҚШ әскери резервтерін жою және «соңғы шешімге келтіру» ережесін алмастырған Tydings–McDuffie заңы 1934 жылдың 24 наурызында АҚШ заңына айналды және 1 мамырда Филиппин заң шығарушы органы қабылдады. Бұл Филиппиннің болашақ қорғанысына теріс әсерін тигізді. 10 жылдық кезеңде Филиппин сақшыларына Филиппин шекараларын қорғау жауапкершілігі артты. АҚШ армиясының күштері шамамен 10 000 адамнан тұрды. Алайда АҚШ армиясы Манила шығанағындағы порттық қорғаныс, Коррегидор аралындағы Форт-Миллс және Субик шығанағындағы Гранде аралы сияқты нығайтуларға миллиондаған доллар жұмсаған еді. Сондай-ақ, Николс әуе базасы (қазіргі Вилламор әуе базасы), Нильсон әуе базасы (қазіргі Макати қаласындағы Аяла үшбұрышы – Аяла және Пасео де Роксас даңғылдары бастапқы қону жолақтарының үстінен салынған), Форт Уильям Маккинли (қазіргі Форт Андрес Бонифасио және Американдық зират), Мерфи лагері (қазіргі Агуинальдо лагері және Крам лагері) Кесон қаласында, Тарлақтағы О'Доннел лагері және Пампангадағы бірқатар әуе базалары мен әскери нысандар, соның ішінде Форт Стотсенбург, Кларк әуе базасы, сондай-ақ Ла-Униондағы Уоллес лагері, Кавите қаласындағы Сангли-Пойнт әскери-теңіз станциясы, Ланаодағы Кит лагері, Лос-Баностағы Элдридж лагері, Лагуна және Багиодағы Генри Т. Аллен лагері орналасқан. Даваодағы Тугегарао, Апарри, Изабела, Нуэва-Эсиха, Легаспи, Батан және Дель-Монте қалаларындағы басқа да нысандар 1935 жылғы Уақытша одақтастықтың алғашқы жылдарында және одан бұрын АҚШ қаражаты есебінен салынған.

Филиппин армиясы

Филиппин тәуелсіздігінің күні мен АҚШ әскерінің шығарылуы жақындап келе жатқандықтан, АҚШ әскері Филиппин одақтастық армиясын кеңейтуге тікелей қаржылай көмек көрсетуді азайтты. 1936 жылы Филиппин армиясын құру үшін Комонвеллге он екі миллион АҚШ доллары бөлінді. Комонвеллдің алғашқы жылдарында Филиппин армиясы белсенді құрам мен резервтік құрамнан тұрды. Белсенді құрам – филиппин констебюляриясы, ол жартылай әскери ұйым болатын. Соғыс басталғаннан кейін ол Бірінші филиппин дивизиясы деп аталды. Филиппин армиясы мен Филиппин әуе корпусының көптеген офицерлері филиппин констебюляриясы мен әуе констебюляриясының қатарынан шыққан.

Қиыр шығыс командалығы

1941 жылдың 25 шілдесінде АҚШ-тың соғыс министрі Генри Л. Стимсон АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельтке Комонвеллдің әскери күштелерін АҚШ-тың активті қызметіне шақыру туралы бұйрық беруді сұрады. Стимсон мырза: «Филиппин аралдарының қорғаныс қабілетін арттыру үшін барлық мүмкін шаралар қолданылуы керек» деп түсіндірді. Келесі күні президент Рузвельт АҚШ-тағы барлық жапон активтерін салдап, филиппин армиясының күштерін қабылдауға бұйрық берді. Сол күні Соғыс департаменті АҚШ Армиясының Қиыр Шығыстағы күштері (USAFFE) басқармасын құрды, ол Филиппин департаменті мен Комонвеллдің әскери күштеріне бағынышты болды. Осымен бірге генерал Дуглас Макартур қайтадан активті қызметке шақырылып, USAFFE басқармасының командирі болып тағайындалды.

Әскери-теңіз күштері

Соғыс басталғанда, Америка Құрама Штаттарының Азия флоты Манила шығанағындағы Кавите теңіз базасында дислокацияланған болатын. Жағалау күзеті де сол жерде орналасқан еді.

Жұмылдыру және күшейту

Макартур 1941 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Филиппин армиясын жұмылдыруға бұйрық берді. 15 желтоқсанға дейін 10 филиппин резервтік дивизиясының бөлімдері АҚШ армиясының құрамына шақырылуы тиіс болды. Жапон шабуылына дейін, желтоқсан айында, батальондар ұйымдастырылмаған еді. Дегенмен, жүз мыңнан астам филиппиндік әскер жиналды. 14 тамызда бригада генералы Леонард Т. Героу Филиппин департаментінің жапон шабуылына қарсы тұра алмайтынын мәлімдеді. Ол Филиппинге әуе шабуылына қарсы артиллерия, заманауи ұшақтар мен танктармен күш беруді ұсынды. 16 тамызда Макартурға 5 қыркүйекке дейін 200-ші жағалау артиллерия полкі (АА), 192-ші және 194-ші танк батальондары және 17-ші жабдықтау батальонының ротасы күтілетіні хабарланды. 5 қыркүйекте Маршалл Макартурдан Ұлттық гвардия дивизиясын, мүмкін 41-ші дивизияны сұрады. Макартур оған қосымша дивизиялардың қажеті жоқ екенін жауап берді. Ол сондай-ақ: "Жабдықтар мен жабдықтама маңызды. Егер осы қадамдар жасалса, толыққанды қорғаныс күштерінің дамуы тез болады деп сенемін" деді. Қыркүйек және қазан айларында, жоғарыда аталған күшеюлерге қоса, Макартур 192-ші танк батальоны мен 75 мм-лік 75 өздігінен жүретін зеңбіректерді алды. Макартур Филиппин дивизиясын шаршы пішіннен үшбұрыш пішінге қайта ұйымдастыруға тырысты. Бұл жоспарға американдық жаяу әскер полкінің кемемен жеткізілуі және/немесе Стоценбургті күшейту, сондай-ақ USAFFE-ге 2 американдық жауынгерлік топты бағыну мүмкіндігі кірді. Бұл жоспарлар сонымен қатар корпус деңгейіндегі төрт тактикалық команданы құруды, сондай-ақ қосымша қолдау бөлімшелерін қамтыды. Қараша айына қарай Соғыс департаменті 1312 офицер, 25 медбике және 18 047 сарбазды қоса алған қосымша күштерді мақұлдады. 34-ші жаяу әскер полкі 1941 жылдың 8 желтоқсанында Сан-Францискодан аттануға жоспарланған. 5 желтоқсанда Сан-Францискодан Филиппинге 100 000 тонна жүк тасымалдайтын 55 кеме жолға шықты. Кемелерде 26-шы далалық артиллерия бригадасының құрамы мен жабдықтары болды, оның ішінде Оңтүстік Дакота Ұлттық гвардиясының 147-ші далалық артиллерия полкі (75 мм, жүк көлігімен буксирленетін); Айдахо Ұлттық гвардиясының 148-ші далалық артиллерия полкі (75 мм, жүк көлігімен буксирленетін) және Техас Ұлттық гвардиясының 131-ші далалық артиллерия полкінің 2-ші батальоны (75 мм, жүк көлігімен буксирленетін) кірді. Бұл бөлімшелер Гавайиге қайтарылып, оның қорғанысына бағындырылды. Жапонияның Перл-Харборға шабуыл жасаған кезде бірнеше әуе күштері жолға шықты. Олардың ішінде 27-ші бомбалау тобының 52 А-24 "Банши" секіруші бомбалаушылары, 35-ші ұрыс тобының он сегіз P-40 ұшағы, 340 тонна бомба және 9000 барабан авиациялық отын болды. Сонымен қатар, Филиппинге келген және Маниладан эвакуацияланғаннан кейін Маривелесқа көшірілген 7-ші бомбалау тобының екі жеңіл далалық эшелоны болды. 7-ші бомбалау тобының әуе эшелондары Филиппинге жол тартқанда, 1941 жылдың 7 желтоқсанында таңертең Перл-Харборға жетті. Олар 9-шы, 463-ші, 492-ші және 493-ші ауыр бомбалау эскадрильяларынан тұрды. Әуе эшелоны АҚШ-қа қайтарылып, Австралия арқылы Яваға бағытталды.

Материалдық және оқыту жетіспеушілігі

Филиппин армиясы сапасыз киімдерді алды. Олардың резеңке аяқ киімдері екі апта ішінде тозып кетіп жатыр. Қаптамалар, масалардан қорғайтын қалқандар, баспананың жартысы, қазғыштар, газ маскалары және каскалар сияқты жабдықтардың дерлік барлық түрі жетіспеді. Тамыз айында МакАртур 84 500 М1 Гарранд мылтығы, 330 калибрлі пулемет, 326 калибрлі пулемет, 450 37 мм зеңбірек, 217 81 мм миномет, 288 75 мм зеңбірек және 8000-нан астам көлік сұрады. 18 қыркүйекте оған қарызға беру-жалдау міндеттемелеріне байланысты осы тауарлардың көп бөлігін алмайтыны хабарланды. Нәтижесінде Филиппин армиясы ескі Энфилд және Спрингфилд мылтықтарын пайдалануды жалғастыруға мәжбүр болды. Жабдықтарды жеткізіп беру АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шектеулі жүк көлеміне байланысты болды. Қыркүйек айында Әскери-теңіз күштері үш транспортты эскорт тасымалдаушыларға айналдыру ниетін жариялады, бірақ үш транспорттың жоғалуы оның күшейткіштерін екі айдан астам уақытқа кешіктіретінін байқағаннан кейін бұл іске аспады. Армия содан кейін 105 мм гаубицалар, 75 мм пакеттік гаубицалар, 75 мм зеңбіректер, .30 калибрлі пулеметтер, 37 мм зеңбіректер, он 250 футтық жедел жәрдем ауруханалары, полк ауруханасы жабдықтарының 180 жиынтығы, джиптер, жедел жәрдем машиналары, жүк көліктері және седандар туралы өтініштерді мақұлдады. Қараша айына қарай АҚШ порттарында Филиппинге арналған 1,1 миллион тонна жабдық жиналды. Бұлардың көп бөлігі көздеген жеріне жетпеді. Сол уақытта Әскери-теңіз күштері аралға 1 миллион галлон бензин тасымалдай алды. Бұл отынның көп бөлігі Батан түбегінде сақталды. 1941 жылы көптеген филиппин бөлімдері қаруларын атпастан шайқасқа түсті. Көптеген әскерлер тіпті артиллерияның атылып жатқанын да көрмеген. 31-ші жаяу әскер дивизиясының (ФА) байланыс офицері сол лагерьдегі басқа бөлімшелермен радиобайланыс орната алмады. Филиппиннің 31-ші жаяу әскер дивизиясының командирі полковник Блюмель: «Жалпы әскерлер тек екі нәрсеге ғана қабілетті: біріншіден, офицер пайда болғанда, қатты дауыспен «көңіл аударыңыз» деп айқайлап, секіріп, салют беру; екіншіден, күніне үш рет тамақ сұрау» деді. Оқыту мен үйлестіруді тілдік кедергілер одан әрі қиындатты. Әскерге алынған филиппиндіктер көбінесе бір тілде сөйлейтін (мысалы, Бикол немесе Висай тілінде), олардың офицерлері басқа тілде сөйлейтін (мысалы, Тагалог тілінде), ал американдықтар ағылшын тілінде сөйлейтін. Кейбір кіші сержанттар мен рота кеңселері оқып-жазуды білмейтін.

Жапондықтар шабуыл жасауға шешім қабылдады

Жапондықтар Азияның барлық жерлерін Жапон императорлық үкіметінің және императордың заңды меншігі деп есептеді. XX ғасырдың басында Корея, Қытай және Кеңес Одағының бір бөлігін басып алу жылдамдығы арта түсті. Филиппин (АҚШ), Гонконг, Малайзия (Ұлыбритания) және Голландиялық Шығыс Үндістандағы шетелдік әскери күштердің болуы жапондықтардың Азия елдерін біріктіру немесе үстемдік ету мақсатына қол жеткізуіне кедергі келтірді. Жапония олар жылдам шабуыл жасап, күшін сақтап, күшті ұстаныстан бейбіт келісімге қол жеткізе алады деп үміттенді. Жапондықтардың басты мақсаты – Азияның барлық жерлерін басып алу болатын. Сәттілікке жету үшін АҚШ, Ұлыбритания және Нидерланд күштеріне бір уақытта шабуыл жасау қажет еді, бұл олардың Азиядағы иеліктерін нығайтуға және көмектесуге кедергі келтіретін еді. Жапонияның шабуыл жасау шешімінің маңызды себебі – АҚШ, Ұлыбритания және Нидерландтардың салған экономикалық санкцияларының нәтижесінде жапон экономикасын әлсіреткен шикі мұнайға зор қажеттілік болды. Жапон басшылары алдында таңдау тұрды: Қытайдағы соғысты және Азияны жаулап алу жоспарларын тоқтатып, санкцияларды жою немесе үш ірі әскери күшке соғыс жариялау. Ұлыбритания мен Нидерландқа қарсы ағымдағы соғыс және АҚШ-тың осы елдерге көмек көрсетуі жапондықтар үшін Азиядағы "заңды" билік етуші орнын кеңейту мүмкіндігі ретінде көрінді. Жапон үкіметі Ұлыбритания, АҚШ және Нидерландтың бақылауындағы ресурстарды басып алуға шешім қабылдады. Жапония Формозаға (Тайвань) оннан астам дивизия орналастырған еді. Жапондық әскери жоспарлаушылар британдықтардың (және егер КСРО соғыс жарияласа) үшінші рейхтің тудырған қаупін ескере отырып, жапондық шабуылға тиімді жауап бере алмайтынын мәлімдеді.

Жапондық оккупацияның аяқталуы

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрылыс және жөндеу жұмыстары 1945 жылдың наурыз айында Манила шайқасы кезінде қаланың басып алынуымен басталды, бұл шайқас 1945 жылдың 2 наурызында аяқталды. Манила Әскери-теңіз базасы Тынық мұхитындағы соғысқа қолдау көрсетті және 1971 жылы жабылғанға дейін АҚШ-тың маңызды Әскери-теңіз алдыңғы базасы болып қалды. Манила Әскери-теңіз базасын басып алуға қолдау көрсету үшін алдымен Лейте шығанағы басып алынды және база құрылысы 1944 жылдың 20 қазанында басталды. Лейте-Самар Әскери-теңіз базасы Лейте және Самар аралдарында орналасқан болатын. АҚШ Әскери-теңіз базалары әскерлерге, кемелерге, су асты кемелеріне, PT катерлеріне, су ұшақтарына, жабдықтау қоймаларына, оқу лагерлеріне, флот демалыс орындарына және кеме жөндеу орталықтарына қолдау көрсетті. Осы базаларды жабдықтау үшін, АҚШ-тың II Сауда флоты үлкен көлемде жабдықтар жеткізіп берді. Соғыс VJ күнінде аяқталғаннан кейін Лейте шығанағындағы базалар жабылды, ал Манила Әскери-теңіз базасы 1971 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз алдыңғы базасы ретінде сақталды. 1945 жылдың 9 қаңтарында Лингяен шығанағына жасалған шабуылдан кейін, «Seabees» Лингяен қаласында және оны қоршаған шығанақта Лингяен Әскери-теңіз базасын салды. 1944 және 1945 жылдары Жапония Филиппиндегі АҚШ Әскери-теңіз кемелеріне қарсы «камикадзе» шабуылдарын қолдана бастады. Лусон аралындағы екі ірі Әскери-теңіз базасы – Манила Әскери-теңіз базасы және Субик шығанағы Әскери-теңіз базасы болғандықтан, Лингяен Әскери-теңіз базасы соғыстан кейін жабылды. Субик шығанағы Әскери-теңіз базасы, Манила Әскери-теңіз базасы сияқты, 1898 жылы Манила шығанағы шайқасында Испаниядан АҚШ-қа өткен база еді. Субик шығанағы 1941 жылы Жапонияға өткен, ал 1945 жылдың қаңтарында қайта басып алынды. Филиппин соғыс қылмыстары жөніндегі комиссия 1945 жылы құрылып, 1949 жылы таратылды.