Кіріспе
1839 жылы Перудің батысындағы шайқас Конфедерация соғысын аяқтады.
Агустин Гамара Перу-Боливия Конфедерациясының таратылғанын жариялады.
Перуде боливиялықтарды қудалау және елден қуу.
Перуде, Чилиде және Аргентинада боливияға қарсы сезімнің күшеюі.
Андрес де Санта Круздың жер аударылуы.
| жауынгер1 = Біріккен қалпына келтіру армиясы: Чили
| жауынгер2 = Перу-Боливия Конфедерациясы
| командир1 = Мануэль Булнес, Агустин Гамара
| командир2 = Андрес де Санта Круз
| күш1 = 5400 (чилиліктер мен перуандықтардың арасынан)
| күш2 = 6000
| қаза тапқандар1 = 664 қаза тапқан
| қаза тапқандар2 = 3000. Конфедерацияда қызмет еткен перуандық офицерлер, оның ішінде Гиллермо Миллер, Мариано Некохеа, Луис Хосе Орбегосо және Доминго Нието, Перу армиясынан шеттетілді.
Dissolution of the Peru–Bolivian Confederation declarated by Agustín Gamarra
Persecution and expulsion of bolivians in Peru
Increase in Anti Bolivian sentiment in Peru, Chile and Argentina
Exile of Andrés de Santa Cruz
| combatant1 = United Restoration Army: Chile
| combatant2 = Peru–Bolivian Confederation
| commander1 = Manuel Bulnes Agustín Gamarra
| commander2 = Andrés de Santa Cruz
| strength1 = 5,400 (between chileans and peruvians)
| strength2 = 6,000
| casualties1 = 664 casualties
| casualties2 = 3,000 killed Peruvian officers who served under the Confederation, including Guillermo Miller, Mariano Necochea, Luis José Orbegoso, and Domingo Nieto, were banned from the Peruvian Army.
Алдын ала сөз
Чили 1837 жылы Перу-Боливия Конфедерациясына соғыс жариялады және адмирал Мануэль Бланко Энкалада басшылығымен Перуге экспедиция жіберді. Санта-Круз тікелей қақтығыстан жалтарды және Паукарпатада Бланко Энкаладаны толық қоршап алды. Бланко Энкалада 17 қарашада шартқа қол қоюға мәжбүр болды. Осы келісім бойынша Чили коммерциялық сауданы қайта жаңартуға келісті, ал Конфедерация Перудің тәуелсіздік соғысындағы Чилидің еңбегін мойындап, төлейтін болды. Чили Конгресі мен қоғамдық пікір экспедицияның нәтижесін ұятты деп есептеді және шартты қабылдамады. Сонымен қатар, Санта-Круз Диего Порталестің қазасына қатысқан деген күдік болды. Бұл конфедерацияға қарсы көңіл күйді жақсыртты және чилиліктер екінші экспедицияны ұйымдастырды. Бұл жолы қолбасшылықты генерал Мануэль Бульнеске тапсырды. Экспедицияда генерал Агустин Гамарра басшылығымен 5400 чилилік және 600 эмигрант перуанец болды. Андрес де Санта-Круз дереу жаушылық әрекеттерді қайта бастап жауап берді. Чилидің екінші науқаны біріншісінен әлдеқайда табысты болды. Бульнес 1838 жылдың 21 тамызында Портада-де-Гуаста генерал Орбегосоны жеңіп, Лимаға кірді. Сонымен қатар, Чили флоты Касма шайқасында теңізде басымдыққа ие болды. Жеңіске қарамастан, Бульнес қараша айына дейін қаланы тастап, Хуачоға, Солтүстік Перу аумағына, жергілікті халқының қарсылығы, азық-түлік жетіспеушілігі және аурулар салдарынан жүріп кетті. Сонымен қатар, Санта-Круз үлкен әскермен жақындап келе жатқаны туралы хабар келді. Кейін Санта-Круз Лимаға құлшыныспен қарсы алынып, Бульнесті қуалай бастады. Екі әскер 1839 жылдың 6 қаңтарында Буин мен Санта өзендерінің қосылған жерінде, Буинде шайқасты, нәтижесі шешілмей қалды. Бульнес солтүстіске қарай жорығын жалғастырды, ал Санта-Круз аймақта Конфедерацияның үстемдігін бекіту үшін соңғы соққы беруді мақсат тұтып, қуғынды қайта бастады. Санта-Круз Юнгайды басып алып, Бульнеске жабдықтау жолын кесіп, «қайта қалпына келтірушілерді» (Restauradores) жоюға тырысты. Оның мақсаты «қайта қалпына келтірушілер» армиясын жою емес, Бульнесті басым Конфедерация күштеріне бағынуға мәжбүрлеу болды. Алайда, Бульнес басқа жоспар құрды, өйткені Бланко Энкаладаның сәтсіздігінен кейін бос қолмен оралу оның үшін қабылдаусыз еді. Екі әскерде де шамамен 6000 адам болды, бірақ сандар Конфедерация жағына сәл көбірек еді. Чили экспедициясы Лиманы басып алған кезде кейбір батальондар індеттен қатты зардап шекті. Жабдықтары жақын болғанмен, басты айырмашылық әскерлердің дайындығында, жергілікті жағдайды білуде және шабуылшылар мен қорғаушылар арасындағы айқын ерекшеліктерде болды.
Конфедерациялық армия
Конфедерациялық армия Перу және Боливияның ішкі шайқастарының қатысушыларынан құралған. Оған Перу халқы көбінесе қолдау көрсетті және шайқас орнының тиімділігі арқасында жақсы жабдықтау желілеріне ие болды. Оның бас қолбасшысы, генерал Андрес де Санта Круз, епті тактик және қабілетті басшы ретінде танымал болды. Оның әскері шамамен 6000 адамнан тұратын үш дивизияға бөлінді, оның ішінде тоғыз жаяу әскер батальоны және екі атты полк болды.
Чили әскері
Реставрация армиясы генерал Мануэль Булнестің тәжірибесіне ие болды. Бірақ, ол жергілікті халық арасында танымал болмады және аурулар, нашар көңіл-күй мен тәжірибесіз бірліктердің салдарынан қиындықтарға тап болды. Бұл 5400 сарбаздан тұратын армия тоғыз жаяу әскер батальоны мен үш атты әскер полкінен құралды және төрт дивизияға бөлінді.
Алдын ала әрекеттер
Екі әскер де жаңбыр астында марш жасап, Тарар маңында орналасты, содан кейін Сан-Мигельге қарай жол тартты. Санта-Круз Тархуазда тоқтағаннан кейін 13 қаңтарда Юнгай қаласын басып алды. 19 қаңтар түнінде Санта-Круз Чилилік әскердің орналасқан жерін бақылау үшін полковник Родригес Маргариносты жіберді. Ол сондай-ақ Боливиялық полковник Ансельмо Киросқа 600 әскерімен Пан-де-Азукар төбесінде бекініп алуға бұйрық берді, ал полковник Фруктуозо де ла Пенья тағы 200 әскерімен Пуньян төбесіне жылжыды. 20 қаңтарда таңертең генерал Булнес төрт дивизиясымен Юнгайға қарай марш жасады, ал Санта-Круз әскерін Анкаш өзені бойында жайғастырды, Геррера дивизиясы оң жақтан қорғалды. Орталыққа артиллерия орналастырылды, ал оның артында генерал Перес де Урдинеа басқарған атты әскер бекітілді. Соңында Моран дивизиясы сол жаққа орналастырылды.
Жауынгерлік алаң
Екі әскердің арасын Санта өзені мен таулар жасаған қысқа аңғар бөліп тұрды, ал осы жердің ең шетінде Пуньян, Анкаш және Пан-де-Азукар төбелері орналасқан. Бұл төбелердің артында терең Анкаш аңғары жатыр, одан кейін Конфедерация әскерлерінің бекіністері орналасқан.
Пуньян мен Пан-де-Азукар төбелерінде болған қақтығыс
Бұлнес конфедерация әскерлеріне Пуньян төбесінде алғашқы шабуыл жасауға шешім қабылдады. Елеспуру басшылығымен Сильваның Аконкагуа батальоны төбені тазалауға жіберілді. Сильва сәттілікке жетіп, де ла Пенья әскерін шығарып жіберді, бірақ Элеспуру қаза тапты. Одан кейін Бульнес Порталес, Вальдивия және Уайлас батальондарын жіберді. Сағат 9-да, Карампанг, Сантьяго, Вальпараисо және Казадорес де Перу батальондарынан құралған, Еремо Валенсуэла басқаратын 400 сарбаздық колонна Пан-де-Азукар төбесінде полковник Кироздың орналасқан жеріне шабуыл жасауға жіберілді. Реставраторлар қатты атыс астында төбеге баяу көтеріле бастады. Реставраторлар ауыр шығынға ұшырады. Валенсуэла мен барлық офицерлер қаза болды. Карампанг ротасын соңында сержант Канделярия Перес басқарды. Қалған роталар да қатты қиындыққа тап болды. Дегенмен, реставраторлар ақырында төбеге жетіп, конфедерация әскерлерін Пан-де-Азукар төбесінен шабуылдап шығарды. Барлық қорғаушылар, оның ішінде Кироз та қаза тапты. Вальпараисо батальонының сержанты Хосе Алегриа Пан-де-Азукар төбесінде Чили туын көтерді.
Анкаш-Глендегі маневрлер
Маршал Санта Круз полковник Дехезаның батальонын Пуньян төбесінде Кирозды күшейтуге жіберді, ол Анкаш аңғары арқылы жол тартты, бірақ жолда полковник Уриола басқарған Колчаха батальонымен кездесіп, шайқасқа түсті, бұл чилиліктерді штыкпен шабуылға көшуге мәжбүр етті. Булнес Порталес батальонына Уриолаға көмек көрсетуге бұйрық берді, бұл маневр боливиялықтарды аңғардан шығып, Эррераның позицияларына қайта шегінуге мәжбүр етті, олар бастапқы күштерінің үштен бірін жоғалтты. Пан-де-Азукар және Пуньян төбелерін бағындырғаннан кейін, Булнес Санта-Крус армиясына қарсы майданға шабуыл жасауды жоспарлады, ол Анкаш өзенінің қарсы жағасында траншеялар қатарымен орналасқан еді. Чили күштері өзен жағалауына жиналғанда, Колчаха және Вальдивия батальондары Эррера дивизиясы күзеткен Конфедерацияның оң фланкіна шабуыл жасауға жіберілді, ал Порталес, Казадорес де Перу және Уайлас батальондары полковник Моран дивизиясына шабуыл жасауға бұйрық алды. Пуньян биіктігінде орналасқан полковник Маркос Матурананың бес зеңбірек батареясы конфедерация траншеяларын оққа тұтып, бірте-бірте қиратты. Ол 1865 жылдың 25 қыркүйегінде Франциядағы Бовуар қаласында қайтыс болды. Ол 72 жаста болды. Мануэль Булнес Чилиге оралды. Ол 1841 жылдан 1851 жылға дейін Чили президенті болып екі рет қатарынан сайланды.