Кіріспе

2000 жылы жазылған табиғаттан тыс шпиондық роман, Тим Пауэрстің туындысы. "Декларация" (2000) – американдық автор Тим Пауэрстің табиғаттан тыс шпиондық романы. Роман Суық соғыстың құпия тарихын баяндайды және бірнеше маңызды фантастикалық әдебиет сыйлықтарына ие болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Сызықтық емес сюжет 1940-жылдардан 1960-жылдарға дейін уақыт бойынша алға-артқа жылжып, негізінен Эндрю Хейлге, ғалымға және британдық құпия тыңшы ұйымының кейдегі оперативті қызметкеріне қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Хейл Аррат тауында өмір сүретін бірнеше құпия жандардың нақты табиғатын және Кеңес Одағының олардың үлкен табиғаттан тыс күштерін қалай бағындыруға тырысқанын зерттеу мақсатындағы "Декларация" операциясына тартылады. Бұл жобада оған нағыз коммунистік сатқын Ким Филби қарсы тұрады, ол романның маңызды кейіпкері және бұл аймақта көп саяхаттаған. Роман Ұлы Ойынның – 19 ғасырда Орталық Азияны бақылау үшін британдық және орыс империялары арасындағы ұзақ геосаяси қақтығыстың – шын мәнінде "Декларация" операциясының бір бөлігі болғанын ұсынады. Окрана, немесе патшалық құпия полициясы, "Декларация" операциясының орыс әріптесі ретінде бейнеленеді. Тағы бір маңызды сюжет желісі Хейлдің испаниялық Елена Тереза Кениза Бендигамен болған араласып-тарасып жүрген махаббатына арналған. Халемен алғаш кездескен кезде сергек Коминтерн агенті және дінінен безген католик болған Сениза Бендига ақырында коммунизмді жоққа шығарады. Мәскеудегі танымал Любянка түрмесінде отырғанда, ол Сталиндік Ресейдің қасақана жаппай аштық пен зорлықты саяси тазалаудың қорқынышты себебін біледі: "Зат аль Давахи" ("Қайғы-қасірет әйелдерінің билеушісі") немесе "Мачиха Наш" ("біздің әйел анамыз") деп аталатын бір демондық күштің құрбандық талап етуі, ол елді шетелдік басқыншылықтан қорғау үшін адамдық құрбандықты қажет етеді.

Жазу

Қысқа сөз соңында Пауэрс өзінің кейбір деректері мен жазу әдістерін талқылайды. Филбидің әкесі, Сент-Джон Филби, белгілі арабтанушы болған, оның "Бос ширек" (Руб әл-Хали шөл аймағы туралы) кітабы роман үшін маңызды дереккөз ретінде кеңінен пайдаланылды. Рудьярд Киплингтің 1901 жылғы "Ким" романы, "Ұлы ойын" туралы, сонымен қатар шабыттандырып, эпиграфтармен қамтамасыз етті. Пауэрс өзіне қойған ережелер бойынша, белгілі тарихи фактілер мен уақыт шегін елемеуге тыйым салды, оның орнына оқиғаларға басқаша түсіндірмелер іздеді (мысалы, Арарат тауының жанындағы 1883 жылғы нақты жер сілкінісі романның арқау сюжетінің бір бөлігі болып табылады; ал драматург Джордж Бернард Шоудың британдық армия офицері Т. Е. Лоуренсқа жатқызған маргиналдық ескертпесі Лоуренстің "Декларация" операциясына қатысқандығының дәлелі ретінде қарастырылады).

Қабылдау

2001 жылы «Декларация» романы «World Fantasy Award» сыйлығының «Ең үздік роман» және «International Horror Guild Award» сыйлығының «Ең үздік роман» аталымын жеңіп алды, сондай-ақ «Locus Award» сыйлығына ұсынылды. Ол алғаш рет 2010 жылы Ұлыбританияда жарық көрді және кейіннен 2011 жылғы «Артур Кларк» сыйлығының «Ең үздік ғылыми-фантастикалық роман» номинациясына ілікті.