Эфиопиялық жүгіруші Гелете Бурка Бати өмірбаяны

Кіріспе

Эфиопиялық жүгіруші Гелет Бурка Бати (кейде қате жазылады Бурика, Оромо: Галате Бурка Бати, Амхар: ገለቴ ቡርቃ; 1986 жылдың 23 қаңтарында туған) – эфиопиялық орта және ұзақ қашықтыққа жүгіруші. Ол Оромия аймағының Арси аймағындағы Кофеле қаласында, екі дүркін Олимпиада чемпионы Хайле Гебрселассиемен бір ауданда туған. Гелет 2006 жылы IAAF әлем чемпионатындағы кросс-кантриде қысқа дистанцияда жеңіске жетті. Ол IAAF World Indoor Championships жарыстарында үш мәрте жүлделі орынға ие болды, ең жақсы нәтижесі 2008 жылы 1500 метрде алтын медаль жеңіп алуы. Ол 2005 жылдан 2011 жылға дейін жеңіл атлетикадан әлем чемпионатына төрт рет қатысты және 2008 және 2012 жылғы Олимпиада ойындарында Эфиопияны өкілдік етті. Ол аймақтық деңгейде де жүлдегер атанды, 2010 жылы жеңіл атлетикадан Африка чемпионатында күміс медальді, ал 2007 жылы Бүкіл Африка ойындарында алтын медальді жеңіп алды. Ол бір мильге және жабық стадионда 1500 метрге жүгіру бойынша Африка құрлығындағы рекордты иеленді.

Мансап

Бурканың алғашқы маңызды жетістігі 2003 жылы IAAF әлем чемпионатында кросс-кантри жарысында болды, онда ол жасөспірімдер жарысында қола жүлде алды. Ол сол жылы үлкендер арасындағы жеңіл атлетикада алғашқы қырынан көрінді, себебі Эфиопия федерациясы Мерима Денбобаға қатысуға рұқсат бермегеннен кейін, Бурка Лото Кросс Кубогында әйелдер арасында жеңіске жетті. Келесі жылы Бельгияға оралып, осы жетістігін қайталады. 2005 жылы кросс-кантриден әлем чемпионатында жасөспірімдер арасында әлем чемпионы болғаннан кейін, ол 2005 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 1500 метрлік қашықтықта сегізінші орын алды. Бір айдан соң ол 3000 метрлік қашықтықта әлем чемпионатының финалында қола медальді жеңіп алды. Маусымды Испаниядағы Cross Internacional de Venta de Baños жарысында жеңіспен аяқтады. 2006 жылдың сәуір айында ол әлем чемпионатында қысқа қашықтықта жеңіске жетті, сондай-ақ командалық жарыста алтын медаль алды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін үш рет қатарынан Ұлы Эдинбург халықаралық кросс-кантри жарысын жеңіп, 2007 жылы Cross Internacional de Itálica титулын жеңіп алды. Халықаралық аренада 2007 жылы ол әлем чемпионатында төртінші орын алды, Бүкіл Африка ойындарында 1500 метрлік қашықтықта жеңіске жетті және 2007 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 5000 метрлік қашықтықта оныншы орын алды. Ол сол жылы 5000 метрлік қашықтықтағы өзінің ең үздік нәтижесін 14:31.20 минутқа жеткізді. 2008 жылы IAAF кросс-кантри әлем чемпионатында алтыншы орын алды. Ол 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында елдің намысын қорғады, бірақ 1500 метрлік жарыста жартылай финалдан өтпеді. 2008 жылдың қыркүйек айында ол 4:18.23 уақытпен бір мильдік қашықтықта Африка рекордын жаңартты. Бұрынғы рекордты (4:20.79) 1991 жылы алжирлік Хассиба Бульмерка орнатқан болатын. Ол 2009 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатының финалына ілікті, бірақ оныншы орынды иеленді. 2010 жылы ашық алаңда өткен Африка чемпионатында ол Олимпиада чемпионы Нэнси Лангаттан кейін күміс медальді жеңіп алды. 2011 жылы IAAF Diamond League кезеңінде ол Prefontaine Classic жарысында 1500 метрлік қашықтықта жеңіске жетті, бірақ 2011 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатының жартылай финалында қашықтықты аяқтамады. 2011 жылы Сан-Силвестр Вальекана 10 км жарысында Тирунеш Дибабадан кейін екінші орын алды. Гелет 2012 жылғы IAAF жабық ғимараттағы әлем чемпионатында үшінші рет мәнерлеп сырға түсті, 3000 метрлік қашықтықта Хелен Обири мен Мессерет Дефардан кейін қалды. 3000 метрден жоғары қашықтықтарға жаңаша назар аударған ол 2012 жылы Доха, Рим, Лозанна және Брюссельде өткен IAAF Diamond League жарыстарында төртінші орын алды, ал оның ең жақсы нәтижесі Нью-Йорктегі Adidas Grand Prix-де үшінші орын болды. Ол Лондон Олимпиадасында Эфиопияның атынан 5000 метрлік қашықтықта алғаш рет қатысып, бесінші орынға ие болды. Zevenheuvelenloop жарысында 15 км жол қашықтығында тұңғыш рет бесінші орын алды, содан кейін жылды San Silvestre Vallecana-да 10 км жол қашықтығында 30:53 минуттық эфиопиялық рекордпен аяқтады. 2013 жылы Cross Internacional Juan Muguerza жарысында жеңіске жетті. 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында Жеңіл атлетикадан Желет Бүрке 30:26.66 уақытында 10 000 метрлік қашықтықта сегізінші орын алды.

Burka's first significant achievement was at the 2003 IAAF World Cross Country Championships, where she won the bronze in the junior race. She made her first impact in senior athletics later that year when, following the Ethiopian federation's refusal to allow Merima Denboba to compete, Burka took the women's race at the Lotto Cross Cup Brussels. She returned to Belgium the following year and repeated the feat. After becoming junior world champion in cross country running at the 2005 World XC Championships, she competed at the 2005 World Championships in Athletics to finish eighth in the 1500 metres race. A month later she won the bronze medal in 3000 metres at the World Athletics Final. She closed the season with a win at the Spanish Cross Internacional de Venta de Baños. In April 2006 she won the short race at the World Cross Country Championships, as well as a gold medal in the team competition. She established herself as a force to be reckoned with on the cross country circuit, winning the Great Edinburgh International Cross Country three times consecutively from 2006 to 2008 and taking the Cross Internacional de Itálica title in 2007. Internationally, in 2007 she placed fourth at the World Cross Country Championships, was the 1500 m winner at the All Africa Games and was tenth in the 5000 m at the 2007 World Championships in Athletics. She had improved her 5000 m best to 14:31.20 minutes that year. She was sixth at the 2008 IAAF World Cross Country Championships. She represented her country at the 2008 Summer Olympics, but failed to make it out of the 1500 m heats. In September 2008 she set a new one mile African record of 4:18.23. The previous record (4:20.79) was held by Hassiba Boulmerka of Algeria and was set in 1991. She was a finalist at the 2009 World Championships in Athletics, but finished last in tenth place. She attempted to defend her 1500 m title at the 2010 IAAF World Indoor Championships, but was beaten by a younger Ethiopia (Kalkidan Gezahegne) and took the bronze medal on this occasion. She claimed the silver medal behind reigning Olympic champion Nancy Langat at the 2010 African Championships in Athletics in the outdoor season. During the 2011 IAAF Diamond League circuit, she won the 1500 m at the Prefontaine Classic, but did not manage to finish the distance during the semi finals at the 2011 World Championships in Athletics. She came second to a returning Tirunesh Dibaba at the 2011 San Silvestre Vallecana 10K race. Gelete reached the podium for the third time running at the 2012 IAAF World Indoor Championships, finishing behind Hellen Obiri and Meseret Defar in the 3000 m. Newly focused on distances from 3000 m upwards, she came fourth in the 2012 IAAF Diamond League races in Doha, Rome, Lausanne and Brussels that year, and her best on the circuit was a third place at the Adidas Grand Prix in New York. She represented Ethiopia in the 5000 m for the first time at the London Olympics and came in fifth place. She made her debut over the 15K road distance at the Zevenheuvelenloop, placing fifth, then ended the year with at the San Silvestre Vallecana with an Ethiopian record of 30:53 minutes for the 10K road distance. She began 2013 with a win at the Cross Internacional Juan Muguerza. Gelete Burka placed 8th in 30:26.66 at Athletics at the 2016 Summer Olympics – Women's 10,000 metres.