Дәрарту Тулу: Этиопияның ұлттық батыры және олимпиада чемпионы

Кіріспе

Эфиопиялық бұрынғы қашықтыққа жүгіруші (1972 жылы туған) Дерарту Тулу NL COL (, Амхари: ደራርቱ ቱሉ; 21 наурыз 1972 жылы туған) – эфиопиялық бұрынғы қашықтыққа жүгіруші, жол таспасында, кросс-кантриде және марафон қашықтығына дейін жүгіруде сынға түскен. Дерарту Олимпиада ойындарында алтын медальді жеңген алғашқы эфиопиялық және алғашқы африкалық әйел. Ол 1992 жылғы Барселона және 2000 жылғы Сидней Олимпиадасында 10 000 метрлік жүгіруде жеңіс одсын тойлады, ал 2004 жылғы Афина Олимпиадасында осы жарыста қола медальді иеленді. Әлем чемпионаттарында Дерарту 1995 жылы 10 000 м қашықтықта күміс, ал 2001 жылы алтын медальді жеңіп алды. Ол IAAF Cross Country әлем чемпионатының үш дүркін чемпионы (1995, 1997, 2000). 2018 жылдан бері Эфиопияның жеңіл атлетика федерациясының президенті қызметін атқарады. Дерарту – бірнеше олимпиада жүлдегерлерін тәрбиелеген спорттық отбасының мүшесі, оның ішінде сіңлілері Тирунеш, Гензебе және Егежаеху Дибаба бар.

Өмір және мансап

Дерарту Тулу Арси провинциясының жотасындағы Бекоджи ауылында, Кениса Бекелемен бірге туған ауылда мал өсірумен өсті. Ол Егегейху Дибаба, Тирунеш Дибаба және Гензебе Дибабаның туысы. Дерарту 1992 жылы Барселона Олимпиадасында 10 000 метрлік қашықтықта жүгіруде алғашқы эфиопиялық және алғашқы африкалық әйел ретінде Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алды. Оның мансабын осы жарыста Элана Мейермен (Оңтүстік Африка) бірге қарсыластарынан шалқап озуымен бастады. 1993 және 1994 жылдары тізе жарақатынан кейін, ол 1995 жылы IAAF әлем чемпионатында жолға қайтып, алтын медальді жеңіп алды, жарысқа басталуға бір сағат бұрын ғана келген болатын. Ол 24 сағат бойы Афина әуежайында ұйықтамай күтті. Сол жылы ол Фернанда Рибейродан жеңіліп, 10 000 метрлік әлем чемпионатында күміс медальді иеленді. 1996 жыл оған қиын болды. IAAF әлем чемпионатында Дерарту жарыс барысында аяқ киімін жоғалтып, төртінші орынға қайта оралу үшін күресуге мәжбүр болды. Ол жарақат алған күйі Олимпиада ойындарында да төртінші орынды алды. 1997 жылы ол екінші рет әлем чемпионатында жеңіске жетті, бірақ 10 000 метрлік әлем чемпионатында қатыспады. 1998 жылы ол Цион есімді қызды дүниеге әкелді, бірақ 2000 жылы өмірінің ең жақсы күйінде қайта оралды. Ол Олимпиаданың алтын медалін екінші рет жеңіп алды (осы жарыстың тарихында осы жетістікке қол жеткізген жалғыз әйел). Сондай-ақ, ол үшінші рет IAAF әлем чемпионатында жеңіске жетті. 2001 жылы ол Эдмонтонда 10 000 метрлік әлем чемпионатында жеңімпаз атанды. Бұл оның үшінші әлем немесе Олимпиада алтын медалі болды. Оның барлығында 5 әлем және Олимпиада медалі бар. Марафонға ауысуы 2001 жылы Лондон және Токио марафондарында жеңіске жеткенімен сыйлықталды. 2005 жылғы әлем чемпионатында ол 2:23:30 уақыт көрсетіп, төртінші орынды иеленді. Ол сонымен қатар 2000 және 2003 жылдары Португалия жартылай марафонында және 2003 жылы Лиссабон жартылай марафонында жеңіске жетті. 2009 жылы 37 жасында ол Нью-Йорк марафонында Паула Радклифф, Людмила Петрова және Салина Косгей сияқты қарсыластарын жеңіп алды. 2004 жылы Дерарту Нью-Йорк марафонына қатысудан бас тартты, онда ол марафондағы әлем рекордшысы Паула Радклиффпен кездесуі мүмкін еді, олармен жылдар бойы қызықты бәсекелестік болған, және Олимпиада ойындарына назар аударды, онда ол 10 000 метрлік қашықтықта Синг Хуина мен өзінің туысы Егегейху Дибабадан кейін қола медальді жеңіп алды. (Радклифф жарысты аяқтамады.) Дерарту отыздан асқан шағында да жарысқа қабілетті болды, ал оның көптеген бұрынғы қарсыластары зейнеткерлікке шықты. Оның соңғы марафондық жарысы 2011 жылы Йокогамада өтті. Ол жылдамдығымен және Сидней Олимпиадасында 10 000 метрлік қашықтықтағы соңғы айналымда 60.3 секундтық көрсеткен спринтімен есімде сақталады. 2018 жылдың 14 қарашасынан бастап ол Эфиопияның жеңіл атлетика федерациясының (EAF) президенті болып табылады.

Derartu Tulu grew up tending cattle in the village of Bekoji in the highlands of Arsi Province, the same village as Kenenisa Bekele. She is the cousin of Ejegayehu Dibaba, Tirunesh Dibaba and Genzebe Dibaba. Derartu is the first Ethiopian woman and the first African woman to win an Olympic gold medal, which she won in the 10,000 m event at the 1992 Barcelona Olympic Games. The race, where she and Elana Meyer (South Africa) raced for lap after lap way ahead of the rest of the field, launched her career. She sat out 1993 and 1994 with a knee injury and returned to competition in the 1995 IAAF World Cross Country Championships where she won gold, having arrived at the race only an hour before the start. She was stuck in Athens airport without sleep for 24 hours. The same year she lost out to Fernanda Ribeiro and won silver at the World Championships 10,000. The 1996 season was a difficult year for her. At the IAAF World Cross Country Championships Derartu lost her shoe in the race and had to fight back to get fourth place. She also finished fourth at the Olympic Games, where she was nursing an injury. In 1997 she won the world cross country title for the second time, but did not factor in the 10,000 m World Championships. In 1998 she gave birth to a daughter, Tsion, but came back in 2000 in the best shape of her life. She won the 10,000 m Olympic gold for the second time (the only woman to have done this in the short history of the event). She also won the IAAF World Cross Country Championships title for the third time. In 2001, she finally won her world 10,000 track title in Edmonton. This was her third world or Olympic gold medal. She has a total of 5 world and Olympic medals. Her transition to the marathon was rewarded with victories in London and Tokyo Marathons in 2001. She finished fourth at the 2005 World Championships, setting her personal best time of 2:23:30. She also won the Portugal Half Marathon in 2000 and 2003, and Lisbon Half Marathon in 2003. In 2009, at the age of 37, she won the New York City Marathon, defeating of the likes of Paula Radcliffe, Lyudmila Petrova and Salina Kosgei. In 2004 Derartu declined to enter the New York Marathon, where she would have been likely to face marathon World Record holder Paula Radcliffe, whom she has had a great rivalry with over the years, and focused instead on the Olympic Games, where she won the bronze medal in the 10,000 m behind Xing Huina and her cousin Ejegayehu Dibaba. (Radcliffe failed to finish.) Derartu continued to run competitively in her late thirties, while most of her old rivals retired. Her last marathon finish came in 2011 in Yokohama. She is remembered for her speed and her 60.3 second last lap at the end of the 10,000 m at the Sydney Olympics was a sprint of note. She has been the president of the Ethiopian Athletics Federation (EAF) since 14 November 2018.

Халықаралық жарыстар

1989 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыСтавангер, Норвегия23-орын Ересек әйелдер23:291990 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыЭкс-ле-Бен, Франция15-орын Ересек әйелдер19:53Африка чемпионатыКаир, Египет1-орын 3000 м9:11.211-орын 10,000 м33:37.82Жастар арасындағы әлем чемпионатыПловдив, Болгария1-орын 10,000 м32:56.261991 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыАнтверпен, Бельгия2-орын Ересек әйелдер20:27Әлем чемпионатыТокио, Жапония21-орын (іріктеу)3000 м9:01.048-орын 10,000 м32:16.551992 жылғы Африка чемпионатыБель Вю Харель, Маврикий1-орын 3000 м9:01.121-орын 10,000 м31:32.25Әлем кубогыГавана, Куба1-орын 3000 м9:05.891-орын 10,000 м33:38.97Олимпиада ойындарыБарселона, Испания1-орын 10,000 м31:06.021995 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыДурхэм, Ұлыбритания1-орын Ересек әйелдер20:21Әлем чемпионатыГетеборг, Швеция2-орын 10,000 м31:08.101996 жылғы Олимпиада ойындарыАтланта, АҚШ4-орын 10,000 м31:10.461997 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыТурин, Италия1-орын Ересек әйелдер20:53Әлем чемпионатыАфина, Греция24-орын (іріктеу)10,000 м33:25.991999 жылғы Жартымарафон бойынша әлем чемпионатыПалермо, Италия14-орын Жартымарафон1:11:332000 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыВиламура, Португалия1-орын Ересек әйелдер25:42Олимпиада ойындарыСидней, Австралия1-орын 10,000 м30:17.49 2001 жылғы Лондон марафоныЛондон, Ұлыбритания1-орын Марафон2:23:57Әлем чемпионатыЭдмонтон, Канада1-орын 10,000 м31:48.81Токио халықаралық әйелдер марафоныТокио, Жапония1-орын Марафон2:25:082003 жылғы Жеңіл атлетика бойынша әлем финалдарыМонте-Карло, Монако2-орын 5000 м14:56.932004 жылғы Кросс бойынша әлем чемпионатыБрюссель, Бельгия16-орын Ересек әйелдер28:39Олимпиада ойындарыАфина, Греция3-орын 10,000 м30:26.42 2005 жылғы Жартымарафон бойынша әлем чемпионатыЭдмонтон, Канада15-орын Жартымарафон1:12:12Әлем чемпионатыХельсинки, Финляндия4-орын Марафон2:23:30 2009 жылғы Нью-Йорк марафоныНью-Йорк, АҚШ1-орын Марафон2:28:52