Кіріспе

Эфиопиялық ұзақ қашықтыққа жүгіруші (1982 жылы туған). Ол IAAF әлем чемпионатының кросс-кантри жарыстары тарихындағы ең табысты спортшы, алты ұзын (12 км) және бес қысқа (4 км) қашықтықта жеңімпаз атанған. Ол 2003, 2005, 2007 және 2009 жылдары жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында 10 000 метрлік қашықтықта жеңіске жетті (бұл Хайле Гебрселассидің қатарынан төрт рет жеңіске жеткенімен тең). Кениса 2003 жылғы дебютінен бастап 2011 жылға дейін 10 000 метрлік қашықтықта жеңілмеді, бірақ әлем чемпионатының финалында финиш сызығына жетпеді. 2009 жылғы жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында ол бір чемпионатта 5000 метр және 10 000 метрлік екі қашықтықта жеңіске жеткен алғашқы спортшы болды. 5000 метрлік қашықтықта ол Олимпиаданың күміс (2004), әлем чемпионатының қола (2003) медалін, екі Африка чемпионатының алтын медалін және бір Африка ойындарының алтын медалін жеңіп алды. Сонымен қатар, ол 2006 жылғы жабық ғимаратта өткен әлем чемпионатында 3000 метрлік қашықтықта жеңіске жетті. 2014 жылдың 6 сәуірінде ол Париж марафонында 2:05:04 уақытпен жаңа рекорд көрсетті. 2016 жылдың 25 қыркүйегінде Кениса Берлин марафонында 2:03:03 уақытпен жеңіске жетті, бұл оның жеке рекорды және барлық уақыттағы үшінші ең жылдам марафондық көрсеткіш болды. 2019 жылдың 29 қыркүйегінде ол Берлин марафонында 2:01:41 уақытпен тағы да жеңіске жетті, бұл Элиуд Кипчоге 2018 жылғы Берлин марафонында көрсеткен 2:01:39 әлемдік рекордынан екі секунд қалып қойды. Оның кросс-кантри, жол және стадиондағы жетістіктерін ескеретін болсақ, көптеген адамдар оны барлық уақыттағы ең ұлы ұзақ қашықтыққа жүгіруші деп санайды.

Ерте өмір

Кенениса Бекеле 1982 жылы Эфиопияның Арси аймағындағы Бекоджи қаласында дүниеге келді. Бұл қалада Дибаба апалы-сіңлілері (Егежаеху, Тирунеш және Гензебе) және олардың туысы Дерарту Тулу сияқты танымал қашықтыққа жүгірушілер көптеп өмір сүрді. Кенениса ата-анасының екінші баласы болды. Оның ата-анасы арпа егіп, үш ұлы мен екі қызының күнкөрісін қамтамасыз етті. Отбасы эфиопиялық православие дінін ұстанды. Ол дене шынықтыру пәнінің мұғалімінің ынтасымен жүгірумен шұғылдана бастады, ал Дерарту Тулу мен Хайле Гебрселласидің жетістіктерінен шабыт алды. 2001 жылғы әлем чемпионатының жасөсперімдер арасындағы жарысында ол алғашқы алтын медалін жеңіп алды. Оның жүгірудегі табысы үй сатып алуға және бауырларының біліміне көмектесуге мүмкіндік берді.

2001 2003: Карьераның алғашқы жылдары

2001 жылдың тамызында Кениса Брюсселде 7:30.67 минутта 3000 метрге жасөспірімдер арасындағы әлемдік рекордты орнатты. Бұл рекорд үш жарым жыл бойы сақталды, содан кейін Огюстин Чоге 7:28.78 минутпен оны жаңартты. 2000 және 2001 жылдың желтоқсан айларында Бекеле Нидерландыда өткен 15 шақырымдық Монферланд жүгіруінде жеңіске жетті. 2002 жылдан (19 жасында) бастап 2006 жылға дейін бес жыл қатарынан IAAF әлемдік кросс-кантри чемпионатында қысқа (4 км) және ұзақ (12 км) қашықтықтарда жеңіс оді. IAAF 2007 жылы қысқа қашықтықты жойғаннан кейін, Кениса 2008 жылы соңғы ұзақ қашықтықтағы жарысты ұтып алып, әлемдік кросс-кантри медальдарының жалпы санын 11 жеке алтын медальға (6 ұзақ, 5 қысқа қашықтықта), 1 күміс медальға (2001), 1 жасөспірімдер алтынына (2001), 2 командалық алтын медальға (2004, 2005), 3 командалық күміс медальға (2002, 2003, 2008) және 1 командалық қола медальға (2006) жеткізіп, барлығы 19 медальға ие болды. Ол қысқа және ұзақ қашықтықтағы әлем чемпионаттарында жеңіске жетіп, Эфиопияны ерлер командасының чемпионы етіп шығарды. Сонымен қатар, ол Афиныдегі 2004 жылғы Олимпиада ойындарында ерлер арасында 10 000 метрге жүгіруде алтын, ал 5 000 метрде күміс медальді жеңіп алды.

2005 жылғы маусым

2005 жылдың 4 қаңтарында Кенисаның никесіне тұрған 18 жасар Алем Течале, оның жаттығу барысында жүрек соғуы тоқтағаннан қайтыс болды. Бастапқыда мәлімдемеде аутопсия жасалмағаны айтылса да, Алем мен Кенисаның менеджері Джос Херменс кейіннен аутопсия Течаленің өліміне нақты себеп таба алмағанын мәлімдеді. Ол 2003 жылы 1500 метр қашықтыққа жүгіруде әлемдік жасөспірімдер чемпионы атанды және өте жақсы физикалық формада болды. Кениса 29 қаңтарда жарыстарға оралып, 3000 метр қашықтықта ірландиялық Алистер Краггқа есе жіберді. Бір жарым айналым қалғанда жарты айналым ғана қалды деп ойлап, соңғы сызыққа қарай шапқаннан кейін жеңіліске ұшырады. Бірнеше аптадан соң ол эфиопиялық Маркос Женетиге екі миль қашықтықта ұтылып қалды. Наурыз айында Кениса 2005 жылғы IAAF әлем чемпионатындағы қысқа және ұзақ қашықтықтағы титулдарын қорғауға түсті. Ол қатарлық Сайф Сааид Шахиннің жоғары қарқынына қарамастан, қысқа қашықтықта жеңіске жетті, ал ертесінде эритреялық Зерсеней Тадесе мен кениялық қарсыласы Элиуд Кипчогеден ұзын қашықтықта басым түсті. 2005 жылдың 8 тамызында Кениса Бекеле Хельсинкиде өткен 2005 жылғы әлем чемпионатында 10 000 метр қашықтықта соңғы 200 метрде күшпен жүріп алтын медальді жеңіп алды. 2005 жылдың 26 тамызында Кениса Брюссельдегі 29-шы Мемориал Ван Даммде 10 000 метрге жаңа әлемдік рекорд – 26:17.53 көрсетті, бұл оның бұрынғы әлемдік рекордын (26:20.31) үш секундқа жақын уақытқа қысқартты және 5000 метрді 13:09 және 13:08 минутта жүгірді. Бұл жарыста 6 спортшы 27 минуттан кем уақытта финиш сызығын кесіп өтті, ал Сами Ванжиру 26:41.75 көрсетіп, жасөспірімдер арасындағы жаңа әлемдік рекордты орнатты. 2005 жылдың соңында Кениса Track & Field News журналының "Жылдың спортшысы" атағына екінші рет қатарынан ие болды.

20062007 жылдар

Кениса 2006 жылы Мәскеуде өткен IAAF World Indoor Championships жарысында 3000 метр қашықтықтан жеңіске жеткенде, тарихта Олимпиада чемпионы, әлемнің ашық трассадағы чемпионы, әлемнің жабық трассадағы чемпионы және әлемнің кросс-контри чемпионы атағын алған алғашқы спортшы болды. 2006 жылы ол бір маусымда алты IAAF Алтын лигасы жарысының (5000 м) бесеуінде жеңіске жетіп, жалпы сомада 83 333 АҚШ долларын жеңіп алды. 2007 жылдың 17 ақпанында ол Бирмингемде 2000 метрге жабық трассадағы әлемдік рекордты 4:49.99 уақытпен жаңартты. Оның тамаша соңғы 300 метрлік спринті осы нәтижеге көмектесті, бұл көрсеткіш ашық ауада да өте жақсы деп есептеледі. Алайда, 2007 жылдың 24 наурызында Момбасада өткен 2007 жылғы IAAF World Cross Country Championships жарысының алды соңғы шеңберінен кейін ол жарысқа басымдық көрсеткенімен, өте ыстық және ылғалды ауа райына (жарыстан 1/6 бөлігінен астам спортшының бас тартуына себеп болған) төтеп бере алмай, жеңімпаз Зерсенай Тадеседен оқпанда қалды және соңында жарыстан шығып кетті. Бұл оқиға кениялық көрермендердің ынталы қарсы алуымен қабылданды, бірақ бұл жағдай жеңіл атлетика қауымдастығы тарапынан жағымсыз бағаланды. Ол осы сирек сәтсіздіктен кейін 2007 жылғы IAAF әлем чемпионатында Осакада 10 000 метрлік жүгіруде жеңіске жетіп, отандасы Силеши Сихинеден тағы да басым түсті. Ол жарыс барысында соңғы 800 метрде бірнеше рет артта қалуға жақын болды, бірақ 150 метр қалғанда Силешиді оқпанда қалдырып, үшінші рет әлем чемпионы атанды.

2008: Пекин Олимпиадасы

2008 жылдың 30 наурызында Эдинбургте ол өзінің алтыншы әлемдік кросс жүгіру чемпионатының титулын жеңіп алды (ұзақ дистанция – 12 км), бұрын Пол Тергат пен Джон Нгугимен бөліскен 5 жеңістің үштік теңдігін бұзды. Осы жеңісімен Кениса IAAF әлемдік кросс жүгіру чемпионаты тарихындағы ең көп марапатталған спортшы атағына толық ие болды. Ол 6 ұзақ дистанция (12 км) жеке алтын медаль, 5 қысқа дистанция (4 км) алтын медаль, 1 жасөспірімдер чемпионаты (8 км) және 4 командалық алтын медаль жеңіп алды, барлығы 16 алтын медаль. Оның жалпы медальдар саны (жеке және командалық нәтижелер) 27 медаль: 16 алтын, 9 күміс және 2 қола. 2008 жылдың 17 тамызында Кениса 27:01.17 уақытпен 10 000 метрлік финалда алтын медаль жеңіп, жаңа Олимпиада рекордын орнатты. 20 адам 28 минуттық шекті бұзып, төртеуі 2004 жылғы Олимпиада рекордынан (27:05.10) төмен аяқтаған жарыста, ол жеңіске жету үшін өзінің танымал фиништік шабуылын қолданды, соңғы 400 метрді 53.42 секундта жүгірді (бұл 2004 жылы Афиныда сол дистанцияда алтын медаль жеңгенде қолданған 53.02 секундтық соңғы 400 метрлік спринтке ұқсас). 2008 жылдың 23 тамызында Кениса өзінің қарсыластарын жеңіп, 5000 метрлік финалда жеңіске жетті, Саид Ауитаның Олимпиада рекордын шамамен сегіз секундқа жақын уақытпен 12:57.82 уақытпен жаңартты. Жарыс ерекшелігі – оның көп бөлігін өзі жылдамдықпен жүгіргені және содан кейін керемет финишқа асыққандығы: оның соңғы 3000 метрін жүгіруге 7:35.53, соңғы 2000 метрін 4:56.97, соңғы 1600 метрін 3:57.01 (=3:58.4 соңғы миль) және соңғы айналымды 53.87 секундқа қабылдады. Пекин Олимпиадасында 10 000/5000 м екі дистанцияда жеңіске жетіп, Кениса тағы бір элиталық спортшылар тобына қосылды: Ханнес Колехмайнен (1912), Эмиль Затопек (1952), Владимир Куц (1956), Лассе Вирен (1972 және 1976 жылдары екі рет) және Мируц Ифтер (1980).

2009: Берлин әлем чемпионаты

Кенениса Бекеле 2009 жылы Берлинде өткен жеңіл атлетикадан әлем чемпионатында екі алтын медаль жеңіп алды. Оның 5000 м (13:17.09) және 10,000 м (26:46.31 – Әлем чемпионатының рекорды) жарыстарындағы екі жеңісі бұрын-соңды болмаған жайт болатын, және ол бір әлем чемпионатында ұзақ қашықтыққа жүгіруден екі алтын медаль алған алғашқы адам атанды. Оның шыдамдылығы мен жылдамдығының керемет үйлесімі Кенениса толық күшпен жүргенде оны жеңуді дерлік мүмкін емес етті. 10,000 метрлік жарыста, ол Эритреялық Зерсенай Тадесседен кейін қалып, соңғы айналым басталғанда, комментатор "бәрі бітті, шындығында, бәрі бастапқыда-ақ бітті" деп мәлімдеді, ал Кенениса айқын тартысты жарысты бірден шешуші жеңіске айналдырды. IAAF жариялаушысы "бұл адам біз көретін ең ұлы қашықтыққа жүгіруші болуы мүмкін" деген қорытынды жасады. Жеңіл атлетикада бес жетістігіне қарамастан, Кенениса Хайле Гебрселасси сияқты басқаларына қарағанда кең танылмады. Оның тартымды емес мінезі және сұхбаттан қашуы оны Батыс әлемінде жоғары сатылатын спортшы етпеді. Әлем рекордшысы, әріптесі Усайн Болт Кенениса Бекеленің жетістіктері лайықты бағаланбағанын айтты.

2010: Жарақаттар

Кениса 2010 жылды көңіл көншітпейтін бастады, Эдинбургтегі кросс-кантри жарысында жеңіске үміткер болса да төртінші орынға ие болды – соңғы айналымда үш кениялық спортшы оны жарыстан шығарып алды. Ол жабық және ашық маусымдардың бәрін тізе бұлшығы жыртылғандықтан өткізді.

2011 жылғы әлем чемпионаты және 2012 жылғы Олимпиада ойындары

2011 жылы наурыз айында Кенениса Бекеле тізе жарақатынан кейін жаттығуларға қайта оралды. 2009 жылдан бері жолға шықпаған Кенениса әлем чемпионатына қатысты. Ол 10 мың метрлік жарыстан соңғы 10 айналымда бас тартты. Кенениса 5000 метрге қатысудан бас тартып, 2011 жылы 10 000 метрге ең жылдам уақытты көрсеткен Брюссельдегі Иво Ван Дамм мемориалында «Алмаз лигасына» оралды. Кененисаның 2012 жылғы маусымы жақсы басталған жоқ, ол Эдинбург кроссында 11-орынға табан тіреп, көш соңында қалды. Сәуір айында ол 10 шақырымдық жол жүгіруінде 27:49 уақытпен «Ұлы Ирландия жүгіруінде» жеңіске жетіп, бұрынғы рекордты 46 секундке жақсартты. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының 10 000 метрінде Кенениса жарыс барысында көшбасшылар тобында болды, бірақ соңғы 150 метрде Мо Фарахтың спринтіне ілесе алмады және 27:32.44 уақытпен төртінші орынды иеленді, қола медаль иесі, ағасы Тарикутан 1.01 секунд қалып қойды. 2013 жылғы алғашқы жарысында ол «Ұлы Ирландия жүгіруінде» екінші рет жеңіске жетті. Содан кейін Кенениса 60:09 уақытпен «Ұлы Солтүстік жүгіруінде» жарты марафонда жеңіске жетті, 12 шақырымға жетпегенде жасаған шабуылынан кейін Мо Фарахты бір секундқа еңсерді, ал Фарах оған теңесе алмады.

2024 жыл

41 жастағы Кенениса 2024 жылғы 21 сәуірде Лондон марафонында өнер көрсетіп, 2:04:15 нәтижемен жеңіске жеткен Мүтисо Муньяодан кейін екінші орынды алды. Бұл көрсеткіш оның өзінің Masters рекордын 4 секундқа жаңартты.

Жеке өмір

2007 жылғы 18 қарашада Кениса Аддис-Абебада эфиопиялық кино актрисасы Данавит Гебрегзиябхерге үйленді. Кенисаның Тарику Бекеле деген бір кіші інісі бар, ол да әйгілі әлемдік деңгейдегі қашықтықтан жүгіруші.

Жеке рекордтар

Түрі Қашықтық Уақыт (мин) Күні Орналасу орны Ескертпелер
1500 м 3:32.35 28 қыркүйек 2007 Шанхай, Қытай
Миль жүгіру (жабық) 4:01.57 3 ақпан 2006 Нью-Йорк, Нью-Йорк, АҚШ
2000 м (жабық) 4:49.99 17 ақпан 2007 Бирмингем, Ұлыбритания Әлемдік үздік нәтиже
3000 м 7:25.79 7 тамыз 2007 Стокгольм, Швеция
3000 м (жабық) 7:30.51 20 ақпан 2007 Стокгольм, Швеция
Екі миль 8:13.51 26 мамыр 2007 Хенгело, Нидерланды
Екі миль (жабық) 8:04.35 16 ақпан 2008 Бирмингем, Ұлыбритания Африкадағы үздік нәтиже
5000 м 12:37.35 31 мамыр 2004 Хенгело, Нидерланды
5000 м (жабық) 12:49.60 20 ақпан 2004 Бирмингем, Ұлыбритания Әлемдік рекорд
10,000 м 26:17.53 26 тамыз 2005 Брюссель, Бельгия
Жол жүгіру
10 км 27:49 15 сәуір 2012 Дублин, Ирландия
15 км 42:42 9 желтоқсан 2001 's Heerenberg, Нидерланды
Жартылай марафон 1:00:22 1 наурыз 2020 Лондон, Ұлыбритания Жартылай марафон жарысының рекорды
Марафон 2:01:41 29 қыркүйек 2019 Берлин, Германия
Марафон 2:04:15 3 желтоқсан 2023 Лондон, Англия Masters әлемдік рекорды (M 40 тобы)

Жыл сайынғы өсу

+5000 метр
ЖылЕң жақсы нәтижеОрынДатаДүниежүзілік рейтингі
201212:55.79Париж6 шілде9
200912:52.32Зюрих28 тамыз1
200812:50.18Зюрих29 тамыз1
200712:49.53Зарагоса28 шілде1
200612:48.09Брюссель25 тамыз1
200512:40.18Париж1 шілде1
200412:37.35Хенгело31 мамыр1
200312:52.26Осло27 маусым3
200213:26.58Милан5 маусым7
200113:13.33Севилья8 маусым29
200013:20.57Риети3 қыркүйек53

+10,000 метр
ЖылЕң жақсы нәтижеОрынДатаДүниежүзілік рейтингі
201227:02.59Бирмингем22 маусым3
201126:43.16Брюссель16 қыркүйек1
200926:46.31Берлин17 тамыз1
200826:25.97Юджин8 маусым1
200726:46.19Брюссель14 қыркүйек1
200526:17.53Брюссель26 тамыз1
200426:20.31Острава8 маусым1
200326:49.57Париж25 тамыз4