Жан Клод Бажё: Гаитилік құқық қорғаушысы және ғалымы

Кіріспе

Гаитилік белсенді және ғалым Жан Клод Бажо (17 қыркүйек 1931 – 5 тамыз 2011) – гаитилік саяси белсенді және Кариб әдебиетінің профессоры. Ол көп жылдар бойы Гаитидің астанасы Порт-о-Пренсте орналасқан Экуменикалық адам құқықтары орталығының директоры және КОНАКОМ деп те белгілі Демократиялық қозғалыстардың ұлттық конгресінің жетекшісі болды – бұл орташа социалистік саяси партия. Ол Жан Бертран Аристидтің Гаити президенті болған тұңғыш мерзімінде Мәдениет министрі қызметін атқарды. 1993 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «Гаитидегі жетекші адам құқықтары қозғалысының қайраткері» деп атады. 1996 жылы газет оны «елдің жетекші зиялыларының бірі» деп сипаттады. 2004 жылы Санкт-Петербург Таймс газеті оны «Гаитидегі ең беделді адам құқықтары белсендісі» деп жариялады.

Ерте өмір және мансап

Бажо 1931 жылдың 17 қыркүйегінде Порт-о-Пренс қаласында дүниеге келген. Ол орта мектепті Пети Семинаре Колледж Сент Марсиалда аяқтады, оны Киелі Рух/Спиритан әкелері басқарды. Осыдан кейін Францияда Киелі Рух Әкелері/Спиритан Әкелерінің басшылығымен философия мен теологияны оқыды. Францияда болған кезінде Бордо университеті оған философия бойынша бакалавр дәрежесін берді. 1977 жылы Принстон университетінен «Антилия retrouvee: La poésie noire antillaise a travers l'oeuvre de Claude McKay, Luis Pales Matos, Aimé Césaire» атты докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін роман тілдері мен мәдениеті бойынша докторлық дәрежесін алды. Ол мансабын Рим-католик діни қызметкері ретінде, Киелі Рух Әкелерінің немесе Спиритан Әкелерінің мүшесі ретінде бастады, бірақ кейіннен діни қызметтен бас тартты. Дювальедің Тонтон Макут жасағы Бажоның анасын, екі әпкесін және екі бауырларын түн ортасында үйінен ұрлап әкетті. Кейін олардың барлығы «Форт-Диманше» түрмесінде қайтыс болды, оны «Майами Геральд» газеті «режимнің ең қорқынышты тозақ ошағы» деп сипаттады. Санто-Домингодағы уақытынан кейін Бажо Мексиканың Морелос штатындағы Куернавакаға барып, бір жыл бойы Латын Америкасы тарихы туралы құжаттар жинағын редакциялады. 1967 жылы Сан-Хуандағы Пуэрто-Рико университетінде салыстырмалы әдебиет және Кариб әдебиетінің профессоры болды, ол 1992 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1977 жылы Принстон университетінде роман тілдері мен әдебиеті бойынша докторлық дәрежесін алды, сондай-ақ Принстон қонақ үйі колледжінің ассистент магистрі болды, кейін ол Форбс колледжі деп аталды. Диссертациясы қара кариб поэзиясына арналған. Ол сондай-ақ «Айти жастары» 13 көтерілісшісінің туысы еді. Босқындық жылдары Бажо Гаитидегі адам құқықтары үшін белсенді күресті жалғастырды. Әлемдік шіркеулер кеңесі оған 1979 жылы Санто-Домингода Адам құқықтары жөніндегі экуменикалық орталықты құруға көмектесті. Ол сондай-ақ Дювалье режиміне қарсы партизандық шабуылдарды жоспарлап отырған Доминикан Республикасындағы топқа қосылды. Ол KONAKOM-мен байланысын бастады, ақырында 1989 жылы партияның маңызды тұлғасына айналды. Дювалье кезіндегі бұрынғы ішкі істер министрлері Уильямс Регала мен Роджер Лафонтанттың Гаитиге оралуына қарсы болды. Бажо Аристидтің демократиялық қозғалысын қолдады, сондай-ақ басқа да көптеген Киелі Рух/Спиритан әкелері басқа діни қызметкер Жан Бертран Аристидті сайлау үшін жұмыс істеді. Аристид 1990 жылы сайланды, бірақ келесі жылы әскери төңкеріс кезінде елден кетуге мәжбүр болды. Бажо бастапқыда Гаитиде қалып, адам құқықтарын қорғау жұмысын жалғастырды. 1994 жылдың қазан айында Аристид АҚШ бастаған «Демократияны нығайту» операциясы нәтижесінде билікке оралды. Сол жылы Бажо Аристидтің үкіметінде мәдениет министрі болып тағайындалды. Бұл қызметте ол француз элементтері есебінен ұлттық мәдениетті «гаитилендіруді» ілгерілетуге тырысты, бұл бағытты ол 1986 жылдан бері жақтаған. 2002 жылы Франция Республикасының Адам құқықтары сыйлығын алды. Бажо 2011 жылдың 5 тамызында Порт-о-Пренс қаласындағы үйінде қайтыс болды. Ол 79 жаста болды, өлімінің себебі өкпе қатерлі ісігі еді. 1986 жылы Гаитиге оралғаннан кейін ол Рейган әкімшілігінің Гаитидің аграрлық экономикасын индустрияландыру жоспарына қарсы шықты. 1992 жылы Билл Клинтонның президенттікке сайлаудан кейінгі кезеңінде Бажо Клинтонның Аристидтің оралуына көмектесуге жасаған әрекеттерін мақтады, ал 1996 жылы ол республикашыларды Гаитидегі проблемаларды Клинтонды ұялту үшін пайдаланғаны үшін айыптады, ол сол кезде қайта сайлануға үміткер болды.

Bajeux was born in Port au Prince on 17 September 1931. He completed secondary school at the Petit Séminaire Collège Saint Martial, run by the Holy Ghost/Spiritan Fathers. After this he studied philosophy and theology under the Holy Ghost Fathers/Spiritan Fathers in France. During his time in France, the University of Bordeaux awarded him a Bachelor of Arts in philosophy. He received a PhD in Romance languages and culture from Princeton University in 1977 after completing a doctoral dissertation titled "Antilia retrouvee: La poésie noire antillaise a travers l'oeuvre de Claude McKay, Luis Pales Matos, Aimé Césaire." He began his career as a Roman Catholic priest, as a member of the Holy Ghost Fathers, or Spiritan Fathers, though he later left the priesthood. Duvalier's Tonton Macoutes militia kidnapped Bajeux's mother, his two sisters, and two of his brothers from their home in the middle of the night. They all later died in the Fort Dimanche prison, which The Miami Herald described as "the regime's most infamous hellhole". Following his time in Santo Domingo, Bajeux traveled to Cuernavaca, Morelos, Mexico, where he spent one year editing a collection of documents about the history of Latin America. In 1967 he became a professor of comparative literature and Caribbean literature at the University of Puerto Rico in San Juan, a position he held until 1992. In 1977 he earned a PhD in Romance languages and literatures from Princeton University, where he was Assistant Master of Princeton Inn College, later known as Forbes College. His dissertation concerned black Caribbean poetry. and also a relative of some of the 13 Jeune Haiti rebels. During his years in exile, Bajeux remained active struggling for human rights in Haiti. The World Council of Churches helped him found the Ecumenical Center for Human Rights in Santo Domingo in 1979. He also joined a group based in the Dominican Republic planning guerrilla attacks against the Duvalier regime. He also began his affiliation with KONAKOM, eventually rising to become a central figure in the party by 1989. and against the return to Haiti of Williams Régala and Roger Lafontant, former interior ministers under Duvalier. Bajeux became a supporter of Aristide's pro democracy movement as did many other Holy Ghost/Spiritan Fathers who worked to elect another priest, Jean Bertrand Aristide. Aristide was elected in 1990 but forced into exile in a military coup the following year. At first Bajeux remained in Haiti, continuing his human rights advocacy

Aristide was returned to power in October 1994 in the United States led Operation Uphold Democracy. Later that year Bajeux was appointed culture minister under Aristide. In this office he promoted the "Haitianization" of the national culture at the expense of French elements, a course he had advocated as early as 1986. In 2002 he received the Human Rights Prize of the French Republic. Bajeux died 5 August 2011 at his home Port au Prince. He was 79 and the cause was lung cancer. After returning to Haiti in 1986 he opposed the Reagan administration's plan to industrialize Haiti's heavily agrarian economy. During Bill Clinton's presidential transition following his election in 1992, Bajeux praised Clinton's efforts to aide Aristide's return, and in 1996 he accused Republicans of using problems in Haiti to embarrass Clinton, who was then running for reelection.